خوێنەری نموونەیی¹

یەکێک لە گەورەترین بەخشینەکان بە مرۆڤی بەرهەمدار ئەوەیە بەرهەمەکەی بخوێنرێتەوە و بپشکنرێت و لێی بکۆڵرێتەوە. واتە خوێنەر پەیدا بکات.

شێکسپیر، میڵتن، جەیمز جۆیس، سیانن لەو کەسانەی کارەکانیان بە چڕی خوێنراونەتەوە و پشکنراون و لێیان کۆڵراوەتەوە. تەنانەت خەڵکانێک هەن پسپۆڕییەکەیان کارەکانی ئەم نووسەرانەیە.

جۆیس لە هەموو جیهاندا خوێنەری دەستپێکەری ئێجگار زۆرە، بەڵام خوێنەری تەواوکەری ئێجگار دەگمەنە. بەڵام جۆیس کۆمەڵێک خوێنەری لێکۆڵەر و پشکنەری زۆر دانسقەی هەیە. خوێنەرە پشکنەر و لێکۆڵەرەکانی جۆیس لە جیهاندا کۆمەڵەیەکیان پێک هێناوە بە ناوی «کۆمەڵەی جۆیسییەکان».

کۆمەڵەی خوێنەر

خۆم ئەندامی کۆمەڵەی جۆیسییەکان نیم. بەڵام ساڵی ٢٠٢١ پەیوەندییان پێمەوە کرد و داوایان کرد وتارێک بۆ یادی ١٠٠ ساڵەی بڵاوکردنەوەی ئولیس بنووسم و نووسیم. داوایان کردبوو وەڵامی پێنج پرسیار بدەمەوە لە وتارەکەدا و ئەمەشم کرد. وتارەکە لە بەشی بەرایی بەرگی یەکەمی ئولیس و ڕاڤەکانی-دا هەیە. بەڵام تا ئێستا وەڵامیان نەداوەتەوە کە داخۆ بڵاویان کردووەتەوە، یان نا. پێم وایە بڵاویان نەکردووەتەوە. چونکە زۆر دەمبەهاوارن، ئەگەر بڵاویان کردبایەتەوە هەزار نامەیان بۆم دەنارد و سەد پۆستیان لەسەر دەکرد.

هەندێک جار وەک خەیاڵ بیر دەکەمەوە ئەگەر هەر پێنج بەرگەکەی ئولیس و ڕاڤەکانیم تەواو کرد خۆم پۆدکاستێک تەنهاوتەنها بۆ ئولیسی جۆیس دابنێم. لەو ڕێیەوە کۆمەڵەیەک بۆ خوێندنەوە و سوودبینین لە جەیمز جۆیس دروست بکەم. بەڵام ئەمە زۆری ماوە و کەس نازانێت دەبێت، یان نا.

نەخوێندنەوە کوشتنە

کاتێک پەڕتووکێک خوێنەری نەبێت، یان هەر بەرهەمێکی تر نەخوێنرێتەوە، ئیتر دڵی بەرهەمهێنەکەی کرمێ دەکات لەوەی بۆچی بەردەوام بێت؟ پێشوازیی سارد تیلنیشانە بە دەرکردن؛ واتە ئەگەر بە ساردی پێشوازیت لێ کرا، بە ئاماژەی ناڕاستەوخۆ پێت دەڵێن بڕۆ دەرەوە. پێشوازیی ساردیش لە پەڕتووک و نەخوێندنەوەی و فڕێدانی بە کورتی واتە: کاکی وەرگێڕ (یان نووسەر) ئیتر مەنووسە و وەرمەگێڕە. بۆیە نەخوێندنەوە واتە کوشتن، کوشتن بە زیندووێتی.

ئەمە کاریگەریی لەسەر خۆم هەبووە. کە گۆرانیم بڵاو کردووەتەوە و کەمترین خەڵک پێشوازییان لێی کردووە، پشتسارد بوومەتەوە و وازم هێناوە. لە وەرگێڕانی ئولیس و ڕاڤەکانیشدا جارجار تووشی هەمان پشتساردبوونەوە دەبم. ئەگەرچی بەڵێنم بە خۆم داوە کە ئەگەر دوای تەواوبوونی فڕێش بدرێت هەر دەبێت تەواوی بکەم.

جارێک ئەم پرتەوبۆڵەیەم بۆ برادەرێکم دەربڕی کە خۆی تا ئێستا پی دی ئێفی ئولیس و ڕاڤەکانی لە ماڵپەڕەکەمدا دانەگرتووە، کە بە خۆڕایی بڵاوم کردووەتەوە. وتی: «چۆن وا دەڵێیت؟ خەڵک کتێبەکەت لەسەر دڵیان دادەنێن». وتم: «کوڕە، با لەسەر شوێنی تریانی دابنێن، بە مەرجێک بیخوێننەوە».

وا سێ ساڵە بەرگی یەکەمی ئولیس و ڕاڤەکانی و نزیکەی حەوت مانگە بەرگی دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانی بۆ هەموو کەسێک بەردەستن. سێ کەس تا ئێستا پێمیان وتووە کە هەردووکیانیان خوێندووەتەوە. خوێندنەوەی دووانیان هەر وا سەرپێیی و خێرا بووە. بەڵام خۆشبەختم کە دەڵێم خوێندنەوەی یەکێکیان لێکۆڵەرانە و پشکنەرانەیە.

خۆرێک هەڵدێت!

ئاستی تیژبینی و کۆڵیاریی ئەم خوێنەرە تاقانەیە ئەوەندەیە کە لە ڕاڤەیەکی ئەڵقەی هەشتەمی ئولیسدا بڕی پارەیەکم کۆ کردووەتەوە کە بلووم (کەسێتییە سەرەکییەکە) بیری لێ دەکاتەوە، من بە هەڵە کۆم کردووەتەوە و نووسیومە: «دەکاتە پێنج گینی و سێ شڵنگ»؛ بەڵام ئەم خوێنەرە نموونەییە سەرلەنوێ کۆی کردووەتەوە و دیویە کە دەکاتە پێنج گینی و یەک شڵنگ (بڕوانە ٨: ٥٨٠. واتە بەرگی دووەم).

لە چەندان شوێنی تردا هەڵەی بۆم ڕاست کردووەتەوە. بۆ نموونە لە ڕاڤەیەکی ئەڵقەی حەوتەمدا (٧: ٤٧٣) سەرنجی داوە ئەو ڕستەیە هەڵەیە کە دەڵێت: «جگە لە ناوەرۆکی ژیانە دژیەکەکانی دوو هێلێنەکە»، دروستەکە دەبێت بەم جۆرە بێت: «جگە لە ناوەرۆکی ژیانە دژیەکەکانی دوو پینێلۆپیاکە». ئەمەشم لە ژێر تیشکی ڕووناکی خوێندنەوەی ئەودا ڕاست کردەوە، بۆ دەکردەکانی دواتری بەرگی دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانی ئەم هەڵانەیان تێدا نەماوە.

خاتوو ئاشنای خوێنەر

ئەم خوێنەرە نموونەییەی ئولیس و ڕاڤەکانی ناوی هەیە و خانمێکە بە ناوی ئاشنا خان. بە ڕاستی خوێنەری ورد و پشکنەر و لێکۆڵەر جوانترین دیاری و بەخشینێکی سرووشتە بە نووسەر و وەرگێڕ. لەو جێیەی پێت وایە کوردستان تروسکاییەکی بواری وێژە و خوێندنەوەی تێدا نەماوە، خۆرێکی وەک ئاشنا خان هەڵدێت و هیوا دەزێنێتە دڵی نووسەر و وەرگێڕەوە.

ئێستا دەزانم ئەگەر بەرگی سێیەمی ئولیس و ڕاڤەکانی تەواو بکەم، لانیکەم دوو چاوی ئاشنا خان هەن کە دەیخوێننەوە. بۆیە گەرموگوڕییەکم دەداتەوە و وا دەکات لەسەر تەواوکردنی مکوڕ بم.

ئاشنا خان بە درێژایی ئەو کاتە زۆرەی بەرگی یەکەم و دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانی دەخوێندەوە پرسیاری زۆر وردی لێم کردووە. دەیان هەڵەشی بۆم ڕاست کردووەتەوە. لەبەر ئەوەی خوێندنەوەی ئاوها ڕووداوێکی دەگمەنە و کەسی وەک ئاشنا خانیش کەسانێکی دەگمەن و دانسقەن، بڕیارم دا دیمانەیەکی لەگەڵدا ساز بکەم.

بە مەبەستی وەرگرتنەوەی پاشڕایەکی بەسوود لە خاتوو ئاشنا، کە چەندان مانگ خەریکی خوێندنەوەی دوو پەڕتووکی سەخت بووە، چەند پرسیارێکم نووسییەوە و لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا هەموویانم بۆی نارد. ئەو لە ٣٠ی ئەیلوولدا وەڵامەکانی بۆم ناردەوە و کە خوێندمنەوە، دوو پرسیاری ترم بۆ دروست بوو و لە هەمان ڕۆژدا بۆیم ناردەوە، پاش حەفتەیەک لە ٦ی ئۆکتۆبەردا وەڵامی ئەو دوو پرسیارەشی بۆم ناردەوە. ئاوها دیمانەیەک دروست بوو، کە بە بڕوای خۆم نایابترین دیمانەی وێژەییە تا ئێستا خوێندبێتمەوە.

پرسیارەکان بۆ هەموو خوێنەرێکی نموونەیین

زۆربەی ئەو پرسیارانەی لە خاتوو ئاشنام کردوون، دەکرێت لە خوێنەری نموونەیی تری ئولیس و ڕاڤەکانی بکرێن. بەشکو ئەمە ببێتە پاڵنەر بۆ ئەوەی خوێنەرە نموونەییەکانی تریش خۆیان ئاشکرا بکەن و دەربکەون. خوازیاریشم ئەم جۆرە دیمانەیە لە نێو کایەی ڕۆشنبیریی کوردیدا بکەم بە نەریت.

بۆیە ئەگەر بەڕێزیشت هەردوو بەرگی ئولیس و ڕاڤەکانیت خوێندووەتەوە، ئەوا ئەم پرسیارانە بۆ تۆشن. دەتوانیت وەڵامیان بدەیتەوە و وەڵامەکانم بۆ بنێریت. منیش وەڵامەکانت هەم لای خۆم هەڵدەگرم، هەم لەگەڵ ئەو نووسینانەدا بڵاویان دەکەمەوە کە لە بارەی ئولیسەوە نووسراون.

لێرەدا کلیک بکە بۆ خوێندنەوەی دیمانەکەی خاتوو ئاشنا.

---

1. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ دەستم کرد بە نووسینی. ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ تەواوم کرد. ↩︎

بەرگی دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانی: چاپی ژیناکان¹

ئەمڕۆ (٢٠ی ئاداری ٢٠٢٥) یەکەم دەرکردەی بەرگی دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانیم بێبەرانبەر بە دیاری بۆ هەموو کوردستانییان بڵاو کردەوە. ئەم دەرکردەیە ناوی چاپی ژیناکان-ە و هاوتەریبی چاپی ژیناکانی بەرگی یەکەمە. ئەو دەرکردەیەش نوێترین و باشترین دەرکردەی بەرگی یەکەمە. هەر ئەمڕۆ لەگەڵ ئەم پەڕتووکەدا بڵاوم کردەوە.

بەرگی دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانی پێک هاتووە لە ئەڵقەی حەوتەم و هەشتەم و نۆیەمی ڕۆمانی ئولیس بە ڕاڤەکانیانەوە. بە کۆی هەر سێ ئەڵقەکە ١٨٤١ (هەزار و هەشت سەد و چل و یەک) ڕاڤەیان هەیە (٤٨٧ ڕاڤەی ئەڵقەی حەوتەم، ٦٣١ ڕاڤەی ئەڵقەی هەشتەم، ٧٢٣ ڕاڤەی ئەڵقەی نۆیەم).

ئینجا دەست دەکەم بە تەواوکردنی بەرگی سێیەم (ئەڵقەی ١٠و ١١و ١٢) و بە هیوام ساڵی داهاتوو ئەویش بڵاو بکەمەوە.

بێگومان دوای ئەم دەرکردەی بەرگی دووەمە دەرکردەی ترم دەبێت، چون لەگەڵ تەواوکردنی هەر بەرگێکی نوێدا بە ناچاری دەبێت دەرکردەیەکی نوێتری بەرگەکانی پێشوو بڵاو بکەمەوە. بۆ هیچ شتێک پێویست نەبێت، بۆ ڕێکخستنەوەی ژمارەی ڕاڤەکانی بەرگەکانی تر پێویستە. بۆ نموونە کە هێشتا بەرگی سێیەمم تەواو نەکردووە، لە هەندێک جێی بەرگی یەکەم یان دووەمدا ئاماژەم بە ڕاڤەیەکی بەرگی سێیەم داوە، بەڵام ژمارەی ئەو ڕاڤەیەم نەزانیوە، چون هێشتا تەواو نەبووە. بۆیە لەو بەرگانەدا هەر بە (#) ژمارەکەم داناوە. بەڵام پاش تەواوبوونی بەرگی سێیەم و چەسپانی ژمارەی ڕاڤەکانی، ئەو هێمایە لە بەرگەکانی پێشوودا لادەبەم و ژمارەی ڕاڤەکە دادەنێم. بۆیە لەگەڵ بەرگەکانی داهاتوودا دەرکردەی نوێتری بەرگەکانی پێشووم دەبێت.

بۆ داگرتنی ئەم پەڕتووکە لێرەدا کلیک بکە.

---

1. لە ١٣ی ئاداری ٢٠٢٥دا نووسیومە. ↩︎

بەرگی یەکەمی ئولیس و ڕاڤەکانی: چاپی ژیناکان¹

نوێترین و باشترین دەرکردەی بەرگی یەکەمی ئولیس و ڕاڤەکانی

ئەمڕۆ (٢٠ی ئاداری ٢٠٢٥) دەرکردەیەکی نوێتری بەرگی یەکەمی ئولیس و ڕاڤەکانیم لە هەمان بڵاوگەی پێشووتری ڕۆمانەکە: Ulysses.krd یان www.nawa.netدا بڵاو کردەوە. ئەم دەرکردەیەیان ناوی چاپی ژیناکان-ە (ئەوەی پێشوو ناوی چاپی ژینا بوو). چاپی ژیناکان لەوانەی ٢ی شوباتی ٢٠٢٢ و ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ و ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ زۆر باشتر و بەپێزترە.

واتە هەر پێک هاتووە لە شەش ئەڵقەی ١ تا ٦ی ڕۆمانی ئولیس-ی جەیمز جۆیس، لەگەڵ ڕاڤەکانی گیفرد و سایدمان و ڤیڤیەن ئیگۆ لەسەر ئەو شەش ئەڵقەیە.

جیاوازیی ئەم دەرکردەیە لەگەڵ ئەوانەی پێش خۆی

ھەندێک دەستکاری و چاککاری شایانی ئاماژەپێدان نین، بەڵام گرنگەکان ئەمانەن:

چاکسازیی تەکنیکی و گۆڕانکاری

ناوی پڕۆژەکەم گۆڕی

ناوی پەڕتووکەکەم لە تەنھا ئولیسەوە کرد بە ئولیس و ڕاڤەکانی. پێم وایە پێشتر ھەڵە بووم کە ناوەکەیم بەو شێوەیە دانابوو.

نیازم وایە کە تەواوی ئەم پێنج بەرگە تەواو بوو پەڕتووکێکی کوردی لە چاپ بدەم بە ناونیشانی ئولیسی ڕووت کە تەنھا لە دەقی وەرگێڕراوی ڕۆمانەکەی جۆیس پێک ھاتبێت، بێ ھیچ ڕاڤە و تێبینییەک. ئەگەر ناوی ئەم دوو پەڕتووکە جیا نەبن، ئەوا ئەو پەڕتووکە، کە بە شایستەیی ناوی ئولیس دەبێت، لەگەڵ ئەم پێنج بەرگەدا تێکەڵاو دەبن.

جێگۆڕکێ

بەشی بەراییم خستە نێو ڕاڤەکانەوە و لەو جێیانەدا دامنان کە لە بابەتەکەوە نزیکن، چون ئەوانیش ھەر ڕاڤەن. بۆیە پێویست نەبوو بە جیا دایانبنێم. بۆ نموونە: ھەزەخەکان و پلەبەندیی پیرۆزی کاسۆلیکم بردە ڕاڤەیەکی ئەڵقەی یەکەمەوە، (بڕوانە ١: ٩٦).

