نەستژەنیی بیست و یەکەم: گەشتی بێ جووڵە

نەستژەنیی بیستەم: هاوسۆزی

وێڵگەی یادەوەرییە گریمانکراوەکان

وێڵگەی یادەوەرییە گریمانکراوەکان ڕۆمانێکە لە نووسینی یوسف عزەدین. بە ئاگاداری و ڕەزامەندیی نووسەر خۆی، لە ١٩-٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢دا چاپێکی پێشووتری ئەم ڕۆمانەم بە دەنگی خۆم، وەک تاقیکردنەوەیەک بۆ تۆمارێکی پاکتر و باشتر، خوێندەوە و تۆمارم کرد و لە خوێندنەوەگاکەمدا لە کەناڵی تیلیگرام بڵاوم کردەوە (لە خوارەوە ناونیشانی خوێندنەوەگاکەم دانراوە). هەندێ تێبینیم بۆ دروست بوو، بۆیە داوام لە کاک یوسف کرد کە هەندێ دەستکاریی بچکۆلەی دەقەکە بکا بە مەبەستی ئەوەی بۆ «بیستن»، نەک تەنها بۆ «خوێندنەوە و بینین» ڕەوان بێ، بۆیە بەڕێزیان لە ڕێکەوتی ٣ی ئایاری ٢٠٢٢دا بە ئیمەیل خامی دەقەکەیان بۆ من نارد و ڕێگەیان دام هەندێ دەستکاریی بچووکی دەقەکەیان بکەم، بەو مەرجەی لە خزمەتی دەقەکەدا بێ. پاش ئەوەی کەمێک دەستکاریی کەمی دەقەکەم کرد، کە لە پێشەکییەکەیدا ئاماژەم بە دەستکارییەکان داوە، لە ١٤ی ئایاری ٢٠٢٢دا دیسان، ئەمجارە لە ستودیۆ، خوێندمەوە و دەنگەکەم تۆمار کرد. لەو ڕۆژەوە تا ئەم بەیانییە، واتە ٢٥ی ئایار، خەریکی مۆنتاژ و پاککردنەوەی دەنگی ئەم پەڕتووکە بووم و ئەم ڤیدیۆیەم لێی پێکهێنا. ئەم پەڕتووکە دەنگییە موڵکی تایبەتیی منە، بە دیاری و بە خۆڕایی پێشکەشی هەر کەسێکی دەکەم لە گەردووندا کە بتوانێ لانیکەم یەک وشەی کوردی ببیستێ.

بۆ ئاگاداری: پەڕتووکە دەنگییەکەی بۆت دەخوێنرێتەوە لە نووسینی بەڕێز یوسف عزەدینە، بە هیچ شێوەیەک گوزارشت لە بۆچوون و تێڕوانین و دونیابینیی نەوا موکرجی ناکا، بەڵکو نووسەر لە وەڵامی ڕەخنە و پێشنیار و بۆچوونی ئێوە بەرپرسیارە. ئەگەر تێبینیت لەسەر چۆنێتیی خوێندنەوە و کێشەی بیستن هەبێ، ئەوەیان دەکەوێتە ئەستۆی من، کە خوێنەری ڕۆمانەکە بووم، هەروەها تۆمارکەری دەنگەکە، کە کاک میر شەماڵە. هەروەها، لەبەر سروشتی ناوەرۆکی ئەم نووسین و خوێندنەوەیە، باشتر وایە لە بەردەم مناڵ و نەوجەوان و کەسێک کە شەرمی لێ بکەی، گوێی لێ نەگری. ئیتر ئەوەی ئاگادار کراوەتەوە گلەیی لێ وەرناگیرێ.

ئازادیت لە بڵاوکردنەوەی ئەم ڤیدیۆیە، بەڵام تکایە ئەم بەرهەمە دووبارە ئەپلۆدی ئینتەرنێت مەکەرەوە.

بۆ دابەزاندنی دەقی خوێنراوەی ئەم ڕۆمانە بە پی دی ئێف لێرەدا کلیک بکە.

ناونیشانی کەناڵی خوێندنەوەگای نەوا موکرجی لە تیلیگرام: https://t.me/readinghouse

نۆن سوم کوالیس ئێرام بۆنای سوب ڕێنیۆ سینارایی[1]

ئاخ دوێنێ شەو، شەوی پێشوو، سێبەری تۆ کەوتە نێوان

لێوانی ئەو و منەوە، ئەی سینارا! هەناسەی تۆ

لە نێو شەراب و ماچەکان بەسەر گیانی مندا ڕژا؛

منیش خەستە و دەردەداری ئاواتێکی دێرینم بووم،

بەڵێ، منیش دەردەدار بووم، کڕنۆشم بە سەری خۆم برد:

من هەردەم بۆت بەئەمەگ بووم، ئەی سینارا! بە شێوەی خۆم.

گشت شەوەکە ترپەی گەرمی دڵی ئەوم لەسەر دڵم هەست پێ دەکرد،

هەموو شەو پڕ خۆشەویستی ڕاکشابوو و لە باوەشمدا نوستبوو؛

ماچەکانی دەمە سوورە کڕاوەکەی بێگومان شیرین و خۆش بوون؛

لێ من خەستە و دەردەداری ئاواتێکی دێرینم بووم،

کە ڕابووم و گزنگم دی ڕەنگی بۆرە:

من هەردەم بۆت بەئەمەگ بووم، ئەی سینارا! بە شێوەی خۆم.

زۆرم بیر چوو، ئەی سینارا! گشت بە با چوون،

گوڵەباخم فڕێ داوە، چەپک چەپک شاگەشکانە بە سەماوە تووڕم داون،

تا شلێری ڕەنگپەڕیوی لەدەستچووی تۆ لە یاد بکەم؛

لێ من خەستە و دەردەداری ئاواتێکی دێرینم بووم،

بەڵێ، گشت کات و ساتەکان، چونکە سەماکە درێژ بوو:

من هەردەم بۆت بەئەمەگ بووم، ئەی سینارا! بە شێوەی خۆم.

هاوارم کرد: با بێن، با بێن، موزیکی شێتانەتر و شەرابی مەستکەرتر با بێن،

لێ کە ئاهەنگ تەواو دەبوو و ڕووناکییەکان خامۆش دەکران،

جا سێبەرت دەکەوتەوە بەسەرمدا، ئەی سینارا! شەوەکە دەبوو بە هیی خۆت؛

هێشتا خەستە و دەردەداری ئاواتێکی دێرینم من،

بەڵێ، برسیم بۆ لێوی ئارەزووەکەم:

من هەردەم بۆت بەئەمەگ بووم، ئەی سینارا! بە شێوەی خۆم.

---

[1] نووسینی ئێرنست داوسن (١٨٦٧-١٩٠٠)، لە ٢١ی نیسانی ٢٠٢٢دا وەرمگێڕاوە. ناونیشانەکە لاتینییە، بە واتای «چیتر وەک جاران نەماوم کە لەژێر دەسەڵاتی سینارادا بووم» دێ، دێڕی سێیەمی هۆنراوەی یەکەمی چوارەم پەڕتووکی هۆنراوەکانی هۆراس (٦٥پ.ز.-٨ز.)ە. لە کۆپلەی سێیەمدا کە دەڵێ: «بە با چوون»، کە مەبەست لێی یادەوەری و سەردەمێکی زۆری ژیان و چێژی زۆر و خانمی تری زۆرە کە لە ژیانیدا تووڕی داون و ئێستا بە با چوون؛ ئەم ڕستەیە لە کوردیدا بە «بە با چوو»، «لەگەڵ بادا چوون»، «لەگەڵ بادا ڕۆیشت»، «ڕۆیشت له‌گه‌ڵ بایه»یش وەرگێڕراوە، مارگەرێت میتچڵ (١٩٠٠-١٩٤٩) بۆ ناونیشانی ڕۆمانە بەناوبانگەکەی خۆی بە کاری هێناوە Gone with the wind. ئەمەی خوارەوە دەقە ماکەکەی داوسن خۆیەتی:

Non sum qualis eram bonae sub regno Cynarae

Last night, ah, yesternight, betwixt her lips and mine,

There fell thy shadow, Cynara! Thy breath was shed

Upon my soul between the kisses and the wine;

And I was desolate and sick of an old passion,

Yea, I was desolate and bowed my head:

I have been faithful to thee, Cynara! In my fashion.

All night upon my heart I felt her warm heart beat,

Night-long within my arms in love and sleep she lay;

Surely the kisses of her bought red mouth were sweet;

But I was desolate and sick of an old passion,

When I awoke and found the dawn was grey:

I have been faithful to thee, Cynara! In my fashion.

I have forgot much, Cynara! Gone with the wind,

Flung roses, roses riotously with the throng,

Dancing, to put thy pale, lost lilies out of mind;

But I was desolate and sick of an old passion,

Yea, all the time, because the dance was long:

I have been faithful to thee, Cynara! In my fashion.

I cried for madder music and for stronger wine,

But when the feast is finished and the lamps expire,

Then falls thy shadow, Cynara! The night is thine;

And I am desolate and sick of an old passion,

Yea, hungry for the lips of my desire:

I have been faithful to thee, Cynara! In my fashion.

خۆشەویستی هەمیشەیی[1]

لە هەرزەکاریمدا دەموت: «ئەو خانمانەی ناسیومن هەریەکەیان گوڵێک بوون و لە سەرەتادا ڕوواون، جا چرۆیان دەرکردووە، دواتر گوڵیان دەرکردووە، گەیشتوونەتە ئەوپەڕی جوانی و بۆنخۆشی، باخی ناخمیان ڕەنگاوڕەنگ و ڕازاوە و بۆنخۆش کردووە، منی باخەوانیش هەرگیز لە خزمەت و لە ئاودانیان کەمتەرخەمیم نەکردووە، کەچی پاشان وردەوردە سیس و ژاکاو بوونەتەوە و وشک بوون و هەڵوەریون. بەڵام ئێستا ئەوەی کە من وێڵم بۆی و دەمەوێ هانای بۆ بەرم: درەختێکی چواروەرزەیە، لەبەرئەوە ئەوینداری سنەوبەرم!»

بەڵام لە ئێستامدا دەڵێم: «کورتێتیی کات بەها بە هەموو شتێک دەدا، ئەگەر خۆشەویستی و تەمەن تاتایی بن ئەوا بەهایان نامێنێ؛ جگە لەوەی خۆشەویستی هەمیشەیی بوونی نییە. تۆ خۆت و بیر و ئاگاییت، هەست و سۆز و تەندروستیت، تەمەنیشت، تەنانەت توخمی مرۆڤیش هەر کاتییە و هەموو کاتین، کە خۆت هەمیشەیی نەبی، خۆشەویستیی تاتایی چی؟ ئیتر چ هەمیشەییەک؟ سنەوبەر خۆیشی کاتییە، بگەڕێوە سەر ئەوینی گوڵی کاتی، بە کاتدارییان بزانە، هەموو تیشکۆتیان بدەرێ، چونکە کە ڕۆی نایەتەوە».

---

[1] کۆپلەی یەکەمی لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئایاری ٢٠١١دا نووسراوە، لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١دا کۆپلەی دووەمیم بۆ زیاد کرد.

سۆراخ[1]

هەر کەس بەڵێنت دەداتێ گوایە ئایندەت دەداتێ: درۆ دەکا؛

چونکە لە هەبوون دەبەخشرێ نەک لە نەبوون؛

ئەوەی هەیەتی ناتداتێ، کە ئێستایە،

کەچی ئایندەت دەداتێ، کە نییەتی و کە ناشیبێ و هەرگیز نایە!

ئایندەت لە کوێ بۆ بێنم تا بتدەمێ؟ تاکە کات هەمبێ ئێستایە،

ئەو ئێستایەی کۆتاییەکەی بە مردنم نەبێ نایە.

وەرە ئێستامت بدەمێ، ئایندە بۆ فڕێدانە؛

تاتایی تراویلکەیە و بۆ ساویلکە فریودانە.

پەیمانی عەشقی بێپایان گەرچی بە ڕوواڵەت جوانە،

بەڵام لە ناوەرۆکیدا دەرگای زێڕینی زیندانە.

ئێستا تاکە ڕێی ئەوینە و ئەوین ئامانجی ژیانە،

منیش هەر ئێستا خۆشمەوێی، وەرە (ئێستا) نیشتمانە.

دڵداری دۆزی دونیایە، تاکە سامانم ئێستایە،

بە دەورتدا پەخشیان دەکەم، ئیتر بۆ ئارامیت نایە؟

خووی سۆراخی ئەوین تووڕ دە، ئەوین لە باوەشتدایە،

ڕابە و چاوت بکەرەوە، سۆزم لەبەر نیگاتدایە.

وەرە ئێستامت بدەمێ، ئایندە درۆیە و نایە؛

گەیشتووی بە سۆراخەکەت، ئیتر بۆ وێڵی بە دوایا؟

---

[1] سۆراخ هۆنراوەیەکی خۆمە، لە نێوان ٢٥ تا ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا نووسراوە، لە ٩ی ئاداری ٢٠٢٢دا بە دەنگی خۆم تۆمارم کرد. ئەگەر کات هەبوو، حەز دەکەم ڕۆژێک بیکەم بە گۆرانی و هەندێ ئاوازیشم لە خەیاڵدایە بۆ گۆرانییەکەی، بەڵام دەرفەتی کارکردنم نییە تیایاندا. با ئێستا ئاوها بڵاو ببێتەوە، لەوانەیە سوودی بۆ کەسێک هەبێ.

تێبینی: بە هیچ شێوەیەک پێم خۆش نییە هیچ کەسێک بێ پرسی من بیکا بە گۆرانی.

نەستژەنیی نۆزدەیەم: ڕەوتی نازدارێکی دوور

 یولیسیس یان ئولیس؟¹

بەڕێزان، یەکەم ڕاڤەی ئەڵقەی یەکەمی ڕۆمانەکەم بۆ ئەو باسە تەرخان کردبوو کە ئایا یولیسیس یان ئولیس کامیان ڕاستە؟ ئێوەی بەڕێزیش لە بەردەستتاندایە و لە لاپەڕە ٣٠ و ٣١ی  ئولیس و ڕاڤەکانیدایە، بفەرمن بیخوێننەوە. لام وا بوو ئەو ڕاڤەیە بەس بێت بۆ تێگەیشتن. بەڵام لە دووی شوباتی ٢٠٢٢ەوە دەیان… نازانم ناوی بنێم ڕەخنە یان نا، چونکە ئەوە زیاتر سەرکۆنە و گاڵتەپێکردنە، نەک ڕەخنە، بۆیە دەیان سەرکۆنە و گاڵتەپێکردنم پێ گەیشتووەتەوە کە «دەبوو یولیسیس بێت نەک ئولیس». یان «تۆ کە لە ناوەکەدا هەڵەت کردبێت، ئیتر دڵی چی بە ناوەرۆکەکە خۆش بکەین؟». یان «نەبووە و نابێت ناو وەربگێڕرێت» و زۆرێکی تریش. تەنانەت گەیشتووەتە ئەوەی کە هەندێک کەس کۆی هەموو کارەکەیان لەبەر ئەمە ڕەت کردووەتەوە. هەروەها پێشنیازی دەیان «ناونیشانی ڕاست»ی ترم بۆ کراوە، کە لە خوارەوە بە گوێرەی توانا زۆرێکیان لیست دەکەم.

ناوەکە لە ڕیشەدا گریکییە

بەڕێزان، تەنها ئەگەر ناونیشانەکەی جۆیس بە ئینگلی(زی) بخوێنینەوە بە دەیان شێوە دەخوێنرێتەوە. هەر بۆ نموونە: «یووڵیسیس، یوولیسیز، یولیسیز، یولیسیس…». سەرەڕای هەموو ئەمە، ئەو ناوە لە بنەڕەتدا ناوێکی ئینگلی(زی) نییە تا تەنها لە شێوازی گۆکردنە ئینگلی(زی)یەکەی بڕوانین، بەڵکو ئەم ناوە لە بنەچەدا گریکییە. ناوی کەسێکە و کەسەکەش هەر ئۆدیسێفسی ناو ئیلیاس (ئیلیاد) و ئۆدیسەیە، کە گوایە پیاوێک نووسیونی بە ناوی «هۆمەر» یان «هۆمیرۆس».

تەنانەت ناوە گریکییەکەش لەبەر ئەوەی کە نووسراوەکەی «هۆمەر» یان «هۆمیرۆس» ئەوەندە کۆنە، بە دەیان شێوە دەخوێنرێتەوە. بە ئولیسیۆس، ئۆلیسیۆس، ئوولیسیۆس، ئودیسیۆس، ئودیسۆس، ئۆدیسیۆس، ئوودیسیۆس… و دەیان شێوەی تر دەخوێنرێتەوە.

ئینجا چووەتە لاتینییەوە

پاشان کە ڕۆمییەکان گریکیان داگیر کردووە، بەیتەکانیان وەرگێڕاوەتە سەر زمانی لاتینی و ناوەکەیان خستووەتە سەر شێوەی گۆکردنی لاتینی. لاتینی زمانی ڕەسمیی دەوڵەتەکەیان بووە. بۆیە دەیان شێوەی تری خوێندنەوەی ناوەکە زیاتر بووە. بۆ نموونە «ئولیکسیس، ئودیسیس، ئۆدیسیس، ئۆلیسیس، ئۆدیکسیس…» و بە دەیان شێوەی تر دایانناوەتەوە و خوێنراوەتەوە.

ئینجا چووەتە ئینگلییەوە

ئینجا ئەم ناوە کە چووەتە زمانی ئینگلی(زی)یەوە دیسان بە دەیان شێوەی تر دەخوێنرێتەوە، کە لە سەرەتادا ئاماژەم بە هەندێکیان دا. بۆیە ئەوانەی کە پێیان وایە تەنها دوو شێوەی خوێندنەوەی ئەم ناوە هەیە و هەڵەکەیان ئەوەی منە و ڕاستەکەیان ئەوەی ئەوانە: هەڵەن. ئەم ناونیشانە زیاتر لە سەد شێوەی خوێندنەوەی هەیە و هیچیشیان لەوەی تریان ڕاستتر و هەڵەتر نییە.

ناو وەرناگێڕرێت، بەڵام دەستکاری دەکرێت

هەندێک کەس بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە گوایە من وەرگێڕانەکەم خراپە، چونکە ناوم وەرگێڕاوە. بەڵام بەڕێزان، من ناوەکەم وەرنەگێڕاوە، بەڵکو ئولیس تەنها خوێندنەوەی جیاوازی هەموو ئەوانی ترە، نەک وەرگێڕان. ئەگەر یولیسیسم کردووە بە دلێر، ماف بە ئێوەیە ئاوها لێی پەست ببن. ئەگەر یولیسیسم کردووە بە خولەی چەخماخساز، ئەوا فەرموون گاڵتەپێکردنەکەتان درێژە پێ بدەن. ئەوەیان وەرگێڕانە، نەک یولیسیس یان یولیسێز یان ئولیس. بۆیە هەموو ئەوانە تەنها خوێندنەوەی جیاوازی ناوەکەن، وەرگێڕانی ناو نین.

ئەگەر کەسێک بە زمانی ئینگلی(زی) پەڕتووکێک لەسەر کەسێک بە ناوی موحەمەد بنووسێت، لە ئینگلی(زی)یەکەدا دەبێت بە موهامماد یان موهاممەد، یان شتێکی وەها. دەکرێت کە ئەم پەڕتووکە کرا بە کوردی ناونیشانەکەی موهامماد بێت؟ هەندێک کەس بە ئینگلی(زی) بە کاک بەختیار عەلی دەڵێن باشتیار ئاڵی، دەکرێت لەمەودوا ئێمەش وەهای پێ بڵێین؟

گریمان هەڵە بووم

پاشان گریمان هەر بە ڕاستی لە وشەی ناونیشانەکەدا هەڵە بووم، ئەوە ئەوە دەگەیەنێت کە ناوەرۆکەکە هەمووی هەڵەیە؟ تەماشایەکی ناوەرۆکەکەتان کرد؟ خوێندتانەوە؟ بەرگی یەکەمی تەواونەکراو واتە بێ ئەڵقەی شەشەم، ئەوەی کە لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٢دا بڵاوم کردەوە، ١٥٤٣٦٠ (سەد و پەنجا و چوار هەزار و سێ سەد و شەست) وشەیە. لە هەموو ئەو بەرگەدا، بە ناونیشانەکەشیەوە، تەنها ١١٧ (سەد و حەڤدە) جار وشەی ئولیس دووبارە بووەتەوە، کە هەموویان لە ڕاڤەکاندان، نەک لە دەقی ڕۆمانەکە خۆیدا. واتە جگە لە وشەی ئولیس، کە زۆر کەس پێیان وایە هەڵەیە، ١٥٤٢٤٣ (سەد و پەنجا و چوار هەزار و دوو سەد و چل و سێ) وشەی تر دەمێنێتەوە. ئایا ئەگەر ئولیس هەڵە بێت، ئەوە دەیسەلمێنێت کە ١٥٤٢٤٣ (سەد و پەنجا و چوار هەزار و دوو سەد و چل و سێ) وشەکەی تر هەموویان هەڵەن؟ ئایا ئەمە پێوەرێکی ئەوەندە گەورەیە کە کۆی هەموو بەرهەمەکە ڕەت بکرێتەوە لەبەر ١١٧ وشە، کە پێت وا بێت هەڵەیە؟

وەک هەمیشە: گشت دونیا بۆیان هەیە، کورد نەبێت!