چاکسازی لە ناونیشانی ڕاڤەدا

ئاماژەدانم بە ڕاڤەکان کورت کردەوە بۆ ئەم شێوەیە: (بڕوانە ١: ٤٣). یەکەم ژمارەیان ئاماژەیە بە ئەڵقەکە، دووەم ژمارە ئاماژەیە بە ژمارەی ڕاڤەکە. لەو نموونەیەدا واتە بڕوانە ڕاڤەی ژمارە ٤٣ی ئەڵقەی یەکەم.

گرێدان بە بەرگی دووەمەوە

ژمارەی ڕاڤەکانی ئەڵقەی حەوتەم و ھەشتەم و نۆیەمم چاک کردووە. چون پێشتر تەواوم نەکردبوون، بۆیە ژمارەکانیشیان دیاری نەدەکران. بەڵام ئێستا بەرگی دووەم تەواو بووە و لەگەڵ ئەم چاپی بەرگی یەکەمەدا بڵاوم کردەوە.

ڕاڤەی نوێ

• پوختەی گرێچنەی ھەر ئەڵقەیەکم نووسییەوە و لە یەکەم ڕاڤەی ھەر یەکێک لە ئەڵقەکاندا دامنان (جگە لە ئەڵقەی یەکەم کە سێیەم ڕاڤەیە، لەگەڵ ئەڵقەی چوارەم کە دووەم ڕاڤەیە). بڕوانە یەکەم ڕاڤەی ھەر یەکێک لە ئەڵقەکان. بۆ نموونە بۆ پوختەی گرێچنەی ئەڵقەی دووەم (بڕوانە ٢: ١).
• ڕاڤەیەکم لەسەر وشەکانی قەشەنشین parish و ئوسقوفنشین diocese و مەتڕاننشین archdiocese نووسی، (بڕوانە ١: ٩٦).
• ڕاڤەیەکی درێژم لەسەر کۆی ژیان و بەسەرھاتی ئۆدیسێفس (ئولیس، ئۆدیسیۆس) وەرگێڕا و دامنا، (بڕوانە ١: ١).
• ٣٢ پرسیارم لەسەر کۆی ھەر شەش ئەڵقەکە ھەبوو، پەیوەندیم بە پڕۆفیسۆر دکتۆر سام سلەوتەوە کرد، ئەو وەڵامی ئەم پرسیارانەمی دایەوە. ئەم چاپە ئەو وەڵامانە لە خۆ دەگرێت.
• ڕاڤەیەکم لەسەر ئاو و ئاوەڕێکانی ناو شاری دەبلن لە بیر چووبوو وەریبگێڕم، ئێستا ھێنراوەتەوە (بڕوانە ٣: ١١٨).
• ڕاڤەیەکم لەسەر پەڕتووکی دەبلنییەکانی جۆیس نووسی. ڕاڤەی ڤیڤیەن ئیگۆشم لەسەر ڕۆبێرتس زیاد کرد (بڕوانە ٤: ١٨٩).
• ڕای گیفرد و سام سلەوتم لە ڕاڤەی شەلەنگدا زیاد کرد (بڕوانە ١: ١٠٦).
• ڕاڤەیەکی درێژم لە بارەی بەراوردی جووەکانی نێو پەرستگای سەردەمی عیسا و جووەکانی نێو بۆرسەی پاریس نووسی. ھەر لەو پەرەگرافەدا چەند وەرگێڕانێکی نادروستیشم ڕاست کردەوە (بڕوانە ٢: ١٢٠).
• لە وتاری ئولیس بە کوردیدا پەرەگرافێکم لابرد و سێ پەرەگرافم خستە شوێنی. سەرباسی لاوەکییشم تیایدا دانا، کە خوێندنەوە ئاسان دەکەن. بڕوانە وتارەکەم.

چاککردنەوەی هەڵە

• ناوچەیەک لە دەبلن ھەیە پێی دەڵێن باچلەرس وۆک Bachelor’s Walk، من وام زانیبوو تەنھا شەقامە، بۆیە بە شەقامی باچلەر وەرمگێڕابوو. بەڵام بۆم دەرکەوت ھەڵە بووم و لەنگەرگایە. ئێستا کردمەوە بە باچلەرس وۆک.
• لە ڕاڤەی ژمارە ٧٦ی ئەڵقەی چوارەم و ٢٣٩ی ئەڵقەی پێنجەمدا بە ھەڵە ناوی دوو جەژنی جووەکانم تێکەڵ کردبوو: دەبوو جەژنی کەپرەشینە بووایە، بەڵام نووسیبووم جەژنی حەفتەکان، کە دوو جەژنی جیاوازی جووەکانن (بڕوانە ٤: ٨٧).
• لە چەند شوێنێکدا بە ھەڵە وشەی ئێرانم لە بری فارس بە کار ھێنابوو، لە سەرجەمی بەرھەمەکەدا چاکم کردنەوە و کردمن بە فارس و فارسەکان.
• وشەی ژاپۆن-م کرد بە یاپان، چون خۆیان وا بە خۆیان دەڵێن. یاپان یەکێکە لەو چەند وشەیەی بۆ خۆیان بە کاری دەبەن لە پاڵ نیھۆن، نیپۆن، ژپۆن، خاپۆنیا.
• شێوازێکی ڕستەسازیی جۆیس ھەیە کە شاڕستەیەک بە و ناوبڕ دەکات و لە دوایەوە بۆرێک دادەنێت: «و،»، ئینجا پاڕستەیەکی ڕوونکردنەوە دەھێنێت، بۆرێکی تر دادەنێت، ئینجا کۆتایی بە ڕستەکە دەھێنێت. لە چاپەکانی پێشووتردا ھەوڵم دەدا خۆم لەم جۆرە داڕشتنە بە دوور بگرم، چون پێم ھەڵە بوو. بەڵام ئێستانان بۆم دەرکەوت خۆم ھەڵە بووم، بۆیە ئەو شێوازەم ھێنایەوە. بۆ نموونەیەکی چاککراو: لە سەرەتای ئەڵقەی یەکەمدا دەڵێت: «ھاتە لای چەکنیشەکەوە و، کە دەستێکی کرد بە گیرفانی سەرەوەی ستیفندا، وتی:». پێشتر بەم جۆرە بوو: «ھاتە لای چەکنیشەکەوە و دەستێکی کرد بە گیرفانی سەرەوەی ستیفندا و وتی:».
• ناوی دیدەلس-م کرد بە دێدالۆس، چون لە گریکییەکەم نزیک کردەوە.

وەرگرتنی ڕای شارەزایان

کاک ڕێبوار قاسم قارەمانی بە بەشێکی ڕۆمانەکەدا چووبووەوە و زۆر سەرنجی بەنرخی پێم دا. زۆربەی تێبینییەکانیم بە ھەند وەرگرت و لێرە چاکم کردنەوە:

• لە سەرجەمی پەڕتووکەکەدا وشەی داستانم لابرد و کردم بە کوردییەکەی کە بەیتە.
• وشەی یادداشتم کرد بە یادنامە، چون داشت لە داشتنی فارسییەوە ھاتووە و دەمەوێت پەڕتووکەکە ئەوەندەی دەکرێت کوردیی پاراو و پەتی بێت.
• ئەریستۆ-م کرد بە ئەریستۆتێلیس.
• فەلسەفەی فێرکاریم کردەوە بە فەلسەفەی سکۆلاستی.
• تڕتڕەم کرد بە قوڕباق و ڕاڤەم لەسەری نووسی (بڕوانە ٦: ٢١٨).
• جیاوازیم لە نێوان تاوان و گوناھدا نەکردبوو. تاوان ڕەھەندێکی یاسایی ھەیە و گوناھ ڕەھەندێکی دینی. بۆیە ئەوانەم چاک کردەوە.
• لوو کرا بە لاوث (بڕوانە ١: ١٤٥) کە پێشتر لە بەشی ئایرلاند و ھەرێم و کاونتییەکانیدا بوو.
• قادرمە کرا بە پلیکانە.
• لە چاپەکانی یەکەم و دووەمدا وشەی زانینخوازم لە بەرانبەر کیورییەس curiousدا دانابوو، لە چاپی ژینادا کردم بە کونجکاوی، کە فەرھەنگی خاڵم بە سەرچاوە وەرگرتبوو. بەڵام کاک ڕێبوار پێی وتم ئەو وشەیە نیوەی فارسییە، بۆیە لەم چاپەدا دیسان چاکم کردەوە.

وشەگۆڕکێ

• وشەی شێریف کرا بە دارۆغە.
• وشەی تابوت کرا بە دوودارە.
• وشەی سەرخەس کرا بە فرەپێ.
• وشەی کۆمپانیا کرا بە بەشگە.
• وشەی مناڵ کرا بە منداڵ.
• وشەی وایەڵد کرا بە وایلد.
• وشەی سەعات کرا بە کاژێر.
• وشەی ڕامیار کرا بە وارگێڕ.
• وشەی ڕاستەقینە کرا بە ڕاستینە: لەبەر ئەوەی کە پێچەوانەکەی درۆیینە بێت، بۆچی ئەمیان -ەق-ێکی زیاد وەربگرێت؟
• وشەی ڕامیاری کرا بە وارگێڕی. وتارێکی کورتم لەسەر ئەمە لە دەرەوەی ئەم پەڕتووکە نووسیوە، لە ماڵپەڕەکەمدا ھەیە.
• وشەی فرەتوانا کرا بە ڤەکار: ڕاڤەیەکم لەسەری نووسی (بڕوانە ١: ١٠٩).

گۆڕانکاریی دەرەکی و کاردانەوەی لەسەر پڕۆژەکە

پەڕتووکی نوێی ڕاڤەی ئولیس

لە کاتی پێداچوونەوەم بە بەرگی دووەمی ئەم پەڕتووکەدا بەڕێزان سام سلەوت و ماڕک مامیگۆنیەن و جۆن تورنەر پەڕتووکێکی ڕاڤەی درێژتریان بڵاو کردەوە (سەرچاوەی حەوتەم). ئەم پەڕتووکە لە ڕاڤەکانی پێشووتریان بەپێزتر و درێژترە. ھەندێک جار ڕاڤەم لەم پەڕتووکەوە وەرگێڕاوە. لە چاپی پێشووی پەڕتووکەکەشمدا ڕاڤەکانی سام سلەوت و ھاوڕێکانیم تەنھا بە ھێمای «~س.س.» دادەنا، کە ئاماژەم بە سەرەپیتی ناوی ھاوکارەکانی سام سلەوت نەدابوو. بۆیە لەم چاپەوە ھێماکەم گۆڕی بە: «~س.ت.م.١» بۆ پەڕتووکی ڕاڤەی یەکەمیان و «~س.ت.م.٢» بۆ پەڕتووکی دووەمیان.

پەڕتووکی نوێی پەیوەست بە ئولیس

لە دوای چاپی ژیناوە لەگەڵ کاک ڕێبوار قاسم قارەمانی دەستمان کرد بە وەرگێڕانی ھاملێت بە ڕاڤەوە. تا ئێستا زۆربەی ھەرە زۆریمان تەواو کردووە، بەڵام بە ھەموویدا نەچووینەتەوە. بۆیە لە زۆربەی ئەو جێیانەی ئولیس و ڕاڤەکانیدا کە ھەر دێڕێکمان لە ھاملێتەوە ھێنابێت، لە وەرگێڕانەکەی خۆمانەوەم ھێناوە و لەسەریم نووسیوە {وەرگێڕانی من و کاک ڕێبوار قارەمانی}.

چاپی ژیناکان پێشکەشە بە

ئەم پێداچوونەوەیە پێشکەشە بە یادی نەمر و پڕشکۆی خاتوو ژینا ئەمینیی گەشمەرگ، ھێما و ھەوێنی ئازادیی کوردستان. ھەروەھا بە یادی پاکی ژینا پێشڕەو دزەیی، ئەو چرۆیەی تیرۆریستانی دژەکوردستان نەیانھێشت بپشکوێت و ساڵیادی یەکەمی تەمەنی بکاتەوە. ھەروەھا بە شۆڕشگێڕ و گەشمەرگە سەربەخۆییخوازە یادسەنگینەکانی شۆڕشی ژینای سەربەخۆیی لە خۆرھەڵاتی نیشتمان. ھەروەھا بە شەڕڤانە سەربەخۆییخوازەکانی ڕۆژاڤای نیشتمان. دڵ و بیر و دەنگ و بینایی و ھەست و سەر و پەنجە و گشت دیوی بینراو و نەبینراوی منی وەرگێڕی خاکیی ئەم پەڕتووکە لەگەڵتاندایە و بە ئێوەوە سەربەرزم. بە ھیوام ستەمگای بێئاکاری مێزەربازان و ئازادیبازان و فێڵباز و فشەکەر و داگیرکەر و سەرکوتکەرانی کورد و سەربەخۆیی و ئازادی بۆ تاتایە بگەڕێنەوە بۆ ناو زێرابی مێژوو، کە ئەوێ جێی شایستەی خۆیانە. بژی سەربەخۆییخوازان. بژی کوردستانییەکان. بڕووخێت دەسەڵاتی درۆی پیرۆزکراو و پڕفشە. نە پانتەڕەماش، نە فیدرالی، نە کۆنفیدرالی، نە دەسەڵاتی ئوستوورە، نە کۆیلە و سەگی بەر قاپیی گەلان… تەنھا: کوردستان، کوردستان، کوردستان.

بۆ داگرتنی ئەم پەڕتووکە لێرەدا کلیک بکە.

---

1. لە ١٣ی ئاداری ٢٠٢٥دا نووسیومە. ↩︎

شێکسپیر و هاثەوەی، ویل و ویست و ڕەگەزدۆزی¹

بۆ داگرتنی ئەم ڕاڤەیە بە پی دی ئێف لێرەدا کلیک بکە.

ئەمەی لێرەدا نووسیومە ڕاڤەی ڕستەیەکی ڕۆمانی ئولیسی جەیمز جۆیسە، کە بەم شێوەیە وەرمگێڕاوە: «ئەگەر ئەوانی تر ویستی خۆیان ھەبێت ئان ڕێیەکی هەیە»؛ ڕستەکە لە دەقە ماکەکەدا (کە ئینگلییە) بەم شێوەیەیە:

If others have their will Ann² hath a way.

بەستێنەکە³

ئەم ڕستەیە بەشێکە لە وتەیەکی درێژ، لە ئەڵقەی نۆیەمی ڕۆمانی ئولیسدایە. لەم ئەڵقەیەدا ستیفن دێدەلس، کە یەکێکە لە کەسێتییە سەرەکییەکانی ڕۆمانەکە، لە پەڕتووکخانەی نیشتمانیی ئایرلاندە لە دەبلن-ی پایتەخت، لەگەڵ چوار پیاوی تردا گفتوگۆ دەکات (بێست، جۆن ئێگلنتن، ڕەسڵ، لیستەر) و لە میانەی وتە درێژەکەیدا ئەم ڕستەیەش ئاراستەی گوێگرەکانی دەکات. مژارە سەرەکییەکەیان ژیانی ویلیەم شێکسپیر-ی گەورەنووسەری ئینگلییە، کە ستیفن بۆ پشتبەستن بە وتەکانی خۆی، زۆر بەڵگەی ناوەکیی نێو بەرهەمەکانی شێکسپیر دەهێنێتەوە و بە ژیانی تایبەتی خودی شێکسپیریان بەراورد دەکات.

ئەوەی بە تایبەتی لە دەوری ئەم ڕستەیە کۆ بووەتەوە هەلومەرجی کاتی خوازبێنیی ژنەکەی شێکسپیرە، کە ناوی ئان هاثەوەی Anne Hathaway بووە، کە شێکسپیر تەمەنی نزیکەی ١٨ ساڵ بووە کە ئان-ی تەمەن ٢٦ ساڵی خواستووە، واتە ئان هاثەوەی لانیکەم ٨ ساڵ لە شێکسپیر بەتەمەنتر بووە. وا دیارە پێش ئەوەی ببنە هاوسەری یەکتر سەرجێییان کردبێت، چون کەمتر لە شەش مانگ دوای هاوسەرگیرییەکەیان یەکەم کچیان بە ناوی سوزانا-وە لە دایک بووە. ستیفن پێی وایە ئەوەندەی ئان هاثەوەی چووەتە خوازبێنیی شێکسپیر، ئەوەندە شێکسپیر نەچووەتە خوازبێنیی ئەو. دەڵێت: «He was chosen, it seems to me»، بە واتای ئەوەی: «ئەوەندەی من دەیبینم ئەوەیە کە خۆی (شێکسپیر لە لایەن هاثەوەییەوە) ھەڵبژێرراوە». تەنانەت یەکێک لەو سەرچاوانەی ستیفن لە بارەی ژیانی شێکسپیرەوە خوێندوویەتیەوە دەڵێت کە لە کاتی خوازبێنیکردنەکەدا ماڵی هاثەوەی ویستوویانە بەپەلە بیبڕێننەوە و پەلەپەلیان کردووە، بەڵام ماڵی شێکسپیر تەگەرەیان خستووەتە خوازبێنییەکەوە و خاوەخاویان کردووە.