دکتۆر تەها لە وەرگێڕانە عەرەبییەکەدا ناونیشانەکەی کردووە بە عولیس و بۆ چاوێکی تەنها ناونیشانخوێن ئەوە کفری وەرگێڕانە. دە وەرگێڕانەکەی ئەو بۆ ڕۆمانەکەی جۆیس یەکێکە لە نایابترین وەرگێڕانەکان لە مێژووی مرۆڤایەتیدا.

پاشان بە فارسی، بە لاتڤی، بە ئیتالی، بە فەڕەنسی، بە مەکەدۆنی، بە تورکومانی، هەمووی ئولیس-ە! بە زمانی ڕۆمانی و هەندێک زمانی تر ئولیکسە. عەرەبییەکەی دکتۆر تەهاشم باس کرد.

ع.ح.ب. کە ناسناوی وێژەیی محەممەد حسێن بەرزنجی-یە، کە (وا بزانم) لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ئۆدیسەی هۆمیرۆسی داڕشتووەتەوە و لە سەرەتای هەشتاکاندا بڵاوی کردووەتەوە، هەر بە ئولیس دایناوە. دیوانەکەی هەیە و دەتوانیت لێی بڕوانیت تا بزانیت وایە یان نا.

بابەتی -ۆس و -وس-ی گریکی و لاتینی

سەدان ساڵە لە هەموو جیهاندا هەندێک جار -ۆس و -وسی کۆتایی ناوی گریکی و لاتینی لێدەکرێتەوە، یان پێوەی دەکرێت و نەبووەتە کێشەی گەورە. سەدان ساڵە لە کوردیدا دەڵێین: هیرۆدۆت و ناڵێین هیرۆدۆتۆس یان هیرۆدۆتوس، کە لە گریکییەکەدا ئەو -ۆس یان -وس-ەی پێوەیە. ئینگلەکان دەڵێن هۆمەر نەک هۆمیرۆس. بەڵام لای ئێمە زیاتر بە هۆمیرۆس ناسراوە، نەک هۆمەر. واتە ئینگلەکانیش هەمان ئەوەیان کردووە کە من لە کوردییەکەدا کردوومە، -ۆسی کۆتایی هۆمیرۆسیان لێکردووەتەوە، وەک چۆن من لە کۆتایی ئولیسیۆسدا لێمکردووەتەوە. ئێستا بۆ ئەو بەڕێزانەی گاڵتە بە من دەکەن، ئەو ئەرکەتان کێشا و بچن گاڵتەیەکیش بە زمانی ئینگلی بکەن و تۆزێک لایکی قاقاکەیان بۆ بنێرن لەسەر هەمان کار کە کردوویانە؟

ئەو ئەرکەتان کێشا بچن گاڵتە بە هەموو جیهان بکەن کە عەلی بە ئاڵی و ئەلی دەخوێننەوە؟ کە عومەر بە ئومار دەخوێننەوە؟ کە سەڵاحەددین بە ساڵەدین دەخوێننەوە؟ کە خەییام بە کاییام دەخوێننەوە؟ یان من تەنها لەبەر ئەوەی کوردم، ئیتر کەزیەی گوریسی گاڵتەکانتان دەخەنە ئەستۆم، چونکە کورد بەشی خنکاندنە؟

زۆربەی خوێندنەوەکان ڕاستن

زۆربەی هەرە زۆری ئەو خوێندنەوانە ڕاستن و لە ڕاستیشدا گرنگ نین. تۆ ئەگەر حەزت کرد یولیسیس بێت، ئەوا پی دی ئێفێک بە تەنیا بۆ تۆ دەنێرم و ناونیشانەکەی بەو شێوە خوێندنەوەیە دادەنێم کە تۆ پێت وایە ڕاستە و دەتەوێ وا بێت. بەڵام دەبێت ئەوەیان بە پارە بکڕیت و بە دیاری ناتدەمێ. بە پارەیەکی کەمیش نایفرۆشم، بەڵکو بە پارەیەکی وەها دەیفرۆشم کە کەمێک شوێنی چوار ساڵی کارکردنی خۆڕاییم بگرێتەوە، کە زۆربەی ڕۆژان زیاتر لە یانزە کاژێر کارم لەم وەرگێڕانەدا کردووە و تەندروستیشمی تێکداوە.

ئینگلی یان ئینگلیزی؟

بۆ ئینگلی-یەکەش، کە دیسان زۆر کەسی پەست کردووە، بە هەمان شێوە: ئەگەر گلەییەکەتان تەنها ئەوەیە، بەڵێنتان دەدەمێ دەتوانم پی دی ئێفێکی تایبەت بە ئێوە دەربکەم و بۆتان بکەمەوە بە ئینگلیزی. بێگومان ئەمیش بە خۆڕایی نادەم.

بۆیە ئەو میهرەبانییە بنوێنە، من چوار ساڵی خۆمم بە خۆڕایی و دیاری داوە بە بەڕێزت، تۆش هەر جارێک ئولیست دی و پێت وا بوو هەڵەیە، لە چاوی خۆتدا بیکە بەوەی کە خۆت دەتەوێت. بەڵام بە مەرجێک دەست بکە بە خوێندنەوە و لەو لاپەڕەیەدا مەچەقێ. چونکە پەڕتووکەکە لە ڕاستیدا جگە لەو دوو وشەیە شتی تریشی تێدایە!

بەڕێزان، کە ئەوەندە توانای وێناکردنتان بەهێز بێت و بتوانن لەبەر ناونیشانێکی هەڵە پەڕتووکێکتان لا بێواتا ببێت، وا بزانم دەتوانن ئەو توانایە بۆ پێچەوانەکەشی بە کار بهێنن و هەر کاتێک ئەو وشەیەتان دی کە پێتان وایە هەڵەیە، لە چاوی خۆتاندا بیکەن بەوەی لای خۆتان «ڕاست»ە.

هەندێک ناونیشانی ڕاستی یولیسیس یان ئولیس

هەندێک لە ناونیشانە پێشنیازکراوەکان، کە زۆربەی هەرە زۆریان هەڵە نین، ئەمانەن: یۆلیسیس، ئۆلیکسیس، یوولیسیس، ئوولیسیس، ئوولیسێس، یولیکسیس، ئۆلیز، ئۆلیسێز، ئوولیسێز، یولیسێز، یولیکسێس، یولیکسێز، ئولیکسێز، ئولیکسیز، یولیکسیز، یولیسیەس، ئولیسیەس، ئوولیس، ئوولێس، یوولیس، یوولیسێز و دەیانی تریش.

دەبێت چیتر نەچەقێین

بە ڕاستی دەبێت ئێمە قۆناغی نالییە یان ناڵییە و نیچەیە یان نیتچەیە و شۆپانە یان چۆپینە تێبپەڕێنین. نالی گوتەنی: «هەر کەسێ نادان نەبێ خۆی تالیبی مەعنا دەکا» و لە ڕووکەشدا زۆر نامێنێتەوە. خوێندنەوەی جیاواز تەنها بەرگێکی جیاوازە بۆ کرۆکێک، کرۆکەکە (واتا و چەمک)ە، گرنگ ئەوەیە چەمکەکە بگەیەنێت. خەییام وتەنی: «هەر کەس بە ڕەنگێ لە من تێئەگا، منیش هەر ئەوەم کە خۆم ئەیزانم²». ئێمەش چۆن وشە بخوێنینەوە، چەمکەکە هەر ئەوەیە کە هەیە³.

بەڵام سەرەڕای هەموو ئەوەش، ئەگەر لەسەر دوو وشە، بەرهەمی چوار ساڵی من، کە بە دیاری پێتم داوە، ڕەت دەکەیتەوە و تەنانەت دژایەتیشی دەکەیت، ئەوا من داوای لێبوردنت لێ دەکەم. تۆ لە من گەورەتر بە و من ببوورە. بە هیوام ئیتر کۆتایی بەم مشتومڕە بێبەرە بێت.

ئەو بەڕێزانەی لە لاپەڕەی یەکەمیشدا چەقیون: یان شیفت و دیلیتێک بکە و پی دی ئێفەکە لای خۆت بسڕەوە، کە بە دیاری بۆت هاتووە، یان دەست پێ بکە و کەمێک چاوپۆشی لە هەندێک جیاوازیی گۆکردن بکە. دواجار زمانی کوردی هەمووی لە تۆدا پەنگی نەخواردووەتەوە. کوردی تری شوێنانی تریش هەن، کە خوێندنەوە و تێگەیشتنیان لەوەی تۆ جیاوازە.

بەڵام بوەستن: ئەرێ بە ڕاست، نووسیم و وتم: «شیفت و دیلیت»، شیفت و دیلیتە یان شەفت و دیلیتە؟ یان شیفت و دیلێتە؟ نەخێر… خۆی دەبوو شێفت و دیڵیت بووایە… بۆیە ئەوە من لای خۆم نەمسڕییەوە!

سوپاس بۆ خوێندنەوەت، سوپاس بۆ گوێگرتنت.

هیوام تەندروستییەکی باش و دەروونێکی ئاسوودەی خۆت و ئازیزانتە. کاتێکی خۆش بۆ ئێوە.

---

پەڕاوێزەکان

1. لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٢دا نووسیومە و بە دەنگیش تۆمارم کردووە و بڵاوم کردووەتەوە. لە ١٢ی ئاداری ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە. ↩︎
2. وەرگێڕانی شێخ سەلام، فارسییەکە دەڵێ: «هر طایفه‌ای به من گمانی دارد، من زانِ خودم، چُنان‌که هستم هستم». بڕوانە چوارینەکانی خەییام، وەرگێڕراوی شێخ سەلام، بڵاوکردنەوەی کوردستان، سنە، ١٣٩٣ی هەتاوی (وا بزانم ٢٠١٥ی زاینی دەکا). ~ن.م. ↩︎
3. ئێستانان بڕێک تێڕوانینم گۆڕاوە، ناویش گرنگە. بەڵام هێشتا لە پشت ئولیس نەک یولیسیس دەوەستم. ئەو ماوەیەی ئەم وتارەم نووسیبوو، هێشتا پاشماوەی هزری جۆرێکی تەسەوفم تێدا مابوو، بۆیە لە مێشکمدا سنوور نەبوو و دونیام بە یەک چاو دەبینی. هاوکات تازە وتە دووبارە و زێدەپێداهەڵگوتراوەکانی خەییامیشم خوێندبووەوە. ئەوە دوایین جارمە شتی فارس وەک پاڵپشتی بۆ ئاڕگیومێنتم بهێنمەوە. بۆ ئەو تاکە جارەش داوای لێبوردن دەکەم و پەشیمانم. ↩︎

بۆ داگرتنی بەرگی یەکەم و دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانی، لێرەدا کلیک بکە.

نەستژەنیی هەژدەیەم: لۆتوسخۆران

لۆتوس، بە ئینگلی (Lotus): لە فەرهەنگی کۆڵینزەوە: «جۆرێکە لە گوڵی شلێری ئاوی، کە لە ئەفەریقا و ئاسیا دەڕوێ»؛ ئەم گوڵە لە شاکاری دووەمی هۆمەر (هۆمیرۆس)دا، کە ئۆدیسەیە، باس کراوە، بەڵام ئەم جۆرە گوڵەیان وا دیارە هێشتا دەستنیشان نەکراوە چ جۆرێکە بە دیاریکراوی، چونکە هەندێ ئەدگاری تایبەتی هەیە، بۆیە تا ئێستاش لە وێژەدا دەوترێ کە: «لۆتوس گوڵێکی ئەفسانەییە». لۆتوس-خۆران، یان هەمووی پێکەوە: لۆتوسخۆران، خەڵکانی شوێنێکن کە لە ئۆدیسەدا باسیان دەکرێ، دان گیفرد، کە شارەزایەکی کارەکانی جەیمس جۆیسە، بەم شێوەیە لەسەری دەدوێ:

دوای ئەوەی ئۆدیسیۆس لە دوورگەکەی کالیپسۆ دەردەچێ و لە ڕێی دەریاوە دەگاتە شاری سکێریا (پەڕتووکی شەشەم) و لە کۆشکی شا ئەلکینۆسدا پێشوازیی لێ دەکرێ و خزمەت دەکرێ (پەڕتووکی حەوتەم و هەشتەم)؛ لە پەڕتووکی نۆیەمدا خۆی بۆ ئەلکینۆس ئاشکرا دەکا کە کێیە و دەستدەکا بە گێڕانەوەی چیرۆکی بەسەرهاتەکانی لە ترۆیاوە: «ساڵانی بەسەرهاتی ناخۆش، بە چاودێریی زووس تێپەڕی» (پەڕتووکی نۆیەم: دێڕی ٣٧-٣٨) لە سەرەتای بەسەرهاتەکەیدا زریانێک خۆی و پیاوەکانی بەرەو خاکی لۆتوسخۆرەکان دەبا: «کە لەسەر گوڵێک دەژیان» (پەڕتووکی نۆیەم: دێڕی ٨٤) ئۆدیسیۆس لە کەشتییەکەی دادەبەزێ. هەندێ لە پیاوەکانی ئۆدیسیۆس خەڵکە لۆتوسخۆرەکان دەناسن کە لەگەڵیاندا مامەڵەیان دۆستانەیە، لۆتوسخۆرەکان لۆتوس دەدەن بە ئەوان و ئەوانیش دەیخۆن و گوڵەکە وایان لێ دەکا بۆ هەمیشە حەز بکەن لەوێ بمێننەوە:

«حەز دەکەن بۆ تاتایە لەوێ بمێننەوە،

لەسەر ئەو گوڵە ڕەسەنە بژین، خاکی خۆیان لە بیر بچێتەوە»

(پەڕتووکی نۆیەم: دێڕی ٩٦-٩٧) ئۆدیسیۆس پیاوە ئالوودەبووەکان دەهێنێتەوە ناو کەشتییەکان و دەکەوێتەوە ڕێ.

لۆتوسخۆران ناونیشانی ئەڵقەی پێنجەمی ڕۆمانی ئولیس (یولیسیس)ی جەیمس جۆیسیشە.

نەستژەنیی حەڤدەیەم: ڕامان لە ئاڵۆسکان

نەستژەنیی شانزەیەم: لێخۆشبوون

نەستژەنیی پانزەیەم: باوەشێک

نەستژەنیی چواردەیەم: بۆهێڵ (جین)

نەستژەنیی سیانزەیەم: ژەندنی خراپ

ئەم موزیکە لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ دا تۆمار کراوە، ئەو کات گەلێ بە خراپم زانی و بە شایستەی ئەوەم نەزانی بڵاوی بکەمەوە، لە ٥ی مایسی ٢٠٢١دا دیسان گوێم لێگرتەوە و وتەکەی خۆمم بیرکەوتەوە کە لە (نەستژەنی)دا نووسیبووم، بڕیارم دا بەو کەموکووڕییەوە هەر بڵاوی بکەمەوە. ئەم موزیکانە هەموویان هەر یەکەم جار ژەنراون و چۆن دەرچوون ئاوها بەرهەمهاتوون، بۆیە لە کەمتەرخەمیم ببوورن.

نەستژەنیی دوانزەیەم: خاتوو لیپینسکا

نەستژەنیی یانزەیەم: ئۆد

هۆنوسیاد: یەکەم دیبەیتی هۆنوس[1]

هۆنوسی ماک، هۆنوسی بپرس، لە ترسی دوژمنانی پرسیار ناوی خوازراوی (نادیار پەیامهێن)ی لە خۆی نا. لە ئێستا بە دواوە هەر کاتێک ناوی نادیار پەیامهێنتان دی، ئەوە هۆنوسە. بیگرن، لەسەر پرسیارەکانی پارچەپارچەی بکەن؛ لە خاچی بدەن؛ بە زیندوویی بیکەن بە قوڵفەی پۆڵادا؛ ژەهر بڕێژنە داڵانی گوێچکەکانییەوە؛ بە زیندوویی پێستەی بکەن و بیخەنە خوێیاوەوە؛ دەستی ڕاست و قاچی چەپی ببڕنەوە؛ لە ملی بدەن؛ بە ئەڵقەتایەی ئاگرین بیبەستنەوە، با نەوێرێ پرسیار بکا. مناڵەکانتان فێر نەکەن وەک هۆنوس پرسیار بکەن، نەبادا دوایی ئاسوودە ببن! نەبادا زانا و دانایان لێ دەربچێ. نەکەن مناڵ فێری پرسیار بکەن، نەبادا پێیان بڵێن ئێسکگران، نەبادا لەبەرچاوی بێڕەنگی ملشۆڕ و ملکەچە بێپرسیارەکاندا ناشرین ببن!

باوەڕت سێدارەیە، دۆگمات تەنافە، زووبە دەی

بیخە ئەستۆی من کە پرسیم، پرس بەشی خنکاندنە[2].

بەژنەکەت سێدارەیە، کەزیەت تەنافە، زووبە دەی

بیخە ئەستۆی من کە کوردم، کورد بەشی خنکاندنە[3].

نادیار پەیامهێن (کە هەر هۆنوسە، بەڵام با بڵێین کەسێکی ترە… ئا… ئا، تۆ نازانی لووتی کەمتیارە نەپرسەکان بۆ بۆنکردنی زانینخواز و بپرسەکان چەند بەهێزە! زۆربەی کاتیش کەسە نەپرسەکان لە شێوەدا هەر لە کەسە بپرسەکان دەچن، بەڵام هەندێ جار بە شێوەی جلوبەرگ و ڕوخساریاندا خۆیان جیا دەکەنەوە، ئەمانە ئەوانەن کە پلەیان وەرگرتووە و مەدالیای ئازایەتی کراوە بە ڕوخسار و جلوبەرگیانەوە و بە ئاشکرا شانازی بە زانایی خۆیانەوە دەکەن لە نەزانیدا، واتە زانان لە نەزانیدا)… نادیار پەیامهێن کەوتە گێڕانەوە:

ڕۆژێک کە لە قوتابخانەی ئامادەیی بووم، واتە ساڵی ٢٠٠٢، لە وانەیەکدا مامۆستاکەمان پرسی: «ئایا دەزانن تا ئێستا کەسێک کە مێشکی بە زۆرترین ڕێژە بە کار هێنابێ کێیە؟» خوێندکارەکان هەموو بێدەنگ بوون. مامۆستا پاش بێدەنگیی خوێندکارەکان بە بزەیەکی هەستکردن بە زیرەکییەوە وتی: «ئەنیشتاین!» مامۆستا بۆ کەمێکیش هەر تەماشای هەمووانی کرد و بێدەنگی باڵی بەسەر پۆلەکەدا کێشا. هەستێکی هەڵەشەی لەناکاو هێرشی بۆم هێنا و بۆ چرکەیەک لەشمی بە کار هێنا و خۆی دەرفیچقاند. هەستە هەڵەشەکەم لە دەممەوە پرسی: «چۆن، مامۆستا؟» مامۆستا کە خواخوای ئەم پرسیارەی بوو تا زانیارییەکانی مانۆڕ بکا، وتی: «بە کۆمپیوتەر توێژینەوەی لەسەر کراوە کە لە هەموو کەسێک زیاتر مێشکی بە کار هێناوە».

ئەگەرچی ئێمە مناڵییەکی دەوڵەمەندانەمان بە سەر نەبردبوو، بەڵام دەمێک بوو کۆمپیوتەرمان هەبوو، منیش لەچاو زۆربەی خەڵکی هەموو عێڕاقدا زیاتر لە کۆمپیوتەرم دەزانی. بۆیە کە کەسێک زاتی دەکرد باسی کۆمپیوتەر بکا، هەستێکی هەڵمەتبەرم بۆ دەهات و وای دەکرد هەست بکەم ناچارم خۆم هەڵبقورتێنمە هەموو باسێکی تەکنەلۆژیاوە، چونکە بواری تەکنەلۆژیام بە هیی خۆم دەزانی. بۆیە هەستە هەڵەشەکەم خێراتر لە پێشوو، بێ ئەوەی بۆ ڕاوێژی کۆمەڵگا باڵا توواوەکەی ناخم بگەڕێتەوە، کە ئەوکاتە ئەم کەرملەم ناو نەنابوو «هۆنوسی دووەم»، خێرا هەڵقورتایەوە و وتی: «مامۆستا، ئەوە لە کاتێکدا ڕاست دەبێ کە ئەو تاقیکردنەوەیە لەسەر مێشکی هەموو مرۆڤێکی تری سەر زەوی کرابێ و لە بەراوردی هەموواندا دەردەکەوێ ئەو لە هەموومان زیاتر مێشکی بە کار هێناوە». مامۆستا وتی: «نەخێر! چۆن وا دەڵێی؟ چۆن ئەمەت هەڵهێنجاند؟»