بەهەرحاڵ، ستیفن بە گشتی ڕای لەسەر ئان هاثەوەی باش نییە.

ڕستەکەی جۆیس

ئەمە یەکێکە لەو ڕستانەی ئولیس کە دوو پێکاری ڕەوانبێژیی تێدایە، کە ڕەگەزدۆزی-ن (ئەوەی بە عەرەبی پێی دەوترێت جیناس). ڕەگەزدۆزی: یاریکردنێکە بەو وشانەی دەنگیان وەک یەک وایە، وەک سینەما: کە هەم بە واتای شوێنی نمایشکردنی فیلم دێت، هەم بە واتای سینەی منیش دێت (سینەمدا). بە گوێرەی بەستێنەکەی ئەم ڕستەیە لە ڕۆمانەکەدا و بە گوێرەی ئەو سەرچاوە و ئاماژانەی لە پشت ئەم ڕستەیەوە هەن، دەکرێت ڕستەکە چەندین توێکڵی هەبێت و چەند واتایەک بدات و بە ئاسانی وەرنەگێڕرێت، بۆیە دەبێت ڕوون بکرێتەوە.

دوو ڕەگەزدۆزییەکە

ڕەگەزدۆزیی یەکەم لەسەر وشەی willی نێو ڕستەکەیە. ویل Will لە زمانی ئینگلیدا کورتکراوەی ویلیەم-ە، کە ناوی یەکەمی شێکسپیرە، بەڵام دەبێت پیتی یەکەمی وشەکە بە گەورە بێت. بەڵام ئەگەر پیتی یەکەمی وشەکە بە بچووک بێت will، ئەوا بە واتای «ویست» دێت. واتە will لە ڕستەکەی جۆیسدا لانیکەم دوو واتای هەیە، یەکێکیان کورتکراوەی ویلیەمە، ئەوی تریان بە واتای ویست دێت.

ڕەگەزدۆزیی دووەم لەسەر ڕستەی hath a wayی نێو ڕستەکەیە. کە لە ڕستەکەی جۆیسدا بە ئینگلیی سەردەمی شێکسپیر نووسراوە، نەک ئینگلیی ئێستا، چون بە ئینگلیی ئەمڕۆ دەبێت بە has a way. ڕستەکە چەند واتایەکی جیاواز دەگەیەنێت، کە ئەمانەن: ڕێیەکی هەیە؛ تەرزێکی هەیە، یان: شێوازێکی (خۆی) هەیە؛ ڕێیەکی لە بەر دەستدایە، یان ڕێیەک شک دەبات، یان ڕێگەچارەیەکی پێیە. واتاکەی تر لەو کاتەدا دێت کە وشەکانی ڕستەکە بنێینەوە بە یەکەوە و یەک وشەی لێ دروست بکەینەوە، کە دەبێت بە ناوی کۆتایی ژنەکەی شێکسپیر (هاثەوەی) و بەم شێوەیە دەنووسرێت: Hathaway.

ئەگەر پێکارە ڕەوانبێژییەکان ڕەچاو بکەین (واتە ڕەگەزدۆزییەکان بکەینەوە)، ئەوا ڕستەکە چەند واتایەکی زۆرتر بە دەستەوە دەدات و وەهای لێ دێت:

سەرنج بدە خۆم بۆرێکم (،) لە نێوان دوو ڕستەکەدا زیاد کردووە، کە لە دەقە ماکەکەدا نییە، بەڵام لێرەدا تەنها بۆ بەرچاوڕوونیی ئەم ڕاڤەیە دامناوە. دواتریش سەرنج بدە هەموو ئەو وەرگێڕانەی تر کە ڕەچاوم کردوون و بەراوردم کردوون، بۆرەکەیان بۆی زیاد کردووە، جگە لە من.

سەرچاوە و ئاماژەکانی پشت ڕستەکە

لە پشت ئەم ڕستەیەی جۆیسەوە پەندێکی ئینگلی و ڕستەیەکی خودی شێکسپیر خۆی هەن کە ڕستەکەی شێکسپیر لە سۆنێتی ١٣٥دایە و لێرەدا هەموو سۆنێتەکەم وەرگێڕاوە، تا پەیوەندییە واتاییەکەی ئەم ڕستەیە بە سۆنێتەکە و ژیانی شێکسپیرەوە ڕوونتر ببێتەوە.

پەندە ئینگلییەکە دەڵێت: «هەر ویست هەبێت، ڕێش دەبێت». وا بزانم واتاکەی ڕوونە: تا ویستت نەبێت، هیچ ڕێیەک نابێت، کە ویستت هەبوو، ڕێیەکیش دەدۆزیتەوە. کەواتە دەتوانین لە ژێر ڕۆشنایی ئەم پەندەوە ڕستەکە بەم شێوەیە وەربگێڕین:

ئەگەر ئەوانی تر ویستیان هەبێت، ئانیش ڕێیەک دەدۆزێتەوە.

سام سڵەوت، کە یەکێکە لە ڕاڤەکارانی ئولیس، ئەم پەندەی پەیوەست کردووەتەوە بەم ڕستەیەوە (ڕاڤەکانی سڵەوت، لا. ٦٣٠). پێم وایە لەوانەیە بۆ بونیادی ڕستەکە سوودی لێ وەرگیرابێت.

بەڵام ئەوەی وا دیارە پەیوەندیی زیاتری بەم ڕستەیەی ئولیسەوە هەبێت ڕستەیەکی سۆنێتی ١٣٥ی شێکسپیرە، کە جۆیس ڕێک ڕستەکەی یەکەمی خۆی لەسەر ئەوەی شێکسپیر داڕشتووە. شێکسپیر لەم سۆنێتەدا چەندین جار ڕەگەزدۆزی لەسەر وشەی ویل بە واتای کورتکراوەی ناوی خۆی و will بە واتای ویست دادەنێت. بەڵام شێکسپیر واتای زیاتریش لە وشەکە دەبەستێت، ئەمە سۆنێتەکەی شێکسپیرە بە وەرگێڕانی خۆم:

سۆنێتی ١٣٥⁴

هەر مێیەک ئاواتی خۆی هەبێت، ئەوا تۆ ویل-ی خۆت هەیە⁵،

جا ویلەکەت بە زیادەوە، ویل-ت لە ئەندازە بە دەر،

سەروزیادم، من کە هەردەم دەتورووژێنم⁶،

هەر بۆ ویستە خۆشەکەتە کە ئەمیش هەر دێتە زیادبوون⁷.

ئایا تۆ، کە ویستەکەت گەورە و بەرینە،

بۆ جارێکیش ڕێگە نادەیت ویستەکەم لە ئەوەی خۆتدا حەشار بدەیت؟

داخۆ ویستی خەڵکانی تر بەخشندەتر دیارن،

کەچی پەسەندکردنی جوان بۆ ویستی من نادرەوشێتەوە؟

دەریا خۆ هەمووی هەر ئاوە، بەڵام بارانیش وەردەگرێت،

زیاد لە پێویست بۆ ئەمباری خۆی زیاد دەکات؛

تۆش، کە لە ویل-دا زەنگینیت، ویستێکی من

بۆ ویل-ەکەی خۆت زیاد بکە، تا ویل-ە گەورەکەت گەورەتر بێت⁸.

مەهێڵە دڵڕەقێتی هیچ خوازبێنیکەرێکی جوان بکوژێت؛

گشتیان وەک یەک سەیر بکە، منیش بخە نێو ئەو تاکە ویل-ەوە.

* * *

شێکسپیر دواتر لە سۆنێتی ١٤٣شدا درێژە بەم ڕەگەزدۆزییەی سەر وشەی ویل و ویست دەدات.

گیفرد چۆن ڕستەکە ڕاڤە دەکات؟

یەکێک لە ڕاڤەکارە مەزنەکانی ئولیسی جۆیس پیاوێکە بە ناوی دان گیفرد، کە لەگەڵ ڕۆبێرت سایدمان-ی قوتابیی خۆیدا پەڕتووکێکی دوو هێندەی ئولیسیان بڵاو کردووەتەوە بە ناونیشانی ئولیسی ڕاڤەکراو Ulysses Annotated، کە هەر هەمووی ڕاڤەی ئولیسە و منیش لەگەڵ وەرگێڕانی ڕۆمانەکەی جۆیسدا تەواوی ئەم پەڕتووکەش وەردەگێڕم و تا ئێستا نزیکەی نیوەیم وەرگێڕاوە. لە بارەی ئەم ڕستەیەوە دەڵێت:

لەوانەیە «ئەوانی تر» کە «ویستی خۆیان هەیە» مەبەست لێیان ئەو کەسانە بن کە شێکسپیر لە سۆنێتەکانی ١٣٥ و ١٤٣دا ئاماژەیان پێ دەدات و دەڵێت: «هەر مێیەک ئاواتی خۆی هەبێت، ئەوا تۆ ویل-ی خۆت هەیە» (سۆنێتی ١٣٥، دێڕی ١)، (ڕەگەزدۆزی لەسەر وشەی «ویل» هەیە، کە یەکێکیان ویلیەم شێکسپیرە، ئەوی تریان ویست یان ئارەزووی جووتبوونە)؛ لە دێڕی سێیەمی سۆنێتی ١٤٣دا دەڵێت: «نزا دەکەم ویل-ی خۆت بە دەست بهێنیت». ڕەگەزدۆزییەکەی سەر ناوی ئان هاثەوەی دەگەڕێتەوە بۆ هەڵبەستێکی چارلس دیبدین (١٧٤٥-١٨١٤) کە لە ڕۆمانی هانا هیویت یان کروزۆی مێ (١٧٩٢)دا هەیە، دەڵێت:

دەبێت فریشتەکان ئان هاثەوەییان خۆش بوێت؛

ڕێیەکی هەیە بۆ

ڕامکردن و شادکردنی گیانە بەندنەکراوەکان،

ئاسمانی شیرین لەسەر زەوی دەریدەخات

کە ئان بۆ بەرزکردنەوە ڕێیەک شک دەبات

وێ ڕێیەکی هەیە

ئان هاثەوەی.

ئینسایکلۆپیدیای گوتە کردارەکییەکان (ئیدیتی جەی کەی هۆیت [نیو یۆڕک، ١٨٩٦]، لا.٢٠٣) هەمان هۆنراوەی بە کەمێک جیاوازییەوە هێناوەتەوە و لەسەری نووسیوە «دراوەتە پاڵ شێکسپیر». ~گ.س. (گیفرد و سایدمان)

لە بارەی دوایین وتەی گیفردەوە کە دەڵێت «دراوەتە پاڵ شێکسپیر» واتە گوایە شێکسپیر خۆی ئەم هۆنراوەیەی نووسیوە.

دیبدین لە خودی ئەو هەڵبەستەدا بە زیاتر لە واتایەک Ann hath a wayی بە کار هێناوە، جارێک بە واتای «ڕێیەک شک دەبات» و جارێک بە واتای «شێوازی خۆی هەیە».

وەرگێڕەکانی تری ئولیس چۆنیان وەرگێڕاوە؟

کورمانجییەکەی نەمر

کاک کاوە نەمر (لا. ٢٨٢) بەم شێوەیە بۆ کورمانجیی وەرگێڕاوە:

«هەکە کەس و کوسێن دن ڤێنا خوە هەبوو، یا ئانێ ژی هەبوو رایەک.»

ئەمە خودی دەقە لاتینییەکەی کاک کاوەیە:

Heke kes û kûsên din vêna xwe hebû, ya Annê jî hebû rayek.

فەڕەنسییەکە

وەرگێڕانە فەڕەنسییەکە (کە چەند کەسێک وەریانگێڕاوە) بەم شێوەیە وەریانگێڕاوە:

«ئەگەر ئەوانی تر هونەری ویل-یان هەبێت، ئان هاثەوەی ڕەفتاری خۆی هەیە.»

واتە: ئەگەر ئەوانی تر هونەری ویلیەم شێکسپیریان هەبێت، ئەوا ئان هاثەوەی ڕەفتاری خۆی هەیە.

تەواوی ناوی ئان هاثەوەیی هێناوە و ڕەگەزدۆزییەکەی کردووەتەوە؛ بەڵام ئەم ڕاڤەیەیان لەسەری نووسیوە:

«ڕەگەزدۆزی لەسەر ناوی یەکەمی شێکسپیر و ناوی کۆتایی ژنەکەی دانراوە: “ویست” لە سەردەمی ئەلیزابێثدا جگە لە واتاکەی خۆی، بە واتای ئارەزووی جووتبوونیش هاتووە».

ئیتالییەکەی تێرینۆنی و بیگاتسی

ئێنریکۆ تێرینۆنی و کارلۆ بیگاتسی بەم شێوەیە بۆ ئیتالییان وەرگێڕاوە:

«ئەگەر ئەوانی تر ویستی خۆیان هەبێت، ئان ڕێی خۆی هەیە.»

کۆتاییەکەیان ڕاستەوخۆ بە واتای ڕێ وەک ڕێگا وەرگێڕاوە. بەڵام ئەوەی سەیرە ئەوەیە کە ئەو دوو وەرگێڕە ڕاڤەی زۆریان نووسیوە، کەچی هیچ ڕاڤەیەکیان لەسەر ئەم ڕستەیە نەنووسیوە.

ئیتالییەکەی جێلاتی

جانی جێلاتی بەم شێوەیە بۆ ئیتالیی وەرگێڕاوە:

«چون ئەگەر ئەوانی تر ویل-ی خۆیان هەبێت، ئان وەی-ی خۆی هەیە.»

ویل-ی بە پیتی گەورە نووسیوە، واتە شێکسپیر. وشەی wayی وەرنەگێڕاوە و هەر بە وەی wayی ئینگلی دایناوەتەوە، بەم شێوەیە: «Ann ha la sua way».

عەرەبییەکەی تەها

دکتۆر تەها مەحمود تەها بەم شێوەیە بۆ عەرەبیی وەرگێڕاوە:

«ئەگەر ئەوانی تر ویستێکیان هەبووبێت، ئانیش ئەم ئارەزووەی هەبووە.»

عەرەبییەکەی نیازی

سەڵاح نیازی بەم شێوەیە بۆ عەرەبیی وەرگێڕاوە:

«ئەگەر ئەوانی تر ئارەزوویەکیان هەبووبێت، ئانیش ئارەزووی خۆی هەبووە.»

بەشێکی ڕاڤەکەی گیفرد و سایدمانی لەسەر ڕستەکە وەرگێڕاوە، کە خۆیشم لە سەرەوە هەموو ڕاڤەکەیانم وەرگێڕا. بەڵام ئەوەی سەیرە سەڵاح نیازی لە ڕاڤەکەیدا یەکەم: سەرنجی ڕەگەزدۆزییەکەی سەر وشەی ویل (ویلیەم)ی نەداوە، ئەگەرچی سەرچاوەی ڕاڤەکەی هەر ئەوەی گیفردە، کەچی دیارە ئەو دوو دێڕەی نەدیوە، یان بۆی گرنگ نەبووە؛ دووەم: تەنها لەسەر ڕەگەزدۆزییەکەی سەر ناوی ئان هاثەوەی دوواوە، بە هەڵەش پێی دەڵێت «تەورییە» (توانجپۆشی) کە توانجپۆشی نییە، بەڵکو ڕەگەزدۆزییە (جیناس)؛ سێیەم: ناوی ڕۆمانەکەی دیبدینیش بە هەڵە دەبات (حەنان هیویت)، ئەمە وەرگێڕراوی ڕاڤەکەیەتی:

تەورییە (توانجپۆشی) لەسەر وشەی Hathaway = hath a way هەیە. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ چارلس دیبدین و ڕۆمانەکەی بە ناونیشانی Hannan Hewit یان کروزۆی مێ (١٧٩٢): «دەبێت فریشتەکان ئان هاثەوەییان خۆش بوێت؛ ڕێیەکی هەیە بۆ ڕامکردن و شادکردنی گیانە بەندنەکراوەکان…».

کەواتە بە کوردی دەبێتە چی؟

بگەڕێینەوە سەر دەقەکەی ئولیس، کەواتە وەک دەبینرێت، چەند واتایەک لە نێو ڕستەکەی جۆیسدا خۆیان حەشار داوە:

١. ئەگەر هەر کەسێک ئارەزووی جووتبوونی هەبێت، ئەوا ئان ڕێیەک شک دەبات!