من لە ڕاستیدا لەو کەسانە نیم خەڵک بە درۆ بخەمەوە و دیبەیت لەگەڵ هیچ کەسێکدا بکەم، بەڵکو زیاتر تەنها خۆم بە بێدەنگی لە شتەکانی چواردەورم ڕادەمێنم و بیر دەکەمەوە. پێشم وایە ئەگەر بیرکردنەوەیەکی پێشینەم نەبووایە، هەرگیز نەمدەتوانی و نەمدەوێرا یەکسەر ئاوها بێ بیرکردنەوە لەگەڵ مامۆستاکەمدا، لەگەڵ سەرگەورەکەمدا، خۆم بخەمە ناو دیبەیتێکی وەهاوە. هەر لە مناڵیمەوە وا لە مێشکمدا چەسپێنراوە و چەسپاوە کە هەمیشە هەموو گەورەترێک لە تۆ، بە تایبەتی مامۆستاکەت، لە تۆ زیرەکترە و دەبێ لەگەڵیدا زۆر نەرمونیان بی، وەک بڵێی مامەڵە لەگەڵ هێلکەدا دەکەی، دەبێ هەرگیز نەهێڵی بشکێ! چونکە ئێمە لە لایەن کەسانی بچووکەوە فێر کرابووین کە ئەوانەی لە ئێمە گەورەترن، تەنانەت بە خودای دروستکەری هەموو جیهانیشەوە، دەبێ زۆر بە ترساوی و تۆقیوی و ملکەچی و سەرشۆڕی هەمیشە ڕێزیان بگرین، نەکا تووڕە ببن. کۆرپەی تۆقینیان هێنا و بە قوماتەی ڕێز پێچایانەوە و بە زنجیری پیرۆزی لە دڵ و مێشکمانیان کڵۆم کرد. یەکێک لە هۆکارە هەرە مەزنەکانیش ئەوە بوو کە نەبادا بوێرین پرسیارێک بکەین کە بەگژ ڕێژەی زیرەکیی و ئاستی زانیاریی مامۆستاکانماندا بچێتەوە، چونکە پرسیار گەورەترین دوژمنی فێرکارییەکانی ئێمە بوو. تا ئێستاش هەندێ جار تەنانەت کە لە هەواڵی خەڵکانی لە خۆم گەورەتریش دەپرسم، لە ناخمدا بوومەلەرزەیەک ڕوودەدا. چۆن وێرام پرسیار بکەم؟ چۆن دەبێ مناڵ لە گەورە بپرسێ؟ چۆن بە گەورەتر لە خۆت دەڵێی: «چۆنی؟» دەبێ هەمیشە ئەو لێت بپرسێ چۆنی! دونیا وەهایە و بیکە بە ئەڵقە و بیکە بە گوێتەوە. لە پەروەردەکەی مناڵیمەوە، هەمیشە هەوری قێزکردنەوە لە مرۆڤی پرسیارکەر بەسەر ئاسمانی هەرزەکاریمەوە بوو. ئەوەندە تۆقینم لە پرسیار هەبوو، کە ئەگەر پرسیاریان لە خۆیشم بکردایە نەمدەوێرا هەر پرسیارەکەش ببیستم، خۆم لێی کەڕ دەکرد، نەبادا پرسیار وەک گڕکان بپرژێ و گڕکاناوەکەیم بەربکەوێ و منیش داخ بکا. زۆر زۆری ویست تا ئەم کۆرپە نەفرەتییەم لە ناخمدا خنکاند. ئێستاش سێبەری بێشکە پیسەکەی لە دڵ و مێشکمدا ماون و وا کارێک دەکەم سێبەرەکەشی فڕێ بدەم. بەڵام ترسە هەرە گەورەکە ئەوەیە کە برا و باوک و مام و خاڵ و باپیر و باوەگەورانی ئەم کۆرپەیە، هەموویان بە چواردەورمەوەن. تا ئێستاش نەموێراوە بڵێم: «کۆرپەکەتانم کوشت و چیتر ناهێڵم دڵ و مێشکی من ببێ بە لانکە و پێگەی بەرهەمە قێزەونەکانی ئێوە. چیتر بۆتان نییە دەروونی من بۆ درێژکردنەوەی دۆگماکانتان بە کار بهێنن. چیتر ئەم دەروونەمتان نادەمێ ژەهری باوەڕە چەقبەستووەکەتانی تێدا هەڵبگرن».

ئەگەر ئێمە پرسیار بکەین لە بێڕێزیدا نییە، بەڵکو دەزانین کە نازانین و دەمانەوێ بزانین، ئەی کە گەورەکان دەزانن ئێمە نەزانین، بۆچی تووڕە دەبن؟ چ مێشکێک خۆی هەموو زانیارییەکی تێدایە کە دێتە دونیاوە؟ هەموو مێشکێک هەر بە پاکی نایە و چواردەور ژەهراویی دەکەن؟ چۆن دەبێ گەورە لە نەزانیی بچووک تووڕە ببێ؟ چۆن دەبێ دانا لە ساویلکەیی نادان تووڕە ببێ؟ ئایا بە ڕاستی ترس و تۆقین و خۆشەویستی پێکەوە کار دەکەن؟ پێکەوە دەژین؟ کوا خۆشەویستی و تۆقین پێکەوە دەژین؟ چۆن دەبێ بەهێز، کە دەزانێ بەهێزە، مانۆڕی بەهێزییەکەی بەرانبەر بێهێزان بکا؟ چۆن دەبێ ڕوناکی لە تاریکی بترسێ؟ هەمیشە نادان لە دانا و هەمیشەش تاریکی لە ڕوناکی و هەمیشەش بێهێز لە بەهێز ترساون. بەڵام تۆ، ئەی بەدبەخت، ئەی خوێندکارە بپرسە چاونەترسە ئێسکگرانەکەی دەبێ لە هەموو شوێنێک بوون و ئامادەیی خۆت، بێ ویستی خۆت، نمایش بکەی؛ تۆ، ئەی ئەو کەسەی بە ڕوواڵەت هیچ پرسیارێکت سەبارەت بە گەردوون و دۆگما و باوەڕ نییە و لە ناخیشتدا بناغەی هەموو زانیارییەکت نیشانەیەکی پرسیارە؛ تۆ، ئەی ئەو کەسەی بە ڕوخسار زۆر سەنگین دیاری و لە ناخیشدا ئەوینداری پێکەنینێکی هەمیشەییت؛ تۆ، ئەو کەسەی بە ڕوخسار ڕقت لە هەموو گۆرانییەکە و لە ناخیشتدا هەزاران گۆرانیت ئەزبەر کردووە: فەرموو مامۆستاکەت پرسیاری لێت کرد، چۆن گەیشتی بەم دەرئەنجامە؟ بۆی ڕوون بکەرەوە.

لە ڕاستیدا لەو ڕۆژانەی مامۆستا ئەو قسەیەی کرد، بابەتێکی تری وەها سەرنجی ڕاکێشابووم و چەند ڕۆژێک بیرم لێی کردبووەوە. بۆیە ئەم بابەتەم لەگەڵ مامۆستاکەمدا بەش کرد: «مامۆستا، لەم ڕۆژانەدا خزمێکم وتی: ^«موهیمترین دەنگ هیی ئیبراهیم تاتڵسە، لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە، بەخوا، داویانە لە کۆمپیوتەر! تاتڵس تەبەقەیەک لە قورگیدایە کە کەسی تر نییەتی. دەڵێن تەنها سەی عەلی ئەسغەر ئەو تەبەقەیەی هەبووە، بەڵام ئەویش مردووە^» دوو سێ شەو هەر بیرم لەو قسەیە دەکردەوە. ئێ کوا، خۆ دەنگی من لە کۆمپیوتەر نەدراوە و بە تەنیشت هیی تاتڵساسەوە دانرابێ تا لە بەراوردکاریدا بزانرێ دەنگی ئەو ^«موهیمترین^»ە. بۆیە بڕوا ناکەم ئەم زانیارییانە تەندروست بن».

باشە بۆچی هەمیشە ئەفسانەکان کۆن و دوورن؟ هەموو پەڕجووەکان کۆن و دوورن؟ بۆچی ئەفسانەی نوێ و نزیک نین؟ پەڕجووی نوێ و نزیک نین؟ بۆچی دەبێ هەر دەزووی چیرۆکێک کە نەچوو بە کونی دەرزیی لۆژیکدا هەمیشە دێرین بێ؟ ئەم دەزووە ڕزیوە هیچ قوماشێک پێکەوە گرێ نادا! هیچ بەرگێک دروست ناکا! تووڕی دەن!

مامۆستا وتی: «نا وا نییە باوکی من، تۆ هەڵە تێگەیشتووی… خۆی کە توێژینەوە لە شتێکدا دەکرێ… ژممامدمررمبەمخممهممدمم…» مامۆستا کۆمەڵێ شتی زۆری وت، بەڵام لەناکاو کۆمەڵگا توواوەکەی ناخم ڕابوو و لە ناخمدا کەوتمە گێژاوی لێپێچینەوەیەکی گەورەوە: چۆن وێرام وا بکەم؟ بۆچی ئەم قسەیەم کرد؟ تۆ کێی قسە بکەی؟ چۆن لە خۆتەوە هەڵەوەڕی دەکەی؟ چۆن دەبێ بە مامۆستا بڵێی وا نییە؟ ئەوە بۆچی هەمووان تەماشام دەکەن؟ ئێستا مامۆستا لێمدەدا! تۆ بڵێی دەرمنەکەن؟ دوایی دەڵێن باوکت بهێنە. باوکم نییە. خوێندکارەکانی چواردەورم بە پێکەنینێکی شادی و گاڵتەجاڕییەوە تەماشایان دەکردم، کوڕێک لە پێشمەوە وتی: «هەی لە تاتڵساس! وریا بە نەتفڕێنن…» هەندێک خوێندکاری تریش هەندێ شتی تریان وت. بەڵام من لەتاو دڵەڕاوکێ ناوەکییەکەم نەمتوانی بە ئاسوودەیی دەروونم بگەم تا بتوانم گوێیان لێ بگرم. دڵنیاش بووم مامۆستا هەر بۆی ڕوون دەکردمەوە کە چۆن هەڵەم، بەڵام نەمدەتوانی ببیستم، تەنها دەم-جووڵانم دەبینی. نەمدەزانی چۆن کۆتایی بەم گفتوگۆ نەخوازراوەم بدەم و سەرم لێ هاتبووەوە یەک. لەناکاو بە خێرایی دەستم هەڵبڕی و مامۆستاش فەرمووی لێم کرد، وتم: «مامۆستا، دەتوانم بچم بۆ تەوالێت؟» هەموو پۆلەکە لە پرمەی پێکەنینیان دا. خوێندکارێک وتی: «دەچێ بۆ تەوالێتەکە گۆرانی دەڵێ و پشتی برایم تاتڵس دەشکێنێ!» یەکێکی تر وتی: «کوڕە لە تەوالێتەکە ئەوەندە گوو هەڵستاوە دەنگ دەنگ ناداتەوە، لەوێش دەنگی خۆش نییە!» هەمووان بە گاڵتەجاڕییەوە تێر پێم پێکەنین و مامۆستاش بزەیەکی کرد و پاش وچانێک وتی: «بڕۆ».

مامۆستا ڕێی دام و لە ڕاستیدا کە بەرەو تەوالێتەکە دەچووم، دەمزانی ئامانجم چوون بۆ تەوالێت نییە، چونکە هەستیاریم بە بەکارهێنانی تەوالێتی تر هەیە جگە لە تەوالێتی خۆم. ئەوەندەی بیرم بێ، لە هەموو تەمەنمدا لەوەناچێ دە تەوالێتی جیاوازم تاقی کربێتەوە، بەڵام چوونم بۆ تەوالێت تەنها پاساوێک بوو بۆ خۆدزینەوە لە بوێرییە هەڵچووەکەم و ئامۆژگارییەکانی مامۆستا و گاڵتەپێکردنی هاوپۆلەکانم، کە هیچیان هاوڕێم نەبوون. لە بەردەم تەوالێتەکەدا تەماشایەکی چواردەورم کرد و چوومە پشت تەوالێتەکە و بە دزییەوە جگەرەیەکم کێشا. من پانزە ساڵی ڕەبەق لە قۆناغی پێش زانکۆ خوێندکار بووم، باڵەخانەی چوار قوتابخانەم لە سلێمانی و هەولێر گۆڕیوە و هەرگیز بێزم نەدەهات تەوالێتەکانیان بە کار بهێنم. چونکە زۆربەی هەرە زۆری گەلی کورد فێر نەکراون تەوالێت بە کار بهێنن و داوای دەوڵەتیش دەکەن. زۆرینەی خەڵکی ئەم نیشتمانە کە دەچن بۆ تەوالێت وا دەزانن ئیتر ئەوە دواهەمین جارە ئەو تەوالێتە بە کار دەهێنرێ، باکیان نییە بیشیتەقێننەوە. هەر لە خۆیەوە سیفۆن لە ژێریاندا دەشکێ! من ئەگەر هەوڵیش بدەم ناتوانم سیفۆن بشکێنم. تا ئێستاش ئەو پرسیارەم هەیە کە: هەموو مرۆڤێک دەبێ ڕۆژانە لانیکەم جارێک بچێ بۆ تەوالێت، ڕۆژ نییە نەچی بۆ تەوالێت، ئێ هەر شتێک کە هەموو ڕۆژێک بیکەی، بە شێوەیەکی سروشتی، دەبێ تیایدا باش بی. کەچی گەلێک لەو کارەدا شکستیان هێناوە کە هەموو ڕۆژ دەبێ بیکەن. ئیتر چۆن متمانە بەو کەسانە دەکەی لەم ژیانەدا کارێکیان پێ بسپێری؟ یان دەوڵەت دروست بکەن؟ یان هەر شتێکی کەمێک گرنگ بکەن؟ گەلێک نەزانن تەوالێت بە کار بهێنن، کە هەموو ڕۆژێک ناچارن بە کاری بهێنن، چۆن دەتوانن خوێندکارێکی بپرس و زانینخواز پەرە پێ بدەن؟

---

[1] لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا نووسراوە، لە ٨ی ئابی ٢٠٢٠دا پێداچوونەوەی بۆ کراوە، لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٠دا تەواو کراوە، لە ١٢ی ئابی ٢٠٢١ و ١ی شوباتی ٢٠٢٢دا پێداچوونەوەی تری بۆ کراوە.

[2] دەستکاریکراوی دێڕێکی هۆنراوەی یادگاری شیرینی هێمن موکریانی.

[3] دێڕێکی هۆنراوەی یادگاری شیرینی هێمن موکریانی.

نەستژەنیی دەیەم: هێمن موکریانی

نەستژەنیی نۆیەم: ئاشتی

پەتای پیاوچاکی و خۆسەلماندن¹

هیچ نووستووێک هەوڵ نادات بیسەلمێنێت نووستووە، جگە لەو کەسەی نەنووستووە و بە درۆوە خۆی دەکات بە نووستوو. چونکە کارێکی بەو خۆدزینەوە و نمایشە هەیە. ئەگینا ئەوەی نووستووە، ئێستا لە قووڵایی خەوندایە و چێژ لە خەونەکەی دەبینێت و پێویستی بە خۆسەلماندن نییە بۆ هیچ کەسێک! ئەوەی هەوڵ دەدات وای بسەلمێنێت نووستووە، نەنووستووە.

ڕاوی ددانپێدانانی ئەوانی تر مەکە

گەر بتەوێت بیسەلمێنیت مەلە دەکەیت، پێویستت بە هاتوهاوار نییە بڵێیت: «هۆ، خەڵکینە، تەماشام بکەن، مەلە دەکەم!». تۆ دەبێت بچیتە ئاوەکەوە و مەلەکە بکەیت، نەک من بکوژیت لەسەر ئەوەی باوەڕم پێت نەهێناوە کە مەلە دەزانیت. تۆ پێویستت بە ددانپێدانانی من نییە کە مەلە دەزانیت.

لە ڕاستیدا هەموو هەوڵی تۆ بۆ ددانپێدانانی من، تۆ لە چێژی مەلەکردنەکە دادەبڕێنێت. ئەگەر تۆ بۆ ددانپێدانانی من مەلە دەکەیت، پێشتر لێمت پرسی کە داخۆ من دەمەوێت تۆ مەلە بکەیت یان نا؟ پێشتر هیچ ڕایەکی منت وەرنەگرتووە، ئێستاش کە مەلەکە دەکەیت، ددانپێدانانی منت بۆ چییە؟ بۆ ئەوەی چێژ لە مەلەکردنەکەت ببینیت؟

ئەگەر تۆ بتزانیایە چێژ لە مەلەکردن وەربگریت، ئەوا هەر لە سەرەتاوە لەسەر ڕای من نەدەوەستایت. لە ڕاستیدا تۆ پێویستت بەوە نییە هیچ شتێک بسەلمێنیت، چونکە هەر ئەوەندەی ئەو دەرگایەت لە خۆت کردەوە، ئیتر نوقمی گێژاوێک دەبیت کە زۆر بە ئەستەم لێی دەردەچیت. کە ددانپێدانانی منت کردە ئامانج و منیش ددانم پێتدا نا، ئینجا دەبێت بچیت کەسێکی تر ناچار بکەیت ددانت پێدا بنێت، پاش ئەویش کەسێکی تر. کە بۆ هەمووشمانت سەلماند، پاشان چی؟ ئینجا دەبێت ئامانجێکی نوێ دیاری بکەیت و هەوڵ بدەیت دیسان هەموومان بە سەلماندنی نوێ بهەژێنیت.

تەمەن بەشی ئەم هەموو سەلماندنە ناکات!

بەڵام خەڵکی سەر زەوی ئێجگار زۆرن و تەمەن بەشی گەمەی ئەو هەموو سەلماندنە ناکات! هەموو ڕۆژێک کە سرووشت پێت دەبەخشێت، دەرفەتی چێژێکی نوێ و ژیانێکی نوێ و بیرکردنەوەیەکی نوێت پێ دەبەخشێت. کەچی تۆ هێشتا دوێنێ و پێرێت بە کۆڵەوەیە و بە شانازیشەوە دەتەوێت بۆ ئێمەی ئەمڕۆی بسەلمێنیت! ئینجا سبەینێش دەبێت ئەمڕۆ بخەیتە کۆڵت! پێرێ لە پێرێدا بە جێ بهێڵە و دوێنێ لە دوێنێدا و ئەمڕۆش لە ئەمڕۆدا.

پەتای خۆسەلماندن

ئەم دیاردەیە ناو دەنێم پەتای خۆسەلماندن. خودی ئەم پەتایە هۆی سەرەکییە بۆ تووشبوون بە پەتای پیاوچاکی کە کەمێکی تر باسی دەکەم. پەتای خۆسەلماندن بەو شێوەیە کار دەکات کە هەمیشە بە دوای سەلماندنی نوێدا دەگەڕێیت. بەڵام ئەم سەلماندنانە بە هەلی چێژبینینت لە ژیان و هەلەکانی ئەمڕۆت سەودا دەکەیت. ئایا بەهای هەلە نوێکەی ئەمڕۆ دەزانیت کە لە دوێنێ و ڕۆژانی پێشووتدا بە فیڕۆی دەدەیت؟ تۆ ئەم خۆسەلماندنەت بە ژیانی خۆت دەکڕیت کە ژیانیش لە کڕین نایەت.

هەرگیز هەوڵ مەدە بکەویتە گێژاوی خۆسەلماندنەوە، هاوڕێیەتیی هیچ کەسێکیش مەکە کە تووشی ئەو پەتایە بووە، چونکە ئەو پەتایە گواستراوەیە و دەشێت بۆ تۆش بگوازرێتەوە و ژیانت بە فیڕۆ بدات. چونکە هەمیشە وێڵی ئامانجی نوێی خۆسەلماندنی نوێ دەبیت.

ژیان ئامانجە

ئامانجی ڕەها لە ژیان ژیان خۆیەتی. هەر شتێکی تر کە دەیکەیت تەنها بۆ ئەوە بیکە کە چێژ لە ژیان ببینیت. هەر شتێک نەچووە خزمەتی ژیانەوە تووڕی بدە و فڕێی بدە، گرنگ نییە خەڵک چیت پێ دەڵێن.

سامان گەر لە خزمەتی ژیاندا نەبوو سامان نییە. موزیک، هۆنراوە، کار، نوستن، سەما، خواردن… تا دوایی، هەر کامێکیان لە خزمەتی ڕەنگدارکردنی ژیاندا نەبوون فڕێیان بدە بە کەڵک نایەن. نەکەیت ژیانت بکەیت بە قوربانی هیچ شتێک، هەموو شتێک بکە بە قوربانی ژیان، چونکە سرووشت تەنها ژیانی پێ بەخشیویت، ئەوانی تر لە چواردەورەوە وەرتگرتووە. نەکەیت سرووشت بە چواردەورت سەودا بکەیت، سرووشت نەمرە، چواردەورت نەپاون².

لە سەودای ژیاندا دوو (ملیۆن) جار بیر بکەوە

هەرگیز چێژی مەزنی ژیان لە پێناو خۆسەلماندندا بە فیڕۆ مەدە. کەس نابینیت بییەوێت بیسەلمێنێت تێرە، جگە لەو کەسەی برسییە و بە درۆوە خۆی تێر پیشان دەدات، چونکە کارێکی بەو نمایشە هەیە. ئەوەی تێرە ئێستا چێژ لە تێرییەکەی دەبینێت. ئەوەی پیانۆژەنی ڕاستینەیە ئێستا چێژ لە ژەندنەکەی دەبینێت. ئەوەی وێنەکێشی ڕاستینەیە ئیستا چێژ لە وێنەکێشانەکەی دەبینێت. تەنها ئەوانە هەوڵ دەدەن خۆیان بسەلمێنن کە ئەوە نین!

مەیسەلمێنە، ئەوە بە!