٢. ئەگەر ئەوانی تر (کەسوکاری ویلیەم شێکسپیر لە کاتی خوازبێنیی ئان هاثەوەیدا) ویستی خۆیان هەبێت (لەوەی نەیانەوێت شێکسپیر ئان بخوازێت)، ئەوا ئان ڕێیەک شک دەبات (بۆ بەستنەوەی ویلیەم؟).

٣. بە گوێرەی پەندە ئینگلییەکە ١: مادەم ئەوانی تر ویستیان هەیە، کەواتە ئانیش ڕێیەک دەدۆزێتەوە (واتە مشووریان بۆ دەخوات).

٤. بە گوێرەی پەندە ئینگلییەکە ٢: ئەگەر ئەوانی تر (هەر کەسێک) ویستی خۆیان هەبێت، ویستەکەیان هەر ئان هاثەوەیە.

٥. بە گوێرەی وەرگێڕانە فەڕەنسییەکە: ئەگەر ئەوانی تر هونەری ویلیەم شێکسپیریان هەبێت، ئەوا ئان خوو و ڕەفتاری خۆی هەیە (و دەستبەرداری نابێت؟).

٦. ئەگەر دونیا ولیەم شێکسپیرێکیان هەبێت، ئان هەر ڕێیەکی خۆی دەدۆزێتەوە (بۆ چ شتێک؟ لەخشتەبردنی شێکسپیر؟).

ئەنجام

لە کۆتاییدا ویستەکە هەر وەک ویست دادەنێمەوە و لێدەگەڕێم ئەم ڕاڤەیەم واتاکانی لە پشتەوە بۆ دروست بکات. بۆ بەشەکەی تری ڕستەکەش واتا ڕووکەشەکە دەهێنم، کە لە کوردییەکەشدا ئاماژەی زیاتر دەدات، من ئەم ڕستەیە هەڵدەبژێرم:

ئەگەر ئەوانی تر ویستی خۆیان ھەبێت ئان ڕێیەکی هەیە.

هەر وەک دەقە ماکەکەش هیچ بۆرێک (،) لە ڕستەکەدا دانانێم.

دەشێت ڕستەکە واتای تریش لە خۆ بگرێت، بەڵام دەبێت لە کۆتاییدا بڕیارێک بدەم و لەسەر ئەو ڕستەیەی سەرەوە دەگیرسێمەوە.

---

پەڕاوێزەکان

1. لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٤دا نووسیومە. ↩︎
2. سەرنج بدە لە دەقە ماکەکەدا وشەی ئان بە Ann نووسراوە، بەڵام ڕێنووسەکەی ئەمڕۆی Anneە. پێم وایە لەبەر ئەوەیە کە Ann hath a way، کە لە هەڵبەستێکی چارلس دیبدین-ەوە هێنراوە و لە ڕاڤەکەی گیفرددا زیاتری لە بارەوە دراوە، لە هەڵبەستەکەشدا هەر بەو ڕێنووسە نووسراوە و ڕێنووسی ئینگلیی سەردەمی شێکسپیرە. ↩︎
3. مەبەستم لە وشەی بەستێن ئەوەیە کە بە ئینگلی پێی دەوترێت کۆنتێکست context. ↩︎
4. ئەم سۆنێتە و سۆنێتەکانی پێشتر (لە سۆنێتی ١٢٧ەوە) پێیان دەوترێت «سۆنێتەکانی خانمە تاریکڕەنگەکە» Dark lady sonnets، کە باشتر بوو بوترایە «سۆنێتەکانی خانمە قژڕەشەکە»، چون هەرگیز شێکسپیر بە «خانمی تاریکڕەنگ» ناوی نەبردووە. وا دیارە بۆ خانمێک نووسرابێتن.
   شێکسپیر هەر لە سۆنێتی ١٢٧ەوە بە بەراوردی ئێستا (ی سەردەمی خۆی) و ڕابردوو دەست پێ دەکات کە چۆن جاران ڕەش بە جوان نەزانراوە، بەڵام ئێستا ڕەش میراتگری جوانییە. پاشان شێکسپیر لە بارەی «خانمەکەی دۆستی»ەوە دەڵێت: «چاوی وەک قەلەڕەش ڕەشە، قژی ڕەشە، گۆمەمکی قاوەییە، خۆی وەک بەفر سپییە، لێوی سوورە، گۆناکانی گوڵیینن»، لەوانەشە ئەم خانمە موزیکژەن بووبێت، چون لە جێیەکدا شێکسپیر باس لە پەنجەی دەکات کە ئامێرێکی موزیک دەژەنێت. ↩︎
5. وشەی ویل Will، کورتکراوەی ویلیەمە؛ بەڵام بە پیتی بچووک will بە واتای «ویست» دێت. واتە (وەک باسم کرد) وشەکە لانیکەم ڕەگەزدۆزییەکی لەسەرە و دوو واتای هەیە. بەڵام لە کۆی ئەم سۆنێتەدا وا دەردەکەوێت کە واتای تریشی لە پشتەوە بێت، واتە ڕەگەزدۆزییەکە بۆ زیاتر لە دوو واتا بڕوات: «ویست»ێکیان بە واتای ویستی جووتبوون و ئارەزوو دێت؛ لەوانەیە ویستێکیان ئەندامی مێینەی خانمەکە بێت (کە گەورە و فراوانە!)؛ لەوانەیە ویل-ێکیان ناوی ئەندامی نێرینەی شێکسپیر بێت (کە بۆی زیاد دەبێت؛ بە دەربڕینێکی تر: بە گوێرەی ویست زل دەبێت!)؛ ویل-ێکی تریان خودی ویلیەم شێکسپیر خۆیەتی؛ لەوانەیە ویل-ێکی تریان مێردی ئەو خانمە بووبێت، یان دۆستێکی تری بووبێت، بۆیە پێی دەڵێت: «تۆش، کە لە ویل-دا زەنگینیت، واتە ویل-ت زۆرە و تیایدا دەوڵەمەندیت»، یان ئەندامی نێرینەی پیاوی ترن، کە ئەم خانمە زۆری هەیە! بەهەرحاڵ، کەواتە ئەم ڕستەیە واتای تریش دەگەیەنێت: یەکێکیان: تۆ ویستی خۆتت هەیە. ↩︎
6. ئەم وشەیە لە واتا ڕووکەشەکەدا بە واتای تووڕەکردن دێت، واتە «من کە هەردەم تووڕەت دەکەم»، بەڵام وشەکە لە سەردەمی شێکسپیردا بە واتای ورووژاندنیش هاتووە، وا دیارە شێکسپیریش لەم بەستێنەدا مەبەستی لەم واتایەیان بووبێت. ↩︎
7. وا دیارە شێکسپیر مەبەستی لە ئەندامی نێرینەی خۆی بێت، کە دێتە زیادبوون (گەورە دەبێت). ↩︎
8. هەم بە واتای «ویستی جووتبوونت زیاتر بێت»، هەم بە واتای «ئەندامی نێرینەی ویلیەمیش گەورەتر بێت!» ↩︎

بەرگی یەکەمی ئولیس: چاپی ژینا¹

ئەمڕۆ (٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢) بە بۆنەی تەواوبوونی سی و پێنجەمین گۆرانیی تەمەنم و دەستپێکردنی سی و شەشەمین گۆرانی، دەرکردەیەکی نوێتری بەرگی یەکەمی ئولیسم لە هەمان بڵاوگەی پێشووتری ڕۆمانەکە: Ulysses.krd یان www.nawa.netدا بڵاو کردەوە. ئەم دەرکردەیەیان، کە بە «چاپی ژینا» ناوزەدم کردووە، لەوانەی ٢ی شوبات و ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ زۆر باشتر و بەپێزترە.

واتە هەر پێک هاتووە لە شەش ئەڵقەی ١ تا ٦ی ڕۆمانی ئولیس-ی جەیمز جۆیس، لەگەڵ ڕاڤەکانی گیفرد و سایدمان و ڤیڤیەن ئیگۆ لەسەر ئەو پێنج ئەڵقەیە.

پێش ئەم پی دی ئێفە لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ و ٢ی شوباتدا دوو پی دی ئێفی تری ئەم پەڕتووکەم بە ناونیشانی بەرگی یەکەمی تەواونەکراو و بەرگی یەکەمی تەواوکراو بڵاو کردەوە. بەڵام ئەمیان لە هەردوو ئەو دووانە باشترە.

جیاوازیی ئەم دەرکردەیە لەگەڵ ئەوەی پێش خۆی

• پێشتر هەرگیز تی کۆتایی جێناوی لکاوی کەسی دووەم و سێیەمی تاکم نەدەنووسی. وەک: «دەڵێت»، «دەهێنیت»، «دێت»، «دەکەیت». هەر بە «دەڵێ»، «دەهێنی»، «دێ»، «دەکەی» دەمنووسین. بەڵام دکتۆر میران جەلال پێی وتم کە باشترە دایانبنێم، بۆیە دامناون. جگە لە هەندێک لە هۆنراوەکاندا، یان ئەو دەقانەی لە هۆنراوەوە تێهەڵکێش کراون، ئەویش لەبەر کێش و ئاوازی هۆنراوەکە.
• هەموو ئەو ئاماژانەی بە ڕاڤەی تر درابوون، ئێستا ژمارەی ڕاڤەکانیشیان دانراوە. واتە پێشتر تەنها نووسرابوو: «بڕوانە ڕاڤەی سایمن لە ئەڵقەی شەشەمدا». ئێستا دەڵێت: بڕوانە (ڕاڤەی ٤، ئەڵقەی ٦: سایمن). هەندێک لەو ڕاڤانەی لەم بەرگەدا ئاماژەیان پێ دراوە بۆ ڕاڤەی بەرگەکانی ترن، کە هێشتا زۆربەی ئەو ڕاڤانەم وەرنەگێڕاوە بۆ کوردی. بۆیە بە شێوەیەکی کاتی نووسیومە: «ڕاڤەی #». بۆ نموونە (ڕاڤەی #، ئەڵقەی ١٥: پیرێکی سییۆن). کە ئەم ڕاڤانەم وەرگێڕا و ژمارەکانیان چەسپا، ئەو کاتە ئەو هێمای «#»ە دەکەم بە ژمارەی ڕاڤەکە.
• پەڕەنمای ئەلیکترۆنی بۆ هەموو ڕاڤەکان دانران. پەڕەنما بە ئینگلی bookmark، واتە ئاماژەدەر بە پەڕە و لاپەڕە. وەک ئەو بەنەی لە پەڕتووکدا دادەنرێت و دەخرێتە نێوان لاپەڕەکانەوە تا خوێنەر بزانێت لە کوێدا بووە. پەڕەنمای ئەلیکترۆنی بەکارتر و فرەمەبەستترە. ئەم تایبەتمەندێتییە تەنها بۆ پی دی ئێفی پەڕتووکەکەیە. ئێستا جگە لەوەی ژمارە و ئەڵقەی ڕاڤەکانیش دانراون، هاوکات ڕاڤەکان بەستراویشنەتەوە بە دەقی نووسراوەوە. بە کرتەیەک لەسەر نووسینەکە دەچیتە سەر ڕاڤەکەی، یان باسی ئاماژەبۆدراو، کە وا دەکات کاتی گەڕان کەمتر ببێتەوە. بەڵام ئاگادار بە، پێش ئەوەی کرتە لەسەر هەر شتێک بکەیت بزانە لە کوێدایت، چونکە زۆربەی جار مەرج نییە بتگەڕێنێتەوە بۆ ئەو جێیەی تیایدا بوویت. ئەگەرچی ڕاستێتیی یەک بە یەکی ئەم بەستەرانە تاقی کراونەتەوە، بەڵام هێشتا هەر ئەگەر هەیە هەڵە هەبێت، بۆیە ئەگەر هەڵەیەکت بە دی کرد، تکایە ئاگادارم بکە تا چاکی بکەم.
• ڕەنگی چەسپاوی هەموو بەستەرەکان شینن، بە هەمان ئەو ڕەنگە شینەی سەر بەرگەکە کە شینی ئاڵای گریکە. جەیمز جۆیس خۆی خوازیار بووە بەرگی ڕۆمانەکەی بە دوو ڕەنگەکەی ئاڵای گریک بێت، واتە شین بێت و بە سپی لەسەری نووسرابێت. تا ئێستا نەمدیوە وەرگێڕەکانی تر ئەم خۆزگەیەی جۆیس بە دی بهێنن، جگە لە خاتوو سلڤیا بیچ کە یەکەم کەس لە ٢ی شوباتی ١٩٢٢دا ڕۆمانەکەی بۆ بڵاو کردووەتەوە. ئەویش زۆر بە سنوورداری ئەوەی بۆ کراوە و هەموو نوسخەکانی یەکەم چاپی ئولیس بەو ڕەنگە نین. بۆیە من ئەم خۆزگەیەیم بە جێ هێنا. بە هەمان شێوە، زۆربەی هەرە زۆری دەقە بەستەردارەکانیش هەمان شینن. بەڵام سێ جار لە ئەڵقەی شەشەمدا وا ڕێککەوتووە کە پەرەگرافێک هەمووی بە تەنیا ڕاڤەیەکی هەیە و ئەم پەرەگرافە بە ڕەنگی شین بە ڕاڤەکەیەوە بەستراوەتەوە، بەڵام چەند وشەیەکی ناو ئەم پەرەگرافە ڕاڤەی تری هەیە. بۆ جیاکردنەوەی ڕاڤە بچووکەکە لە ڕاڤە گەورەکە، ڕاڤە گەورەکە ڕەنگە شینە چەسپاوەکەم پێی داوە، بەڵام ڕاڤە بچکۆلەکانی ناوی ڕەنگێکی سەوزی پستەییم پێی داوە. ئەو جیاوازیی ڕەنگانە تەنها بۆ ئاسانکردنی بینین و جیاوازیکردنە و هیچی تر.
• سەرباس بۆ بەشی ڕاڤەکان دانراوە. ئێستا خوێنەر دەتوانێت سنووری نێوان دەقی ئەڵقەکانی ڕۆمانەکە و ڕاڤەکانیان بە ڕوونتر ببینێت.
• شێوازی ئاماژەدان بە پەڕتووک و بەش و هۆنەی کتێبی پیرۆزم گۆڕی. پێشتر بۆ نموونە دەمنووسی (مەتا، بەشی ١، ه.١)، ئێستا تەنها دەنووسم (مەتا ١؛١).
• بە ئامانجی پەرەدان بە وەرگێڕی کوردیی گووگڵ، هەر شەش ئەڵقەکەی ئەم ڕۆمانەم لە وەرگێڕی ناوبراودا تۆمار کرد (جگە لە ڕاڤەکان). هاوکات ئەمە بووە هۆی پێداچوونەوە بە سەرجەم ئەڵقەکاندا. بۆیە هەندێک وردە دەستکاریی دەقی ئەڵقەکان کراون، کە پێشتر وا نەبوون و وەرگێڕانەکەی ئێستام لەوەی پێشوو پێ باشتر و پەسەندتر و هەندێک جاریش وردتر و ڕاستترە. واتە بە نزیکی لە هەموو لاپەڕەیەکی ڕۆمانەکەدا (نەک ڕاڤەکاندا) وشە، دەستەواژە یان ڕستەیەکی گۆڕاو هەیە بە بەراورد لەگەڵ چاپەکانی پێشووتردا. ئەگەر گۆڕانکارییەکە زۆر زەق بووبێت ڕاڤەم لەسەری داوە.

• ناوی دیدەڵسم گۆڕی بە دێدەلس و ڕوونکردنەوەیەکیشم لەسەری نووسیوە. بڕوانە دامێنی (ڕاڤەی ١٣، ئەڵقەی ١: ستیفن دێدەلس).
• هەموو وشەیەکی شاخ بە واتای ئەو ئێسکەی بە سەری ئاژەڵەوەیە کرا بە قۆچ. ئەو شاخانەی بە واتای ئەو بەشە بەرزەی زەوی دێت کە لە بەرد و تاوێری گەورە پێکهاتوون، وەک خۆیان بە شاخ ماونەتەوە.
• لە یەکەم پەرەگرافی ئەڵقەی یەکەمدا، لە لاپەڕە ١دا «گۆیندانە بێژای» کرا بە «ئەمەی خوێند» و پەڕاوێزی «بێژان»م خستە یەکەم بەکارهێنانیەوە لە لاپەڕە ١٠دا.
• تێبینییەکم لەسەر وشەی ئۆراکڵ نووسی. بڕوانە (ڕاڤەی ٦٤، ئەڵقەی ١: ئۆمفالۆس).
• ڕستەی ناوەڕاستی لاپەڕە ١١ی ئەڵقەی یەکەم دەستکاری کرا. بڕوانە پەرەگرافی لەناو یادی سروشتدا… بە خوێنی ئەسپێی فلیقاوەی ناو جلەکانی مناڵەکان سوور بوون یان بڕوانە (ڕاڤەی ٨٢، ئەڵقەی ١: لەناو یادی سروشتدا… قەد کران).
• ڕاڤەیەکم لەسەر وشەی «شەلەنگ» نووسیوە لە ئەڵقەی یەکەمدا. بڕوانە (ڕاڤەی ٩٠، ئەڵقەی ١: شەلەنگ).
• زۆربەی وشەکانی «شاژن»م کرد بە «شا»، بە تایبەتی ئەوانەی لەگەڵ ڤیکتۆریا و ئەلیزابێثدا هاتوون. بڕوانە (ڕاڤەی ١٦٨، ئەڵقەی ١: شایەکی شێت).
• پێشتر فیکشن fictionی ئینگلیم بە «وێژەی خەیاڵی» وەرگێڕابوو و فیکشنەڵ کارەکتەر fictional characterیشم بە «کەسێتیی خەیاڵی» وەرگێڕابوو. سوپاس بۆ دکتۆر بەختیار سەجادی، دوای ڕاوێژ بە بەڕێزیان، لە کۆی پڕۆژەکەدا یەکەمیانم کرد بە «وێژەی خەیاڵکرد» و دووەمیانم کرد بە «کەسێتیی خەیاڵکرد».
• وشەی زانینخواز و زانینخوازی، کە خۆم پێکم نابوون، گۆڕیمن بە کونجکاو و کونجکاوی. کونجکاو بە گوێرەی فەرهەنگی خاڵ: «کەسێکە کە زۆر پرسیار لە شت بکا»، کەواتە کونجکاویش واتە پرسیارکردن لە شتان و ئارەزووی زانین.
• لە سەرجەم پڕۆژەکەدا هەمیشە وشەی ئاینم کرد بە دین. ئەگەرچی هەردوو وشەکە وشەی ڕەسەنی کوردین و مێژووێکی دێرینیان هەیە، بەڵام دین یەک بڕگەیە و ئەمەش وای کردووە کە داتاشینی وشەی نوێ لێیەوە ئاسانتر بێت، وەک: دینناس، دینناسی، لەدینوەرگەڕان، کە هەمیشە بڕگەیەک کەمترن و ڕەوانترن لەچاو ئاینناس، ئاینناسی، لەئاینوەرگەڕان…تد.
• لە ئەڵقەی دووەمدا «ئەن دگلن دگلن… ڕێگەی بەردینی دەبلن» و هەمان دگلنەکانی کۆتایی پەرەگرافی خوارەوەی ئەو دوو دێڕەی گۆرانییە بەناوبانگەکەم وەک شێوەی بێژانەکەی ستیفنی دەقە ماکەکە لێ کردەوە کە دەڵێت: «لەل ذە رەل ذە را… رەددی». بڕوانە (ڕاڤەی ٨١، ئەڵقەی ٢: لەل ذە… دەبلن).
• چوار پەڕەی ئەڵقەی چوارەمی وەرگێڕانەکەی خۆمم لەگەڵ وەرگێڕانەکەی کاک مەحمود زامداردا بەراورد کرد. بە سوپاسەوە بۆ بەڕێزیان، هەندێک گۆڕانکاریم لە ئەڵقەی چوارەمدا کرد: ئەمانەن:
  • «شلەی خەستی هەناو»م گۆڕی بە «شۆربای خەستی هەناو».
  • «هانلۆنی شیرفرۆش»م گۆڕی بە «شیرفرۆشەکەی لای هانلۆن».

وتەیەک لەسەر بەراوردی ئەوەی خۆم و زامدار

هەر جارێک کە دادەنیشتم بۆ بەراوردی وەرگێڕانەکەی ئەو و خۆم، دەنگی خۆمم تۆمار کردووە. ئەم تۆمارە دەنگییانە لای خۆم ماون. بە ئامانجی ئەوەی لە ئایندەدا دۆسێ بکرێن و ئەگەر گونجا نامیلکەیەک یان پەڕتووکێکی لێ بەرهەم بێت. ئەگەرچی هێشتا هەموو ئەڵقەکەم لەگەڵ وەرگێڕانەکەی ئەودا بەراورد نەکردووە. ئەمە ناونیشانی پەڕتووکەکەی زامدارە: ١٨ سەعات لە ژیانی مستەر بلووم بە(٤٥)دەقیقە، کتێبی گیرفانی ژمارە ٥٩، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی ٢٠٠٥.

درێژەی جیاوازییەکان

• لە سەرجەم ڕۆمانەکەدا وشەی پیاوکوژ کرا بە بکوژ. بە نموونە بڕوانە پەرەگرافی تەماشایان کرد… کوشتن هەر ئاشکرا دەبێ لە لاپەڕە ٤٧٠ی ئەڵقەی شەشەمدا. یان بڕوانە (ڕاڤەی ١٧٧، ئەڵقەی ٦: زەویی بکوژ).
• پێشتر نەمزانیبوو لە کوردیدا وشەی تیلنیشان لە بری allusionی ئینگلی چەسپێنراوە. من ئەو وشەیەم بە «لاماژە – لا ئاماژە» وەرگێڕابوو، کە خۆم وشەکەم دروست کردبوو. دواتر کردم بە درکە. بەڵام سوپاس بۆ دکتۆر بەختیار سەجادی ئەوەیشی بۆم ڕاست کردەوە کە ڕاستەکە تیلنیشانە. ئێستا ئەو وشە ناپێویستەم لابرد و هەموو لاماژە/درکەیەک کرا بە تیلنیشان و لە یەکەم بەکارهێنانیدا تێبینیم لەسەری داوە. داوای لێبوردن دەکەم.
• پێشتر درکم بە جیاوازیی نێوان وشەکانی ئوستوورە: mythology و ئەفسانە legend نەکردبوو و لە بری یەک وەرمدەگێڕان. سوپاس بۆ کاک دکتۆر بەختیار سەجادی، ئێستا ئەم دوو وشەیە چاک کرانەوە.
• پێشتر نەمزانیبوو ئایرۆنی irony لە کوردیدا بەرانبەر تەوس یان هەندێک جار درکە چەسپێنراوە. من بە توانج وەرمگێڕابوو، یان هەندێک جار ئایرۆنیک – ئایرۆنیکەڵم بە سەرسوڕهێن/سەیر/گاڵتەپێکردن وەرگێڕابوو. ئێستا هەموویانم کرد بە تەوس و تەوساوی. سوپاس بۆ دکتۆر بەختیار سەجادی و داوای لێبوردن دەکەم. تێبینی: هەموو ئەم وشانە بەر ڕاڤەکان کەوتوون، نەک دەقی ڕۆمانەکە.
• پێشتر هەمیشە punم بە وشەبازی وەرگێڕابوو، کە پێکارێکی ڕەوانبێژییە. ئەگەرچی وشەبازی هەڵە نییە، بەڵام زاراوە چەسپاوەکەی وێژەی کوردی ڕەگەزدۆزییە، کە بە عەرەبی پێی دەوترێت جیناس. لە یەکەم بەکارهێنانیشیدا تێبینیم لەسەری داوە. بڕوانە کۆتایی (ڕاڤەی ٣١٩، ئەڵقەی ٣: پغی دو پاغی).
• چوار جار لە کۆی بەرهەمەکەدا وشەکانی کۆنتێکستم بە کار هێنابوو، هەر چواریانم گۆڕی و کردمن بە کوردییەکەی، کە بەستێنە.
• هەموو هەفتەیەک کرا بە حەفتە، ئەویش لەبەر ئەوەی کە وشەکە لەسەر حەوت ڕۆ نراوە. بەڵام ئەو جارانەی لە کتێبی پیرۆزەوە هێناومە دەستکاریم نەکردووە و هەر هەفتەن.
• لە ئەڵقەی شەشەمدا دەربڕینی «ڕێکخستنەوەی ڕوانین بە ڕابردوودا»م کرد بە ڕێکخستنەوەی لەدوابینی. بڕوانە (ڕاڤەی ٤٨، ئەڵقەی ٦: ڕێکخستنەوەی لەدوابینی).
• ناوچەیەک لە دەبلن هەیە پێی دەڵێن هارۆڵدس کرۆس Harold’s Cross، من وام زانیبوو کە چوارڕێیانە، بۆیە بە چوارڕێیانی هارۆڵد وەرمگێڕابوو. بەڵام بۆم دەرکەوت هەڵە بووم و ئێستا کردمەوە بە هارۆڵدس کرۆس. بمبەخشن.
• هاوڕێیەک وتی کە وشەی «جوولەکە» وشەیەکە بۆ بێڕێزیکردن بە کار دەهێنرێت. ئەوانەی شوناسی خۆیان لەگەڵ ئەو باوەڕ/نەتەوەیەدا دەبیننەوە خوازیارن پێیان بوترێت جوو. ئەمە بۆ من سەیر بوو، چونکە پێم وا بوو کە وشەکانی جوولەکە یان جوولەک لە خودی ئەو باوەڕنەتەوەیەوە هاتوونە و کورد خۆی داینەهێناون. چونکە لە ساڵانی ڕابردوودا پەڕتووکێکی ژیننامەیی ئینگلیی هێنری ئۆرنستینم خوێندەوە، کە خۆیان جووی ئەوروپا بوون، هێنری خۆی لە هۆڵۆکۆست ڕزگاری بووە. لەو پەڕتووکەدا باسی کەسێکی خۆی دەکات کە ناوی یولەکە. واتە ئەمە ئەوە دەردەخات کە یولەک، یان جوولەک، یان جوولەکە وشەیەکی سووکایەتی نەبێت. بەهەرحاڵ، من لە کۆی ئەم ڕۆمانەدا وشەی ناوبراوم نەهێشت و هەموویانم کرد بە جوو. داوای لێبوردنیش دەکەم لە هەر کەسێک کە ئەو بەکارهێنانە ناقەستییەم برینداری کردبێت.
• کاک ڕێبوار قارەمانی دوو زاراوەکەی ئەریستۆی بۆم ڕاست کردەوە کە پۆتێنشەڵ potential و ئاکچواڵ actualن. ئێستا کردمن بە شیان و بەئەنجامگەیشتوو. بڕوانە (ڕاڤەی ١٦، ئەڵقەی ٢: ژووری بێکۆتا… وەلایان ناوە).

چاپی ژینا پێشکەشە بە

ئەم پێداچوونەوەیە پێشکەشە بە یادی نەمر و پڕشکۆی خاتوو ژینای گەشمەرگ، هێما و هەوێنی ئازادیی کوردستان. هەروەها بە شۆڕشگێڕ و گەشمەرگە ئازادیخوازە یادسەنگینەکانی شۆڕشی ژینای ئازادی لە ڕۆژهەڵاتی نیشتمان. دڵ و بیر و دەنگ و بینایی و هەست و سەر و پەنجە و گشت دیوی بینراو و نەبینراوی منی وەرگێڕی خاکیی ئەم پەڕتووکە لەگەڵتاندایە و بە ئێوەوە سەربەرزم. بە هیوام ستەمگای بێئاکاری مێزەربازان و ئازادیبازان و فێڵباز و فشەکەر و داگیرکەر و سەرکوتکەرانی کورد و ئازادی بۆ تاتایە بگەڕێنەوە بۆ ناو زێرابی مێژوو، کە ئەوێ جێی شایستەی خۆیانە. بژی ئازادیخوازان. بڕووخێت دەسەڵاتی درۆی پیرۆزکراو و ئوستوورە. ژن، ژیان، ئازادی. نە پانتەڕەماش، نە فیدرالی، نە کۆنفیدرالی، نە دەسەڵاتی ئوستوورە، نە کۆیلە و سەگی بەر قاپیی گەلان… تەنها: کوردستان، کوردستان، کوردستان.

لەمە باشترمان لایە

دوای ئەوەی ئەم پی دی ئێفەم بڵاو کردەوە، دەستم کرد بە بەرگی دووەم. لەگەڵیدا بەرەبەرە هەندێک گۆڕانکاری و چاکسازیی تریشم لە بەرگی یەکەمدا کرد کە لە ئەنجامی درێژەدان بە وەرگیڕانەوە فێریان بووم. بۆیە لە نەورۆزی ٢٧٢٥ی کوردیدا (٢٠ی ئاداری ٢٠٢٥) دەرکردەیەکی نوێترم بڵاو کردەوە کە لە هەر سێ پی دی ئێفەکەی پێش خۆی باشترە. لەمیاندا ناوی پڕۆژەکەم لە «ئولیس»ەوە گۆڕی بۆ «ئولیس و ڕاڤەکانی».

ئێستا دەتوانیت هەر لەم ماڵپەڕە پی دی ئێفی بەرگی یەکەم چاپی ژینا  دابگریت، بەڵام ئامۆژگارییت ناکەم وا بکەیت، بەڵکو پێشنیار دەکەم دوایین دەرکردەیان دابگریت کە لە ٢٠ی ٣ی ٢٠٢٥دا بڵاوم کردووەتەوە (ئولیس و ڕاڤەکانی: بەرگی یەکەم – چاپی ژیناکان).

بۆ داگرتنی پی دی ئێفی ئەم پەڕتووکە، یان دوایین دەرکردەی، لێرەدا کلیک بکە.

---

1. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢دا نووسیومە. لە ١٣ی ئاداری ٢٠٢٥ پیایدا چوومەتەوە. ↩︎

ئولیس: چاپی یەکەمی تەواوکراو¹

لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢دا ئەم پەڕتووکەم بە پی دی ئێف بڵاو کردەوە، ناوم نا چاپی یەکەمی تەواوکراو. پێک هاتووە لە شەش ئەڵقەی ١ تا ٦ی ڕۆمانی ئولیس-ی جەیمز جۆیس، لەگەڵ ڕاڤەکانی گیفرد و سایدمان و ڤیڤیەن ئیگۆ لەسەر ئەو شەش ئەڵقەیە.

پێش ئەم پی دی ئێفە لە ٢ی شوباتدا پی دی ئێفێکی تری ئەم پەڕتووکەم بە ناونیشانی بەرگی یەکەمی تەواونەکراو بڵاو کردەوە. بۆیەش وام کرد چون دەمانویست لە یادی سەد ساڵەی بڵاوکردنەوەی پەڕتووکەکە لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٢ بۆنەیەک ساز بکەین و هەر وا بە دەستی بەتاڵ بۆنەکە بە ڕێوە نەچێت. دەنا بە گوێرەی ئەوەی نەخشەم بۆی دانابوو، دەبوو هەر لە سەرەتاوە بەرگی یەکەمی کۆی بەرهەمەکە شەش ئەڵقە و ڕاڤەکانیان لە خۆ بگرێت. بەڵام بۆ ٢ی شوباتی ٢٠٢٢ فریا نەکەوتم ئەڵقەی شەشەم تەواو بکەم و هێشتا پێداچوونەوەی مابوو.