هەوڵ مەدە بیسەلمێنیت مرۆڤێکی چاکیت، مێردێکی باشیت، ژنێکی باشیت، ئەویندارێکی باشیت، خواناسێکی باشیت، وارگێڕێکی باشیت، هونەرمەندێکی باشیت و تا دوایی. ئەگەر باش بوویتایە هەرگیز پێویستت بە خۆسەلماندن نەدەبوو! خودی هەوڵدانت بۆ خۆسەلماندنت کە تۆ مرۆڤێکی چاکیت، مێردێکی باشیت، ژنێکی باشیت، ئەویندارێکی باشیت، خواناسێکی باشیت، وارگێڕێکی باشیت، هونەرمەندێکی باشیت و تا دوایی، بەڵگەی ئەوەن کە تۆ هیچ کامێک لەوانە نیت! چونکە ئەگەر ئەوە بوویتایە هیچ کێشەیەکت نەدەبوو و ئێستا ئەوە دەبوویت و چێژت لەو بوونە ڕاستینەیەت وەردەگرت. کە چواردەورەکەشت باوەڕیان پێ نەدەکردیت، بێمننەتانە لێیان دوور دەکەوتیتەوە.

لە دوای لوتکەوە بەرەو کوێ؟

ئەم هەوڵدانەت بۆ خۆسەلماندن دەتخاتە گەرداوی کێبڕکێی هەمیشەییەوە. تۆ کە لەگەڵ خۆتدا دەچیتە کێبڕکێوە هەموو هەوڵت بۆ ئەوەیە بگەیت بە لوتکە. بەڵام هەموو نەگبەتییەکانت دوای گەیشتنت بە لوتکە دەست پێ دەکەن، چونکە لە دوای لوتکەوە تەنها دابەزین هەیە! یان دەبێت لەوێدا خۆت بکوژیت، یان دەبێت داببەزیت! باشتر نەبوو هەر لە سەرەتاوە ئەم کێبڕکێ و بۆڕبۆڕێنەت نەکردایە؟

بێلا بارتۆک دەڵێت: «پێشبڕکێ بۆ ئەسپە نەک هونەرمەند!». ڕەنگە تا منداڵیت یان هەرزەیت، لەوانەیە پێشبڕکێ باش بێت، نازانم، بەڵام دڵنیام پیشبڕکێ بۆ مرۆڤی پێگەیشتوو قێزەونە. تۆ دەبوو ئێستا خۆتت بدۆزیایەتەوە و لە چاوی خۆتەوە بتڕوانیایە خۆت، نەک لە چاوی خەڵکانی ترەوە لە خۆتت بڕوانیایە. دەبوو ئێستا منت لەناو خۆتدا بدۆزیایەتەوە و پەروەردەی منەکەی ناو خۆت بدایە، نەک خەریکی بۆڕبۆڕێن ببیت.

دۆخی کێبڕکێباز

لەناو تۆوی کێبڕکێدا فریوخواردن و ئازارچەشتن و خۆپەرستی هەیە. ئەو مرۆڤەی بەردەوام بە شوێن کێبڕکێدا دەگەڕێت وردەوردە دەکەوێتە شەشپاڵووێکەوە: دیوێکی تووڕەییە، دیوەکەی بەرانبەری ئازارە، دیوێکی خەمخواردنە، دیوەکەی تری دڵەڕاوکێیە، دیوێکی تری خۆپەرستی و خۆفریودانە و بەرانبەری کێبڕکێبازییە.

تەنانەت لەوانەیە ئەم شەشپاڵووە بۆ چەندین دیوی تری یەک لە یەک تراژیدیتر پەرە بستێنێت. بە هۆی ئەم شەشپاڵووەشتەوە تووشی چەندین کێشە دەبیت و خەڵکانی تریش تووشی کێشە دەکەیت.

بەڵام ژیان بەم جۆرە جێگەی بەزەییە، تۆ پێویستت بەوە نییە لەو شەشپاڵووەدا پەنگ بخۆیتەوە و خۆت بەند بکەیت. مرۆڤ لەم دۆخەدا ناتوانێت هیچ ڕاستییەکی سرووشتی بێ شێواندنی شەش پەردەکەی دەوری خۆی ببینێت، چونکە ئەم مرۆڤە پەنگخواردووە لانیکەم لە شەش هاوێنەوە دونیا دەبینێت کە هەر یەکەیان وێنە ڕاستینەکانی چواردەور دەچەمێننەوە و دەیانشێوێنن.

ئەم باش نەبینینەش دەتخاتە ئەنجامدانی کارەسات دوای کارەسات. ئەو کاتەش هەر پاساوێک دەهێنیتەوە و بە هەر ڕستەیەک باسی خۆت دەکەیت، ئەو ڕستەیەش بۆت دەبێت بە پەردەیەکی تر و بە دەوری شەشپاڵووەکەتدا دەیپێچیت، تا وات لێ دێت ئەوەندە لە پەردەی پاساوەکانت و کێشەکانتدا خۆت قوماتە دەکەیت کە چیتر کەسە ڕاستینەکەی ناخت دەخنکێت. لەبەر ئەوەشی تۆ هەر لە سەرەتاوە چێژبینین و دڵخۆشیت بە شتەکانی دەرەوەی خۆت بەستووەتەوە، چیتر هەرگیز دڵخۆش نابیت و چێژیش لە هیچ شتێک نابینیت، چونکە وێنەی دەرەوە لەبەر چاوی ناختدا شێواوە.

من

بەڵام تۆ لەوە مەزنتریت، لەوە بەتواناتریت. هەر ئەوەندەی ددانت بەوەدا نا بە دوای مندا دەگەڕێیت و لەگەڵ خۆتدا ئاشت دەبیتەوە، ئیتر دەتوانیت وردەوردە ئەو قوماتانەت لێبکەیتەوە و چیتر لە ژێر پەردەی تووڕەیی و گلەییەکانت و خەمخواردن و ئازار و دڵەڕاوکێ و خۆفریودانەکانتدا خۆت نەشاریتەوە و هەموو ئەو ئاستەنگانە بشکێنیت.

بەڵام بۆ ئەم مەبەستە دەبێت وردەوردە لەبری تۆ، ئەو، ئێوە، ئێمە، ئەوان بێیتە سەر من، چونکە من گرنگترینە. هەر کەسێکیش هەر شتێکی تری پێ وتوویت، وا نییە و ئەویش نازانێت چی گرنگترینە. تۆ تەنها دەتوانیت شارەزایی تەواو لە مندا پەیدا بکەیت.

ئەگەر لەسەر شاخێکەوە خۆت هەڵبدەیتە خوارەوە، تەنها کەس کە لەگەڵتدا دێت منە. کە دەنوویت تەنها کەس من دێتە خەونەکانتەوە. تۆ لە ڕاستیدا هەموو ژیانت لەگەڵ مندا بە سەر دەبەیت. ئەگەر لە من تێنەگەیت و لەگەڵ منی ناو خۆتدا ئاشت نەبیت، ئێمە چاوەڕێی چ باشییەکت لێ بکەین؟ تۆ کە منی ناو خۆتت خۆش نەوێت، ناتوانیت ئێمەشت خۆش بوێت.

منی بکەر، نەک منی بەرکار

بەڵام تکایە کە وردەوردە دەچیتە سەر من، من بە بەرکار بە کار مەهێنە، بەڵکو با بکەر بێت. مەڵێ: «ئەوان مووچەکەیان نەدا بە من، بۆیە من دڵی ناخۆشە». تۆ لە مووچە گەورەتریت، تۆ لە لادێ و شار و هەرێم و وڵات و گەلەکەت گەورەتریت، تۆ لە کیشوەر و جیهانیش گەورەتریت. تۆ هەموو گەردوونیت ئەگەر زیاتریش نەبیت. خۆت بۆ هیچ شتێک بچووک مەکەوە.

منەکەی ناو خۆت بدۆزەوە و ئاشتی بکەوە و پێکەوە تێر چێژ لە ژیان ببینن. لەم جەستەیەی ئێستاتدا و لەم ژیانەی ئێستاتدا تەنهاوتەنها یەک جار دەژییت. بە ملیۆنان کیلۆمەتر لە چواردەوری ئەم هەسارەیە ژیان لە هیچ کوێیەک نییە. ڕەنگە لە دوورتر هەبێت، بەڵام لەم هەموو شوێنە مەزنەدا تەنها ئێرە ژیانی لێیە و تۆش ئەو کەسەیت کە ئەو هەلەت پێ بەخشراوە کە بژییت. بێکۆتا شت هەن کە ناژین و ئەو هەلەیان پێ نەدراوە، تەنها تۆ دەژییت. تۆ پەرجووی سرووشتیت، تۆ بەڵگەی ژیانیت، کەچی خۆت خۆتت بۆ شتانێکی بچووک بچووک کردووەتەوە و خۆت کردووە بە پاشکۆیان.

چرا بۆ تاریکی، نەک بۆ ڕووناکی

تۆ بە دەستی خۆت ناخۆشییەکانت هێناوەتە ناو منەوە، هەر تۆش دەتوانیت ئەو ناخۆشییانە لە من بکەیتەوە. چاوت لەسەر تۆ، ئەو، ئێوە، ئێمە، ئەوان لابدە. ئەوان لەچاو مەزنیی منی ناختدا هیچ نین. کە چراکەی ناخت داگیرسا هیچ تاریکییەک ناتوانێت بیکوژێنێتەوە، چونکە تەنها تاریکی لە ڕووناکی دەترسێت، چونکە هەمیشە ڕووناکی تاریکی لە ناو دەبات نەک بە پێچەوانەوە.

لەگەڵ خۆت ئاشت بە، ئەوجا ئاشتی ببەخشە

تۆ بێ دۆزینەوە و ئاشتکردنەوەی من بۆ هیچ کوێیەک هەنگاو مەنێ، هیچ چاکەیەک مەکە، هیچ چاکسازییەک مەکە. چونکە تۆ بەو منە خنکاوەتەوە هەموومان بە چاکەکانت دەخنکێنیت. چونکە تۆ خۆشەویستترین کەست کە منە خنکاندووە. بۆیە تکایە مەیە بۆ وێزەی ئێمەش.

تەماشا بکە، ئێستا هەموو جیهان بە دەست کۆمەڵێک کەسەوە دەناڵێنن کە هاتبوون بۆ ئەوەی کێشەکانمان چارە بکەن و چاکسازی بکەن و پێشمان بخەن. هاتبوون ئێمەیان خۆش بوێت. بە ئەوینی ئێمەوە هاتن، کەچی تەنها کێشەیان کەڵەکە کردووە. ئەو کات و ئێستاش هاتوون و هاتبوون تا فێری ئاشتیمان بکەن، بەڵام جارێ پێویستیان بەوەیە چل ملیۆن کەس بکوژن بۆ ئەوەی بەو ئاشتییە بگەن. ئینجا دەیانەوێت فێری خۆشەویستیمان بکەن، بەڵام جارێ دەبێت شەش ملیار کەس بخەسێنن و بیانکوژن تا خۆشەویستیمان فێر بکەن. بە منێکی پڕ لە ناکۆکییەوە دێن تا ئێمە کۆک بکەن.