جیاوازیی ئەم دەرکردەیە لەگەڵ ئەوەی پێش خۆی

• لەم دەرکردەیەدا ئەڵقەی شەشەم و ڕاڤەکانی تێدایە، کە لەوەی پێشتردا نەبوو.
• لە پێشەکییەکەی دان گیفرددا بە پەڕاوێز ئاماژەم بە واتای وشەی «پێشداوەری» داوە، ئەمە وای کردووە کات لە ئولیسدا بکەوێتە لاپەڕەی دواتر.
• لە وتاری ئولیس بە کوردیی خۆمدا نووسیبووم: «لە زمانی کوردیدا ڕەگەزکاریی ڕێزمانیمان نییە»، ئەوە هەڵە بوو و چاکم کردووەتەوە و کردوومە بە «لەو زارە کوردییەی من ڕۆمانەکەم بۆی وەرگێڕاوە ڕەگەزکاریی ڕێزمانیمان نییە…».
•  هەموو «مارس»ێک کرا بە «ئادار» و هەموو «مایس»ێک کرا بە «ئایار» تا دوو ساڵنامەیی نەمێنێت. چونکە ئەگەر مانگی دوو «شوبات» بێت و مانگی شەش «حوزەیران» بێت، هیچ هۆیەک نامێنێت کە مانگی سێ «مارس» بێت و مانگی پێنج «مایس» بێت، چونکە ئەو ناوانە لاتینین. ئەگەر بە ساڵنامە لاتینییەکە بڕۆم، ئەوا دەبێت «تشرینی دووەم» «نۆڤەمبەر» بێت و «کانوونی دووەم» «جانیوەری» بێت و ئاوها تا دوایی.
• پێشتر ڕاڤەیەکی دوو دێڕیم لەسەر ئۆسکار وایەڵد نووسیبوو، ئێستا ئەوەم لابرد و ڕاڤەکەی خاتوو ڤیڤیەن ئیگۆم وەرگێڕا و خستمە شوێنی، کە بێگومان شایستەترە.
• پێشتر تەنها ڕستەیەکم لەسەر ولیەم بەتڵەر یەیتس نووسیبوو، بەڵام ئێستا ئەوەم لابرد و ڕاڤەکەی خاتوو ڤیڤیەن ئیگۆم وەرگێڕا و خستمە شوێنی، کە شایستەترە.
• ڕاڤەی خوشکە سەیروسەمەرەکان و ماسییەخوداکانی دوندرەم لە ئەڵقەی یەکەمدا لە یەک جیا کرانەوە و ڕاڤەکەی ڤیڤیەن ئیگۆم بۆ «خوشکە سەیروسەمەرەکان» زیاد کرد.
• لە ئەڵقەی یەکەمدا ڕاڤەیەکم لەسەر دەستەواژەی «ئەی هاوار» نووسی کە مەڵیگن ئەو کاتەی خەریکە دەخنکێت دەریدەبڕێت.
• لە ئەڵقەی یەکەمدا دوو ڕاڤەم لە بارەی دایکی ستیفنەوە نووسی. یەکێکیان وەرگێڕاوی ڕاڤەکەی خاتوو ڤیڤیەن ئیگۆیە لەسەر دایکی جەیمز جۆیس. بڕوانە ڕاڤەی تۆ دایکتت کوشت لە ئەڵقەی یەکەمدا. ئەوی تریان ڕاڤەی «کەسێک کوشتی»یە، کە وەڵامەکەی ستیفنە. ئەویان وەرگێڕاوی بەشێکی ڕاڤەیەکی درێژتری دکتۆر جۆن هەنتە. بڕوانە ڕاڤەی کەسێک کوشتی لە ئەڵقەی یەکەمدا.
• لە ئەڵقەی دووەمدا ڕاڤەکەی خاتوو ڤیڤیەن ئیگۆم بۆ ڕاڤەی ئۆکانەڵ زیاد کرد، کە زانیاریی زیاتر لەسەر دانیەڵ ئۆکانەڵ دەدات.
• لە پەرەگرافی دووەمی ئەڵقەی سێیەمدا «گوێچکەماسی» کرا بە «لەپکە». دواتریش لە ڕاڤەی «پارەی دەریایی کێوی»دا لە لاپەڕە ١٧٦دا دیسان «گوێچکەماسی» کرا بە «لەپکە». لە کۆتایی ڕاڤەکانی ئەڵقەی شەشەمدا ڕاڤەیەکم لەسەر ئەمە نووسی. بڕوانە ڕاڤەی گوێماسیلە کە دواهەمین ڕاڤەی ئەڵقەی شەشەمە.
• دەستەواژەیەکی دینی مەسیحیم بە دوو شێوە وەرگێڕابوو، ئەویش «ئافراندن لە نەبوونەوە» بوو. لە ئەڵقەی یەکەمدا بەو شێوەیە وەرمگێڕابوو. بەڵام لە ئەڵقەی سێیەمدا کردبووم بە «ئافراندن لە هیچەوە» کە هەردووکیان هەمان شتن. ئێستا «لە هیچەوە»م نەهێشت و هەردووکیانم کردەوە بە «ئافراندن لە نەبوونەوە». بڕوانە ڕاڤەی ئافراندن لە نەبوونەوە لە ئەڵقەی یەکەمیش و ئەڵقەی سێیەمیشدا.
• پێشتر لە ئەڵقەی پێنجەمدا وشەی «تێپەڕنامە»ی تێدا بوو، دامنابوو لە ئەڵقەی شەشەمدا ڕاڤەی لەسەر بدەم. ئێستا لە ئەڵقەی شەشەمدا ڕاڤەی لەسەر دراوە و لە ئەڵقەی پێنجەمیشدا خوێنەر ئاراستەی ڕاڤەکەی ئەڵقەی شەشەم دەکەم.
• تێبینییەکم لەسەر وشەی «گەندەباوەڕ» نووسی. بڕوانە ڕاڤەی ئەمڕۆ نۆ ڕۆژە لە ئەڵقەی یەکەمدا.
• لەناو هەندێک ڕاڤەدا ئاماژە بە ڕاڤەیەکی تری جێیەکی تر درابوو، وەک: بڕوانە ڕاڤەی … لە ئەڵقەی سێیەمدا، بە هۆی پێداچوونەوەی زۆرەوە، زۆر جار ناونیشانی ڕاڤەکان گۆڕابوون، بەڵام ئەو ناونیشانانە لەناو ڕاڤەکانی تردا نەگۆڕابوون. هەموویان چاک کرانەوە و دەمەزەرد کرانەوە.
• هەندێک هەڵەی بچووکی ڕێنووس چاک کراونەتەوە، ئەوانیش زۆربەیان دوو وشە بوون و بە یەکەوە نووسابوون و لەم دەرکردەیەدا جیا کراونەتەوە.
• هەندێک کەوانە بە پێچەوانەوە دانرابوون، بە تایبەتی کەوانەکانی تێبینییەکانی خۆم کە بەم شێوەیەن: {}، لەم دەرکردەیەدا چاک کران.
• زیاتر لە نەوەد وشە هەبوون کە بە دوو (ی) نووسرابوون، بەڵام دەبوو بە یەک (ی) بنووسرێن، وەک: «بردییەوە». ئێستا کراوە بە «بردیەوە».
• کەمتر لە دە وشە پێشتر بە دوو (و) نووسرابوون، لێرەدا کران بە یەک (و). بۆ نموونە «بزووتنەوە» کە هەندێک جار بە یەک (و) نووسرابوو و هەندێک جار بە دوو (و) نووسرابوو. ئێستا هەمووی کران بە یەک (و).

لەمە باشترمان لایە

دوای ئەوەی ئەم پی دی ئێفەم بڵاو کردەوە، نزیکەی شەش مانگ پیایدا چوومەوە و هەندێک چاکسازییم تیایدا کرد. بۆیە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ دەرکردەیەکی نوێترم بڵاو کردەوە کە لە هەردوو پی دی ئێفەکەی پێش خۆی باشترە.

لە ٢٠ی ئاداری ٢٠٢٥ دەرکردەیەکی نوێتری ئەم بەرگەم بڵاو کردەوە. ئەمیان لە هەموو ئەوانەی پێش خۆی باشترە.

ئێستا دەتوانیت هەر لەم ماڵپەڕە پی دی ئێفی بەرگی یەکەمی تەواوکراو دابگریت، بەڵام ئامۆژگارییت ناکەم وا بکەیت، بەڵکو پێشنیار دەکەم دوایین دەرکردەیان دابگریت کە لە ٢٠ی ٣ی ٢٠٢٥دا بڵاوم کردووەتەوە (ئولیس و ڕاڤەکانی: بەرگی یەکەم – چاپی ژیناکان).

بۆ داگرتنی پی دی ئێفی ئەم پەڕتووکە، یان دوایین دەرکردەی، لێرەدا کلیک بکە.

---

1. لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢دا نووسیومە. لە ١١ی ئاداری ٢٠٢٥ پیایدا چوومەتەوە. ↩︎

ئولیس: چاپی یەکەمی تەواونەکراو¹

لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٢دا ئەم پەڕتووکەم بە پی دی ئێف بڵاو کردەوە، ناوم نا چاپی یەکەمی تەواونەکراو. پێک هاتووە لە پێنج ئەڵقەی ١ تا ٥ی ڕۆمانی ئولیس-ی جەیمز جۆیس، لەگەڵ ڕاڤەکانی گیفرد و سایدمان و ڤیڤیەن ئیگۆ لەسەر ئەو پێنج ئەڵقەیە.

لەبەر ئەوەی دەمانویست لە یادی سەد ساڵەی بڵاوکردنەوەی پەڕتووکەکە لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٢ بۆنەیەک ساز بکەین، بۆیە ئەم پەڕتووکەم بە نیوەناچڵی بڵاو کردەوە. دەنا بە گوێرەی ئەوەی نەخشەم بۆی دانابوو، دەبوو بەرگی یەکەمی کۆی بەرهەمەکە شەش ئەڵقە و ڕاڤەکانیان لە خۆ بگرێت. بەڵام بۆ ٢ی شوباتی ٢٠٢٢ فریا نەکەوتم ئەڵقەی شەشەم تەواو بکەم و هێشتا پێداچوونەوەی مابوو.

لەمە باشترمان لایە

بۆیە دوای بڵاوکردنەوەی ئەم پەڕتووکە تەواونەکراوە لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢دا چاپە تەواوکراوەکەیم بڵاو کردەوە کە ئەڵقەی شەشەم و ڕاڤەکانیشی لە خۆ دەگرێت. دواتریش لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ دەرکردەیەکی نوێترم بڵاو کردەوە کە لە هەردوو پی دی ئێفەکەی پێش خۆی باشترە.

لە ٢٠ی ئاداری ٢٠٢٥ دەرکردەیەکی نوێتری ئەم بەرگەم بڵاو کردەوە. ئەمیان لە هەموو ئەوانەی پێش خۆی باشترە.

ئێستا دەتوانیت هەر لەم ماڵپەڕە پی دی ئێفی بەرگی یەکەمی تەواونەکراو دابگریت. بەڵام ئامۆژگارییت ناکەم وا بکەیت، بەڵکو پێشنیار دەکەم دوایین دەرکردەیان دابگریت کە لە ٢٠ی ٣ی ٢٠٢٥دا بڵاوم کردووەتەوە (ئولیس و ڕاڤەکانی: بەرگی یەکەم – چاپی ژیناکان).

بۆ داگرتنی پی دی ئێفی ئەم پەڕتووکە، یان دوایین دەرکردەی، لێرەدا کلیک بکە.

---

1. لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٢دا نووسیومە. لە ١١ی ئاداری ٢٠٢٥ پیایدا چوومەتەوە. ↩︎

تێبینییەک پێش وتارەکە:

ئولیس ڕۆمانێکە جەیمز جۆیس بە حەوت ساڵ نووسیویەتی، لە ٢ی شوباتی ١٩٢٢دا بڵاوکراوەتەوە.

لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٨ەوە خەریکی وەرگێڕانی خۆی و ڕاڤەکانیم بۆ زمانی کوردی. کۆتا بەرھەمەکە بە پێنج بەرگ دەردەچێت، ئەمڕۆ و لە یادی سەد ساڵەی بڵاوکردنەوەی ڕۆمانەکە، کە ھاوکاتە لەگەڵ یادی لەدایکبوونی سەد و چل ساڵەی لەدایکبوونی جەیمز جۆیس خۆیدا، بەرگی یەکەمی وەرگێڕاوە کوردییەکەم بە پی دی ئێف بێ بەرانبەر لەم ماڵپەڕەدا بڵاو کردەوە. لە ٢٠ی ئاداری ٢٠٢٥یشدا بەرگی دووەمم بڵاو کردەوە. ھیوادارم سوودی لێ ببینن. بۆ داگرتنی بەرگی یەکەم و دووەمی ئولیس و ڕاڤەکانی کلیک لێرەدا بکە.

ئولیس بە کوردی¹

وتاری نەوا موکرجی بۆ یادی سەد ساڵەی بڵاوکردنەوەی ڕۆمانەکە و سەد و چل ساڵەی لەدایکبوونی جەیمس جۆیس لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٢دا.

ڕەوتی ڕووداوەکانی ئولیس سانایە، ئەوەندە ئاڵۆز نییە. ئەوەی لە ڕۆمانەکەدا گرنگە چیێتیی چیرۆکەکە نییە، واتە تەنھا بۆ ئەوە نایخوێنیتەوە کە بزانیت چی ڕوو دەدات، بەڵکو بۆ ئەوە دەیخوێنیتەوە کە ببینیت ڕووداوەکان چۆن دەگێڕرێنەوە. بۆ نموونە: چۆن پیاسەیەکی ئاسایی بە کەنارێکدا لەگەڵ گۆڕانی بەردەوامدا ھاوتەریب دەکرێت (ئەڵقەی سێیەم). چۆن دیمەنی ئاسایی مەیخانە و قڕەقڕی دوو کەس لەگەڵ جەنگی پاڵەوانێک و گیاندارێکی ئوستوورەییدا ھاوتەریب دەکرێت (ئەڵقەی دوازدەیەم). چۆن منداڵبوونێک بە چیرۆکی گەشەی زمانێکەوە گرێ دەدرێت (ئەڵقەی چواردەیەم).

بۆیە خوێندنەوەی ئولیس بۆ کەسێک کە تەنھا چیێتیی چیرۆکی بوێت ڕەنگە سەرلێتێکدەر بێت، بەڵام بۆ کەسێک کە لە سەرەتاوە خۆی ئامادە بکات بۆ خوێندنەوەی ئینسایکڵۆپیدیایەک و کات بە خۆی بدات کە داببڕێنرێت، ئەوا خوێندنەوەیەکی بەچێژ دەبێت.

زۆربەی ھەرە زۆری کوردان دەرفەتی خوێندنەوەی ئولیسیان بۆ نەڕەخساوە، چونکە بە کوردی نەبووە. بەڵام ناوبانگی بیستراوە کە یەکێکە لە ڕۆمانە مەزنەکانی جیھان و ئاڵۆزیشە. کە خەڵکان لێم دەپرسن: «بۆچی ئولیس ئاڵۆزە؟» ھەندێک جار بۆ سادەکردنەوەی وەڵامەکە دەڵێم: «وێنا بکە، ئەگەر گووگڵ بە فەرھەنگی ئۆکسفۆردەوە ببێت بە مرۆڤ و لە شار و کاتێکدا بێت کە تۆ پێیان ئاشنا نیت، قسە بکات و باسی شتان بکات، زۆربەی ئەم قسانەش لە مێشکی خۆیدا بە شەپۆلی ھۆش بڵێت، چۆن دەبێت؟ ئولیسیش تا ڕادەیەکی کەمتر لەوە ئاوھایە». چونکە ھەر بە ڕاستی پێم وایە جەیمز جۆیس گووگڵی سەردەمی خۆی بووە و فەرھەنگێکی فراوانیشی ھەیە.

وتەیەک لەسەر سەختیی ئولیس

کە جۆیس زیاتر لە سی و سێ ھەزار وشەی نادووبارەی بە کار ھێناوە، خۆ لەوانە بوو بە نیوەی ئەو وشانەش بیتوانیایە ڕۆمانەکە بنووسێت، بەڵام کاتێک جۆیس بە ئینگلی نووسیویەتی زمانی ئینگلیی داگیر کردووە. ئەم داگیرکارییەش یەکێکە لەو سەدان ھۆیانەی وای کردووە وەرگێڕانی ڕۆمانەکە بۆ زمانەکانی تر ئاسان نەبێت، چونکە کەموزۆر زمانی بۆوەرگێڕراویش داگیر دەکات.

جۆیس وا دەکات متمانە بە واتای باوی ھیچ وشەیەک نەکەیت کە پێت وایە دەیزانیت. ئەمە بێگومان لە ئەزموونی خۆمدا ڕاست بووە. لە کاتی وەرگێڕانەکەمدا لە شوێنێکدا ئیتر متمانەم بە ھیچ زانیارییەکی خۆم نەما لەسەر زمانی ئینگلی و کوردی. ئولیس وای لێم کرد وشە بە وشە لە چەندین فەرھەنگی جیاوازدا بپشکنم بۆ دڵنیابوونەوە لە واتاکانیان، ئەگەرچی ھەندێک جار پێکەنینم بە خۆم دەھات، چونکە تەنانەت بە دوای واتای hello و ناوی ڕەنگەکان و تەنانەت ژمارە سادەکانیشدا دەگەڕام. ئەوە تاکە ڕێگا بوو کە دڵنیا بکەمەوە کە وەرگێڕانەکەم دروست دەردەچێت بەوەی بە ھیچ شێوەیەک متمانە بە زانینی خۆم نەکەم.

ئەگەر جۆیس ویستبێتی بە شاکارەکەی شاری دەبلن بپارێزێت، ئەوا شاکارەکەی جگە لە زمانی ئینگلی کە پێی نووسراوە، ھەموو ئەو زمانانەی تریش دەپارێزێت کە ئولیسیان بۆ وەرگێڕراوە و وەردەگێڕرێت. ئەگەر وەرگێڕ لەگەڵ جۆیسدا بڕوات و لە وشەکاریدا لەگەڵ جۆیسدا ھاوتەریب بێت، ئەوا بەشێکی گەورەی فەرھەنگی ئەو زمانە چالاک دەکات و دەیپارێزێت. بۆیە لە لیستی داگیرکەرەکانی مێژووی مرۆڤدا، دەتوانم بڵێم: بە پێچەوانەی زۆربەی داگیرکەرە دڕندە و چاندسڕەوەکانی مێژووی نا-مرۆڤایەتی، ئولیس ھەرە باشترین و میھرەبانترین داگیرکەرە کە ھەر زمانێک داگیر بکات، دەشیپارێزێت. ئەمەش یەکێکە لەو ھۆیانەی وای کردووە لە وەرگێڕانەکەیدا کەمتەرخەم نەبم و سارد نەبمەوە.

پەیوەندیی دەقە کوردی و ئینگلییەکە

لە ھەردوو دەقەکەدا، واتە چ لە نووسراوەکەی جۆیس خۆی و چ لە وەرگێڕاوە کوردییەکەشدا ڕێژەی وشە زۆرە. چونکە زۆربەی کات جۆیس تەنھا بۆ خۆشی دوو وشەی ھاوواتا بە کار ناھێنێت. ئەگەرچی لەوانەیە بتوانرێت لە زمانی بەرانبەردا یەک وشە لە بری ھەردوو وشە ھاوواتاکەی جۆیس دابنرێت، بەڵام ئەمە خوێنەر ھەنگاوێک لە جیھانە جادووییەکەی جۆیس دوور دەخاتەوە. لە لایەکی تریش دەتخاتە بەر مەترسیی نەگەیاندنی ئەو واتایەی مەبەست بووە. لەبەر ئەوەی دەزانین کە ڕۆمانەکە پڕە لە پەرلە، ئەوا دەبێت وەرگێڕەکە ئاگاداری بەکارھێنانی دوو وشەی ھاوواتای جیاواز و داڕشتنەوەی ڕستە و دەستەواژەکان بێت لە زمانی بۆوەرگێڕراودا و ھیچی زیادی پێوە نەنێت. لە ناو دەقەکەشدا ڕستەکانی جۆیس ڕوون نەکاتەوە، چونکە دەشێت ئەم ڕوونکردنەوەیە زیان بە دەقەکە بگەیەنێت. ئەگەر ڕوونکردنەوەیەک پێویست بێت، لە پەڕاوێز یان کۆتاوێزدا ئاماژەی پێ بدرێت.

جادووی ئولیس لە وردەکاری و چۆنێتیی نووسین و ژێر چیرۆکە ساناکەدایە. ئەوەندەی تا ئێستا پەڕتووکم خوێندبێتەوە، بێگومان ناشتوانم بڵێم پەڕتووکی زۆرم خوێندووەتەوە، ئەم ڕۆمانە وەک ھیچ پەڕتووکێکی تر نییە. ھیچ پەڕتووکێک لەم ڕۆمانە ناچێت و لە شوێنی کورت کورتدا نەبێت، کە نووسەرەکەی بە مەبەست وەھای کردووە، لە ھیچ پەڕتووکێکی تر ناچێت. ھەر بۆیە ئەزموونی وەرگێڕانیشی لە ھی ھیچ پەڕتووکێکی تر ناچێت و ھیچ یاسایەکی گشتیی پەڕتووکی تری بەسەردا جێبەجێ ناکرێت.

ئولیس بێ ڕاڤە بوونەوەری ئاسمانییە

پێم وا نییە بێ ڕاڤە بتوانرێت پەیوەندییەکی زۆر لە نێوان جۆیس و خوێنەری بێگانەدا ڕەگ دابکوتێت. بۆیە جگە لە وەرگێڕانی دەقەکە، دەبێت ڕاڤەکانیشی وەربگێڕرێت.

ئولیس خۆی شاشارێکە و دەبێت خوێنەر ببەیتە ناوی. پێم وا نییە ڕۆماننووسین لای جۆیس تەنھا گێڕانەوەی چیرۆک بێت، بەڵکو بونیادنانی شارستانێتییەکە. بۆیە دەبێت خوێنەر بھێنیتە ناو جیھانەکەی جۆیسەوە. سەرنجڕاکێشی و جادووەکەی جۆیس لە چۆنێتیی جیھانەکەیدایە، نەک لە گەورەیی ڕووداوەکانیدا.

پێم وا بێت ھەوڵدان بۆ ئەوەی پێی دەڵێن: «کورداندن»ی ڕۆمانەکە و ھێنانی جۆیس بۆ لای خوێنەری کورد و داتاشینی جۆیسێکی کوردی، یان جۆیسی ھەر زمانێکی تر بۆ گەلێکی تر، ڕاستەوڕاست ئاوەڕووتکردنی جۆیسە لە جادووەکانی.

من ئەوەندە ئازادیم بە خۆم نەداوە کە یەک وشەش زیاد بکەم. زۆر وابەستی دەقە ماکەکە بووم و تا بۆم کرابێت تەنانەت وێرگوڵێکیشم بۆ وەرگێڕاوەکە زیاد نەکردووە. کە جۆیس وشەی لێکداوە، منیش بە گوێرەی توانا ھەوڵم داوە وشەکە لە کوردیدا لێکبدەم. کە جۆیس ڕستەیەکی بە چەند وشەیەک بڕاندبێتەوە، منیش ھەوڵم داوە، ئەگەر کرا، لە کوردییەکەدا بە ھەمان شێوە وشەی زیاد نەخەمە ڕستەکەوە. کە ناو و ئاوەڵناو و ئاوەڵکاری کردووە بە کار، منیش وام کردووە و لە کۆتاوێزدا ئاماژەم پێیان داوە.

ھەندێک جار وەرگێڕ ناچارە دەستکاری بکات

بەڵام ھەندێک جار وەرگێڕ ناچارە دەستکاریی بچووک لە دەقدا بکات. بۆ نموونە بە ھۆی جیاوازیی بونیادی زمانی کوردی و ئینگلی، زۆر جار لە ڕستە ناتەواوەکاندا (بە تایبەتی ھی شەپۆلە ھۆشەکان) دەبێت کوردییەکە کەمێک لە دەقە بنەڕەتەکە داببڕێنرێت تا ھەمان واتا و کاریگەریی نزیککراوە لە دەقە ماکەکە بدات. ئەمە لەو شوێنانەدا ڕاستە کە لە ئینگلییەکەدا ڕستەکە بکەر و کارەکەی تێدایە، بەڵام تەواوکەرەکە دەرنابڕێت. بەڵام لە کوردیدا لەبەر ئەوەی لە ڕستەسازیی ئاساییدا کار دەکەوێتە کۆتاییەوە، ئەوا کاتێک ڕستەیەکی تەواونەکراوی زمانێکی بێگانە بۆ کوردی وەردەگێڕیت و تەنھا بکەر و کارەکە دەھێنیتەوە، ھیچ واتایەک نادات تا تەواوکەری بۆ دانەنێیت، یان ڕستەکە نەگۆڕیت. بۆیە لەم کاتانەدا وەرگێڕ ناچارە دەستکاری بکات.

بۆ نموونە لە ئەڵقەی سێیەمدا دەڵێت: «کەڵبە، ھەست دەکەم: Fang, I feel». ئەمە ڕستەیەکی تەواونەکراوە، بکەر و کارەکە ھەن و تەواوکەرەکە قووت دراوە. بەڵام لە ژێر ڕۆشنایی ڕستەکەی پێشوودا کە دەڵێت: «چاوسەوز، دەتبینم، Green eyes, I see you» و ڕستەیەکی تەواوە، دەتوانین گریمانەی ئەوە بکەین کە ئەمەش ھەر لەسەر ھەمان بونیاد داڕێژراوە. کەواتە ئەمیش دەبێت لە بنەڕەتدا «ھەستت پێ دەکەم: I feel you» بێت. ئەمەش دەستکاریکردنی دەقەکەیە، کە خۆم حەزی پێ ناکەم، بەڵام دەشبێت بیکەم. لەوانەشە ئەوە نەبێت کە نووسەرەکە مەبەستی بووە.

کێشەی ئەوی نێر و مێ

لە ساڵانی یەکەمی وەرگێڕانم و دەرکردەکانی بەرگی یەکەمی پێش دەرکردەی نەورۆزی ٢٧٢٥ ھەندێک جار ئەوی نێر he و ئەوی مێ she کێشەی گەورەی بۆم دروست دەکرد. چون ئەو زارە کوردییەی ڕۆمانەکەم بۆی وەردەگێڕا ڕەگەزکاریی ڕێزمانیی تێدا نەبوو، لەو زارەدا ھەردووکیان دەبن بە «ئەو». بۆ چارەی ئەم کێشەیە یان دەبوو ڕستەکە وا دابڕێژمەوە کە خوێنەر سەری لێ تێک نەچێت کە ئەو بە کار بھێنم و بزانێت مەبەست لە کێیە؛ یان ناچار دەبووم زۆر جار خۆم دیاریی بکەم و لە بری ڕاناوی ئەوی نێر یان ئەوی مێ خۆم ناوی کەسێتییە مەبەستەکە بھێنم.

بەڵام لابردنی ڕاناو و دانانی ناو لە بری ڕاناوەکە تووشی کێشەی نوێی دەکردم. لە لایەک  زۆر دووبارەکردنەوەی ناوی کەسێتییەکان کاریگەریی لەسەر تامی دەقەکە دەبێت، واتە وا دەکات وەرگێڕاوەکە ھەمان ئەو تامە نەدات کە ماکەکە دەیدات. لە لایەکی تر ھەبوونی ئەم دوو ڕاناوە لە ئینگلییەکەدا دەرگای ھەندێک بەکارھێنانی دەروونناسییانە دەکاتەوە. چ ستیفن و چ بلووم زۆر جار بۆ ئازارنەدانی خۆیان خۆیان لە ناوھێنانی ڕاستەوخۆ بە دوور دەگرن. بۆ نموونە کە بلووم بیر لە مۆڵیی ژنی و بڵێسە بۆیلەنی دۆستی ژنەکەی دەکاتەوە، بە he و sheی ئینگلی بیر دەکاتەوە، واتە ئەوی نێر و ئەوی مێ. ئەمە لە ڕووی دەروونناسییەوە گرنگییەکی گەورەی ھەیە کە she، بە واتای ئەوی مێ، کە تیلنیشانە² بۆ مۆڵیی ژنی، کەمتر بەئازارترە وەک ڕاستەوخۆ ناوھێنانی ژنەکەی. ئەو کاڵترە و بۆ ئەوە بە کاری دەھێنێت ئازارەکەی کەمتر بێت. لە کاتێکدا ئەگەر ڕاستەوخۆ ناوی ھەردووکیان ببات ئازارەکەی بەسوێترە.

یان ھەندێک جار کە ستیفن بیر لە دایکی دەکاتەوە خۆی لە ناوھێنانی ڕاستەوخۆی دایکی دەدزێتەوە و تەنھا ئەوی مێ she بە کار دەھێنێت. ئەگەر تەنھا بە «ئەو» وەربگێڕرێت ھەندێک جار سەرلێتێکدەرە و نازانرێت ئەوەکە مەبەست لە کێیە. کە لە کوردییەکەدا تەنھا ئەو دابنێمەوە، خوێنەری کورد دوو جار لە ئاماژەی ئەو دوور دەکەوێتەوە. بەڵام لە ئینگلییەکەدا ئەوەندە دەزانیت کە ئەو مێیە، واتە نیوەی زانیارییەکەت دەداتێ.

ھەندێک جار ڕوون نییە ئەوی مێ کێیە

کێشەیەکی تری دانانی ناو لە بری ڕاناویش ئەوەیە کە شێوەی نووسینی ئولیس و شەپۆلی ھۆشەکە وا دەکات زۆر جار ڕوون نەبێت کە ئەوی نێر و ئەوی مێ کێن. چونکە زۆر جار ڕستەیەکی کورت پەیوەندیی ڕوونی بە دەقی چواردەوریەوە نییە. بەڵام وەرگێڕەکە ھەر دەبێت گریمانەیەکی ھەبێت لەوەی مەبەست لە کێیە. بۆیە ھەندێک جار دەبوو یان بە ڕاڤە ئاماژە بە ئەو بدەم کە کێیە، یان ناچار بووم لە بری ئەو لە خودی دەقەکەدا ناوی کەسەکە لە بری ڕاناوەکەی دابنێم. ئەمەش وەرگێڕ دەخاتە بەردەم مەترسیی ھەڵەکردنەوە، چونکە کێ دەڵێت مەبەست لە ئەو ئەو کەسەیە کە تۆ ناوی دەھێنیت؟

ئەم کێشەیەم لەم دەرکردەیە (نەورۆزی ٢٧٢٥)ی بەرگی یەکەم و دووەمدا بە وی he و وێ she چارە کرد، کە لە زاری تری کوردییەوەم خواست. ئێستا زۆربەی کات لە بری ئەوی نێر دەنووسم وی لە بری ئەوی مێ دەنووسم وێ.

کاریگەریی گەشەی جیاوازی زمان

مێژووی گەشەسەندنی زمانیش کاریگەریی لەسەر وەرگێڕان ھەیە. دوو زمانی جیاواز بە دوو ئاقاری مێژوویی جیاوازدا تێدەپەڕن. بە نزیکی ھەموو ئەو شێوازە جیاوازانەی لە ئەڵقەی چواردەیەمدا تاقی کراونەتەوە دەبێت لە زمانی بەرانبەردا کاڵ ببنەوە، یان ون ببن. خوێنەرێکی کورد دەرفەتی ئەوەی نابێت تەکنیکی ئەڵقەی چواردەیەم لە گەشەی زماندا ببینێت، بەڵکو لەمسەر بۆ ئەوسەری ئەڵقەکە بە زمانێکی کوردیی سەردەمییانە دەخوێنێتەوە. لە کاتێکدا زمانی دەقە بنەڕەتەکە بە ئینگلییەکی دێرین دەست پێ دەکات و بەرەبەرە بەرەو ئینگلیی نوێ دێت. لەم گەشتەدا چیرۆکی گەشەی زمانی ئینگلی ھاوتەریبە لەگەڵ ئەو کۆرپەیەدا کە میستەر بلووم بۆ لەدایکبوونەکەی چووەتە خەستەخانەی منداڵبوونەکەوە. خوێنەری ئولیسی وەرگێڕراو لە ئەزموونکردنی ئەم تەکنیکە بێبەری دەبێت.

ئەگەر بشمەوێت ئەم تەکنیکە لە وەرگێڕراوە کوردییەکەدا دووبارە بکەمەوە، ھەر ناتوانم. چونکە زمانی کوردی بە ھەمان ڕەوتی مێژوویی زمانی ئینگلیدا تێنەپەڕیوە. بێگومان زمانی کوردی تەنھا یەک زار نییە و کۆمەڵە زارێکە. بەڵام ھیچ کامێک لەم زارانە مێژووێکی بەردەوامی ھەزار ساڵەی نووسینی نییە کە بایی ئەوەندە داتام بخاتە بەردەم کە ھەڵبژاردەی ئەوەم ھەبێت کە لە شێوازی کوردیی ئەڵقەی چواردەیەمدا لاسایی ئینگلییەکەی بکەمەوە. ئەگەرچی بە گشتی زمانی کوردی مێژووی نووسینی زیاتر لە ھەزار ساڵی ھەیە، بەڵام ھەر ماوەیە و بە زارێکی نووسراوە. ئەو زارەی زمانی کوردی کە من ڕۆمانەکەم بۆی وەرگێڕاوە، کە ئێستا ناومان ناوە «کوردیی ناوەندی» و ھەندێک جار بە ھەڵە پێی دەوترێت: «سۆرانی»، کە سۆرانی خۆی یەکێکە لە شێوەزارەکانی ئەم زارە، ئەوەندەی من ئاگاداری بم نووسراوی لە سێ سەد ساڵان کۆنتری نییە.