جیهان دە هەزار ساڵە تووشی پەتایەکی کوشندەی پیاوچاکی بووە و ئێستا ئەرکمان ئەوەیە لەم پیاوچاکانە دوور بکەوینەوە. چونکە ئەم پیاوچاکانە بە منێکی ڕقاوی و داڕماو و نەخۆش و خنکاوەوە و بە ئەوینی ئێمەوە هاتن موژدەی بەهەشتی سەرزەمین و بنزەمینیان پێ داین، کەچی ڕق و خوێنڕشتن و پیاوکوژی و سنووریان لەگەڵ خۆیاندا هێنا. برا و برایان لە یەک کرد؛ شار و دێیان سووتاند؛ بیرمەندیان کوشت؛ منداڵیان کیمیاباران کرد؛ ژنی خەڵکیان لاقە کرد؛ مرۆڤیان لە فڕندا تواندەوە؛ بۆمبای ئەتۆمیان بەسەر خەڵکدا کرد؛ سەیرانکەریان کوشت؛ جلی ئاڵوواڵایان ڕەشپۆش کرد؛ پێکەنینان لە سێدارە دا؛ باوکان کچی خۆیانیان کوشت؛ برا تێزابی بە قاچی ڕووتی خوشکدا کرد؛ ئابروومەندەکان ژنیان بەردباران کرد… هێشتاش ماویانە کاولی بکەن.

چارە؟

منەکەی ناو خۆت بناسە و ئاشتی بکەوە و پەروەردەیەکی تەندروستی ژیاندۆستیی بکە، ئەو کاتە چراکەی ناخت دادەگیرسێت. کە چراکەشت داگیرسا، پێویستت بە سەلماندنی ڕووناکیی خۆت نییە، تەنها پیاسەیەکت بە گەڕەکە تاریکەکانی ئەواندا بەسە بۆ ئەوەی ئەوانیش بەر پێیان ڕووناک ببێتەوە و بەرەو ڕووناکی هەنگاو بنێن.

وەرن لە ئەمڕۆوە خۆمان لە پیاوچاکان ڕزگار بکەین.

---

1. لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠دا نووسیومە. لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ و ٢٢-٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە. ئێستا لە پێداچوونەوەی ٢٠٢٥دا لەگەڵ هەندێک لە وتەکانی ئەم وتارەدا هاوڕا نەماوم. بە تایبەتی ئەو بەشەی دەڵێت:  تۆ لە لادێ و شار و هەرێم و وڵات و گەلەکەت گەورەتریت، تۆ لە کیشوەر و جیهانیش گەورەتریت. تۆ هەموو گەردوونیت ئەگەر زیاتریش نەبیت». پێم وایە ئەم وتەیە هەڵەیە و تۆ گەورەتر نیت، بەڵام بۆ هەندێک لایەنی خۆت دەبێت خۆت لەپێشتر بیت، چون ئەگەر خزمەتی خۆتت پێ نەکرێت لەوە ناچێت خزمەتی لادێ و شار و هەرێم و وڵات و گەلەکەتت پێ بکرێت. باشترە بوترێت: «لە هەندێک دۆخدا دەبێت خۆت لەپێشتر بیت وەک لە لادێ و شار و هەرێم و وڵات و گەلەکەت». هاوڕای ئەوەش نەماوم کە دەڵێت: «تۆ بە دەستی خۆت ناخۆشییەکانت هێناوەتە ناو منەوە، هەر تۆش دەتوانیت ئەو ناخۆشییانە لە من بکەیتەوە». ئەم وتەیە ڕاست نییە، بە هەزاران ناخۆشی هەن لە دەرەوە بۆت دێن، نکۆڵییان لێ ناکرێت. بێگومان دەشێت کاردانەوەی تۆ وا بکات ئەو ناخۆشییانە بە جۆرێکی تر کاریگەری دابنێن، بەڵام مەبەستەکەم ئەوەیە کە مەرج نییە بە دەستی خۆت هێنابێتنە نێو خۆتەوە. ↩︎
2. نەپاو: بە ئینگلی mortal، واتە هەر شتێک کە بمرێت. لە زمانی خۆمانەییدا زیاتر وشە عەرەبییەکەی بۆ بە کار دەهێنرێت کە فانيیە. ↩︎

نەستژەنیی هەشتەم: ژیـ١ن

 

نەستژەنیی حەوتەم: بۆ مایسترۆ مۆریکۆنێ

نەستژەنیی شەشەم: هیپاتیا

نەستژەنیی پێنجەم: ئاوشڤیتس

 

نەستژەنیی چوارەم: ئەشا

چاوەڕێتم[1]

چاوەڕێتم، هەروەکو چۆن

نووسین چاوەڕێی پێنووسە،

شەپۆل چاوەڕێی هەوایە،

پیری چاوەڕێی تەمەنە،

بەستن چاوەڕێی سەرمایە.

چاوەڕێتم، هەروەکو چۆن

خەون چاوەڕێی نوستنە،

سەهۆڵ چاوەڕێی بەستنە،

چۆن ڕۆیشتن چاوەڕێی پێیە،

چۆن بیستن چاوەڕێی گوێیە

چاوەڕێتم، چاوەڕێتم.

چۆن باران چاوەڕێی هەورە،

چۆن تیشک چاوەڕێی خۆرە،

چۆن بینین چاوەڕێی چاوە،

هەڵم چاوەڕێی هەتاوە،

چۆن هەنگوین چاوەڕێی هەنگە،

گۆرانی چاوەڕێی دەنگە

چاوەڕێتم.

چاوەڕێم و چاوەڕێم و وەڕس نابم،

لەبەرئەوەی بێ بوونی تۆ

منیش نابم.

---

[1] لە ڕێکەوتی ١٠ی شوباتی ٢٠١١دا نووسراوە.

نۆتەی چاوەڕێتم

نەستژەنیی ٣: تاقیکردنەوەی کەشی ژوورە نوێکەم

بنوو[1]

هەبوو، نەبوو، هیچ کەس هاودەنگی کەس نەبوو،

پیاوێک هەبوو[2]، زۆر زۆر لە ژیانی بێزار بوو،

هیچی نەبوو پێی دڵخۆش بێ، تەنها مناڵەکەی نەبێ،

هەموو شەوێ بە گۆرانی ئەمەی دەوت:

«بنوو، بنوو، کۆرپەم بنوو، لەسەر سنگی بابە بنوو،

بنوو، بنوو، کۆرپەم بنوو، لەسەر دڵی بابە بنوو.

نەمئەزانی ڕۆژێ دادێ سنگم ئەبێتە جۆلانە،

بۆ فریشتەیەکی وەک تۆ شەوان دەبێتە هێلانە،

ئەی ئومێدە خنجیلەکەم، ئەی هاوڕێ ئێسکسووکەکەم،

بنوو، بنوو، بنوو، بنوو، لە خەونی بابەدا بنوو.

بناغەی هەستی شادمانیم تاڵێ قژی سەری تۆیە،

ئامانجی ئەم ژینە تاڵەم خەوێکی ئارامی تۆیە،

بنوو، بنوو، کۆرپەم بنوو، لە جەرگی بابەدا بنوو.

بنوو، بنوو، بنوو، بنوو، لە ئایندەی منا بنوو.

بنوو، بنوو، بنوو، بنوو، بنوو، بنوو، بنوو، بنوو»

---

[1] ساڵی ٢٠١٠ لەسەر وانەکانی میتۆدەکەی کۆنستەنتین ستانیسڵاڤسکی خۆم فێری نواندن دەکرد و ڕۆژێک لە ڕۆڵی باوکێکدا ڕاهێنانم دەکرد کە سەرجەم جومگەکانی ژیانی شکابێ، بەڵام تەنها مناڵەکەی ببێتە هۆی ئاسوودەیی ئەو و هیوای بۆ بگەڕێنێتەوە. ئەم ڕاهێنانە دەقی ئەم هۆنراوەیەی پێم نووسییەوە. پاشان کردم بە گۆرانی و موزیکم بۆی دانا، لە چەند ڕۆژێکدا نۆتەی گۆرانییەکەم تەواو کرد، پاککاریی کۆتاییم بۆی دەکرد، لە ناکاو بەرنامەکە هەڵەیەکی دا و داخرا و فایلەکەش نەما! هەموو کۆمپیوتەرەکەم گەڕام فایلەکە نەما! بەرنامەی مەیکمیوزیک فیناڵێ چاپێکی پاڵپشتی فایلی کارتێداکراوت لە شوێنێک بۆ دادەنێ، کە بە ئینگلی پێی دەڵێن باکئەپ، ئەوەش نەمابوو. سەرەتا نەمدەتوانی قبوڵی بکەم، دواتر کەوتمە گریانێکی بە کوڵ، چەندین سەعاتی پڕ لە وزەی خۆمم بەم گۆرانییە دابوو، نادادییەکی گەورە بوو کە ئاوها لە ناکاو نەمێنێ. ژیرییەکم نواند، ئەویش ئەوە بوو کەمێک دوای ئەوەی هێور بوومەوە، ئەوەی بیرم مابوو دووبارە نووسیمەوە، ئەوەشی بیرم نەمابوو ڕۆیشت. بەڵام دوای هەفتەیەکیش هەر بۆم تەواو نەکرا، لە ڕاستیدا مەزاجی کارکردنم لەو گۆرانییەدا کوژرا. لە ناوەڕاستی ٢٠١٥دا دەستم کردەوە بە کارکردن تیایدا، بەڵام لە سەرەتادا ئەزموونێکی قورس بوو، لە ناوەڕاستی کارکردندا قوڕگم پڕ دەبوو لە گریان و کارم بۆ نەدەکرا. بەڵام لە مانگی ٩ی ٢٠١٥وە هەموو ڕۆژێک کارم تێیدا کرد و بەڵێنم بە خۆم دا تەواوی بکەم و تۆماریشی بکەم. گۆرانییەکەم لە کۆتایی مانگی ١٠ی ٢٠١٥دا تەواو کرد و دابەشم کرد بۆ ئۆرکێسترا و ویستم لە ستودیۆ تۆماری بکەم، بەڵام نەکرا. لە کۆتایی مانگی ١٢ی ٢٠١٧ و هەفتەی یەکەمی مانگی ١ی ٢٠١٨دا گۆرانییەکەم لە ئۆرکێسترا و دەنگەوە کەم کردەوە بۆ تەنها پیانۆیەک و دەنگ، بەو هیوایەی لە ئایندەدا بتوانم تیایدا پڕۆڤە بکەم و خۆم تۆماری بکەم. لە مانگی ٨ی ٢٠١٩دا خۆم هەر لە ژوورەکەی خۆم بە دەنگ و ڕەنگ گۆرانییەکەم تۆمار کرد و لە کەناڵی تایبەتی خۆم لە یوتیوب بڵاوم کردەوە. هۆنراوەکە لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا پاکنووس کراوە.

[2] وشەکانی «پیاوێک» و «بابە» وا نووسراون کە ئەگەر خانمێک گۆرانییەکەی بێژا بتوانێ بڵێ: «ژنێک»، «دایە».

نۆتە

نۆتەی گۆرانیی بنوو

نۆتەی گۆرانیی بنوو