وابەستەیی و ئازادیی وەرگێڕاوەکە بە ماکەکەوە

تا بۆم کرابێت ھەوڵم داوە لەگەڵ دەقە ماکەکەدا ھاوکۆک بم. ھەروەھا ھەنگاو بە ھەنگاو لەگەڵ خوێنەردا بڕۆم تا خوێنەر بە نووسەر و دەقە ماکەکە بگەیەنم، نەک بە پێچەوانەوە. زۆر جار تێبینیم لەسەر شوێنێک داوە کە گومانی ئەوەم لێی کردووە پرسیار بۆ خوێنەر دروست بکات. ھەر زووش بڕیارم دا بێ وەرگێڕانی ڕاڤەکان، بە تایبەتی ئەوانەی گیفرد و سایدمان، بڵاوی نەکەمەوە. چونکە، یەکەم: ڕاڤەکان کاریگەریی قووڵیان لەسەر داڕشتنەوەکەم دەبێت. وا دەکەن بە متمانەوە ڕستەکان دابڕێژمەوە. دووەم: ڕاڤەکان وا دەکەن خۆم تێگەیشتنێکی قووڵترم بۆ ڕۆمانەکە ھەبێت. سێیەم: خوێنەر دەبینێت کە لەسەر چ بنەمایەک ھەندێک بڕیارم داوە بۆ داڕشتنەوەکەم. لە دەرئەنجامدا دەشێت خوێنەر لەگەڵ خۆمدا بکەوێتە بیرکردنەوە و ئەگەر ئەو پێشنیارێکی باشتری بۆ شوێنێک ھەبێت ئاگادارم بکاتەوە و ئەو تێبینییانەیان بە ھەند وەربگرم و لە دەقە وەرگێڕاوەکەدا چاکیان بکەم و بۆ چاپەکانی ئایندە سوودیان بۆم ھەبێت. ئەمە جگە لەوەی ئەوەندەی من ئاگادار بم، ئێستا ھیچ ڕاڤەیەکی ئولیس بە کوردی نییە.

ئەوەی بە گشتی دەستی وەرگێڕ ئازاد دەکات، ئیدیۆمەکانە. دەکرێت ئیدیۆم بە ئیدیۆم وەربگێڕرێت. بۆ نموونە لە ئەڵقەی چواردەیەمدا لە شوێنێکدا دەڵێت: «نیازی وایە خەڵووز بۆ نیوکاسڵ ببات». لە کوردییەکەدا دەتوانین بڵێین: «نیازی وایە کڵاش {یان گوێز} بۆ ھەورامان ببات». بێگومان لەم کاتانەدا پێویستە ئاماژە بەوە بدرێت کە جۆیس ناوی ھەورامان و کڵاشی نەھێناوە.

ھەندێک ستراتیژ لە کاردا دەگۆڕێت

ستراتیژێتیی وەرگێڕانەکەم لە سەرەتادا بە بەراورد لەگەڵ سێ ساڵ دوای کارمدا جیاواز بوو. سەرەتا زۆر گوێم نەدەدا بە وەرگێڕانی وشەیەک بەرانبەر دەستەواژەیەک یان بە پێچەوانەوە، یان ھەندێک جار تەنانەت وەرگێڕانی وشەیەک بە ڕستەیەک. بەڵام دواتر و دوای ژیانی زیاتر لەگەڵ دەقەکەدا پێداگرتر بووم لەسەر وەرگێڕانی وشە بەرانبەر وشە، تا ئەوەندەی بکرێت.

بە شوێن ڕێی جۆیسدا

کە جۆیس وشەی gunrest لێک دەدات، منیش لە کوردیدا چەکنیشم بە ھەمان لۆژیک لێکداوە کە کەموزۆر لەسەر ھەمان بنەما لێکدراوە. بەڵام لە ھەندێک شوێنی دەگمەندا دەستەواژەیەکم بە وشەیەک، یان وشەیەکم بە دەستەواژەیەک وەرگێڕاوە. بۆ نموونە لە کوردیدا بۆ مەرگی جۆری ئاژەڵان ناوی جیاوازمان ھەیە. ئاژەڵی دڕندە و چوارپێ و ئەمانە دەتۆپن، باڵندەکان مردار دەبنەوە، مرۆڤ دەمرێت (وشەی مرد لەگەڵ ھەردوو وشەی murder و mortی ئینگلی ھاوڕیشەیە). بۆیە لە ئەڵقەی یەکەمدا کە گوایە مەڵیگن بە ستیفنی وتووە: «ئا، ھەر دێدالۆسە، ئەوەی دایکی بە شێوەیەکی ئاژەڵانە مردووە»، دەتوانین بە متمانەوە لە کوردییەکەدا بڵێین: «ئەوەی دایکی تۆپیوە». واتە وەرگێڕانی دەستەواژەیەک بە وشەیەک. لە ڕاستیشدا لە کوردیدا بێڕێزییەکی گەورەیە بە دایکی ھاوڕێیەکت بڵێیت: تۆپیوە و دەشێت تا ماوە لێت خۆش نەبێت. بەڵام بەدەر لە شوێنی وەھا دەگمەن، ھەوڵم داوە تا ئەوەندەی واتا بمێنێتەوە دوای جۆیس بکەوم و پیتێکی بۆ زیاد و کەم نەکەم.

ڕاڤە چەکی وەرگێڕە

من خۆشبەختانە چەکی وەرگێڕانی ڕاڤەشم بە دەستەوە بووە، بۆیە دەرگای پێداگریم بۆ کراوەتەوە کە ھیچی وەھا لە دەقەکە نەگۆڕم. بۆ نموونە لە ئەڵقەی سێیەمدا contransmagnificandjewbangtantialityم بە ھاوکرۆکگۆڕکێشکۆمەندجووھەرا وەرگێڕاوە. لە ئەڵقەی دوازدەیەمدا زیادەڕەوی لەم تەکنیکەدا (پۆرتمانتۆ) دەکات و وشەی Nationalgymnasiummuseumsanatoriumandsuspensoriumsordinaryprivatdocentgeneralhistoryspecialprofessordoctorی لێکداوە، کە ئێجگار جەفەنگییە و ناتوانیت تەماشای بکەیت و بزە نەکەیت. من بە ھەمان تەکنیک بە مامۆستایوانەبێژیتایبەتوئاساییتایبەتمەندیبواریمێژوویگشتییقوتابخانەیئامادەییومۆزەخانەوبووژانگەوڕاگرایەتیینیشتمانیپڕۆفیسۆردکتۆر لە کوردیدا وەرمگێڕاوە. کاتێک دەتوانیت ڕاڤە بکەیت، لەبەردەم ھەندێک لەم تەکنیکانەدا ئازادتر دەبیت وەک لەوەی کە ڕاڤە نەکەیت. پێم وایە ھەر لەبەر ئەم ھۆیەیە کە وەرگێڕێکی وەک دکتۆر تەھا مەحمود تەھا کە بۆ عەرەبیی وەرگێڕاوە، ھەندێک جار دەستی داگرتووە و بە شێوەیەکی ئاسانتر بۆ تێگەیشتن عەرەبییەکەی داڕشتووەتەوە. بۆ نموونە لەو دوو وشە ناوبراوانەدا وشەکانی جیا کردووەتەوە و دوودوو پێکەوە لکاندوونی. بەڵام ڕەنگە ئەگەر ئەویش ڕاڤەی بکردایە ئاسانکاریی لەم چەشنە نەکردایە.

لە بارەی دەقی تێھەڵکێشراوەوە

سەبارەت بە دەقە تێھەڵکێشکراوەکان: کە دێڕێکی دەرەکی ھێنراوەتە ناو ئولیسەوە، زۆر جار لە ئینگلییەکەدا دیارە بۆچی ئەو دێڕە ھێنراوە. ئەڵبەت وشەیەکی تێدایە کە لە ڕستەی پێشتردا ھەبووە و واتا کۆیان دەکاتەوە، یان وشە دەرەکییەکە لە ڕووی بیستنەوە پەیوەندی لەگەڵ وشەیەکی ڕۆمانەکەدا دروست دەکات. واتە لێکچوونی دەنگ کۆیان دەکاتەوە. ھەندێک جاریش ئەو دێڕەی ھێنراوە دەبێت بە ڕێبەری گۆڕانی ڕەوتی بیرکردنەوەی یەکێک لە کەسێتییەکان و گێڕانەوەکە. بەڵام ئەگەر ئەو دەقە تێھەڵکێشکراوە بۆ کوردی وەرگێڕرابێت، ئەوا مەرج نییە لە کوردییەکەشدا ھەمان ئەو وشەیە بە کار ھاتبێت کە لە ڕێیەوە بە دەقەکەی ئولیسەوە گرێ دەدرێتەوە. لەوانەیە وشەیەکی ھاوواتا بە کار ھاتبێت. یان وەرگێڕە کوردییەکە ئەو شوێنەی بە شێوەیەک داڕشتبێت کە لەگەڵ وەرگێڕراوە کوردییەکەمدا نەیەتەوە. ئەمە بە دیاریکراوی لە بەیتەکان و شانۆنامە ھۆنراوەییەکاندا ڕاستە.

دوو نموونەی کێشەی دەقاوێزان

بۆ نموونە وەرگێڕانەکەی ئۆدیسەی ھۆمیرۆس، دەقە وەرگێڕراوە کوردییەکە بە شێوەی دێڕی ھۆنراوەیی نییە، بەڵکو پەخشانە. بەڵام لە ئولیسدا شێوە ھۆنراوەییەکەی بە کار ھاتووە. بۆیە دەبێت کاتێک ئەم دەقانە دەھێنرێنە وەرگێڕانەکەی منەوە کەمێک چەکوشکاری بکرێن تا پەیوەندییان لەگەڵ ئولیسە کوردییەکەدا دەربکەوێت. یان زۆربەی جاران، لەبەر ئەوەی زۆربەی ئەو سەرچاوانە بۆ کوردی وەرنەگێڕراون، دەبێت خۆم ئەوانیش وەربگێڕم و بە شێوەیەک ئەم کارە بکەم کە پەیوەندی لەگەڵ ئولیسە کوردییەکەدا دروست بکات.

دوو ھۆی تریش ھەن کە کاریگەرییان لەسەر ئەم چەکوشکارییە دەبێت: لە لایەک شێوازی وەرگێڕانی من لە ھی وەرگێڕێکی تر جیاوازە، لە لایەکی تر کە جۆیس دەقاوێزان دەکات، دەقە ھێنراوەکە لە بەستێنەکەی خۆیدا بە کار دەھێنێت. واتە لە کوردییەکەدا دەبێت لە دیدی ئولیسەوە بڕوانیتە دەقە تێھەڵکێشکراوەکان، نەک بە پێچەوانەوە. یان ھەندێک جار دەبێت ڕوونکردنەوەیان لەسەر بدەم، بە تایبەتی لەو دەقانەدا کە لە کتێبی پیرۆزەوە ھێنراون. چونکە وەرگێڕانە کوردییەکەی کتێبی پیرۆز لە ھەندێک شوێندا لەو ئینگلییانە جیاوازە کە جۆیس بە سەرچاوە ھێناونی.

بۆ نموونە کە جۆیس دەستکاریی ھۆنەی ٥ی بەشی یەکەمی مزگێنی بە پێی نووسینی یۆحەنا دەکات و تاریکی و ڕووناکییەکە ھەڵدەگەڕێنێتەوە، لە ئولیسە ئینگلییەکەدا دەڵێت: «تاریکییەک لە ڕووناکیدا دەدرەوشێتەوە و ڕووناکییەکە تێینەگەیشتووە.». بەڵام لە مزگێنی بە پێی نووسینی یۆحەنادا دەڵێت: «ڕووناکییەکەش لە تاریکیدا دەدرەوشێتەوە» نەک بە پێچەوانەوە. ئەمەندە گۆڕانەکەی دەستی جۆیسە، بەڵام گۆڕانێکی تر ھەیە کە پەیوەندیی بە وەرگێڕانەوە ھەیە، ئەویش وشەی تێینەگەیشتووەیە. ئەو وشەیە لە گریکیدا دوو واتای ھەیە، یەکێکیان تێنەگەیشتنە، ئەوی تریان زاڵبوونە. ھەر بۆیە لە وەرگێڕانە کوردییەکەی کتێبی پیرۆزدا دەڵێت: «ڕووناکییەکەش لە تاریکیدا دەدرەوشێتەوە و تاریکییەکە بەسەریدا زاڵ نەبووە»، نەک «تێینەگەیشتووە». بێگومان لە کتێبی پیرۆزە کوردییەکەدا ئاماژە بە دوو واتایی وشەکە دراوە. بەڵام ئەوەی جۆیس بە کاری ھێناوە بە واتای تێینەگەیشتووەکەیانە، کە بێگومان منیش ھەر وا وەرمگێڕاوە، بەڵام تێبینیم لەسەری داوە.

ئایا من وەرگێڕی ھەموو زمانێکم؟

ھەروەھا لە وەرگێڕانەکەدا دەکەویتە بەر ئەو پرسیارەی ئایا دەقە بیانییەکانیش بۆ کوردی وەربگێڕیت یان نا؟ چونکە لە ڕۆمانەکەدا گەلێک وشە و دەستەواژە و ڕستە و تەنانەت گفتوگۆی بە زمانی جیاواز تێدایە. وەک گفتوگۆکەی ئالمیدەنۆ ئاڕتیفۆنی و ستیفن لە ئەڵقەی دەیەمدا کە بە زمانی ئیتالییە. ئەگەر بڕیار بدرێت وەرنەگێڕرێن، ئایا ڕێنووسە لاتینییەکەی خۆیان بھێنرێتەوە، یان ڕێنووسەکەیان بۆ کوردی بگوێزرێتەوە؟

من لە وەڵامی پرسیاری یەکەمدا نەخێرم ھەڵبژارد، کە دەقەکان وەک خۆیان بە زمانی خۆیان بھێڵمەوە و تەنھا ئینگلی وەربگێڕم. بۆ پرسیاری دووەمیش بڕیارم دا ڕێنووسی دەقە بێگانەکان بگۆڕم بە کوردی، چونکە زۆربەی کوردان ناتوانن زمانە بێگانەکان بە ڕێنووسی خۆیان بخوێننەوە، بەڵام بە ڕێنووسی کوردی دەتوانن ھیچ نەبێت بیخوێننەوە و وشەکان ببیستن، ئەگەرچی لێشیان تێنەگەن.

لە لایەکی ترەوە ئەگەر وەرگێڕ بڕیار بدات ھەموو زمانەکان وەربگێڕێت، ئەوا لە ئەڵقەی سێیەمدا دەڵێت: «بارەکەی بە کێش دەکات، شلێپ دەکات، تغۆن دەکات، ڕادەکێشێت، تراسکین دەکات». ئەمانە ھەموویان زۆروکەم ھەمان واتایان ھەیە، بەڵام ھەریەکەیان بە زمانێک. ئەو کاتە بە کوردی دەبێت بە «بارەکەی بە کێش دەکات، ڕادەکێشێت، ڕادەکێشێت، ڕادەکێشێت، ڕادەکێشێت».

ئولیس شارستانێتییەکە

ئولیس بەھەشتی زمانناس و ھونەرمەند و ڕۆشنبیرانە. دەتوانم بڵێم سەرچاوەیەکی گەورەی ڕۆشنبیرکردنیشە، ئەگەر ڕاڤەکانی لەگەڵدا بێت. ھەر خودی خۆم چەندین پەڕتووکم خوێندووەتەوە کە ئەم شاکارە پێی ناساندووم. ھاوکات ئەم ڕۆمانە وشیارترت دەکات بەرانبەر زمان و فەرھەنگت فراوانتر دەکات.

خۆم گەلێک بە بەختەوەر دەزانم کە لە ماوەی ژیانمدا ئولیسم ناسیوە. بۆ بەشکردنی ئەم بەختەوەرییە لەگەڵ کۆمەڵە خەڵکێکی ھاوزمانی خۆم، لەگەڵ ھەندێک ھۆی تریشدا، ڕۆمانەکەم بۆ زمانی کوردی وەرگێڕا. تۆی خوێنەری بەڕێزیش ئەگەر تا ئێرە گەیشتوویت و ئەم نووسینەمت ھەمووی خوێندەوە، ئەوا گەلێک سوپاست دەکەم و ھیوای تەندروستییەکی باش و مێشکێکی ئاسوودە و کاتێکی خۆشت بۆ دەخوازم. ئەگەر نووسینەکەمت بە دڵ بوو، ئەوا سوپاسگوزارم، ئەگەر بە دڵیشت نەبوو بیدە بە مۆڵی… بیکا بە کوێدا کەیفی خۆیەتی، قاچی مراوییەکە، قاچی مراوییەکە.

---

1. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ – ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١ نووسراوە. بە دەنگی خۆم خوێندوومەتەوە و تۆمارم کردووە و لە ماڵپەڕەکەی خۆم بڵاوم کردووەتەوە. لە ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥دا دەستکاریی پەرەگرافێکیم کرد کە باس لە ئەوی نێر و ئەوی مێ دەکات، لەو جێیەوە کە نووسیومە: «لە ساڵانی یەکەمی وەرگێڕانم و…» تا ئەو جێیەی نووسیومە: «…ئێستا زۆربەی کات لە بری ئەوی نێر دەنووسم وی لە بری ئەوی مێ دەنووسم وێ» نوێن. لە ١١ی ئاداری ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە و سەردێڕی نوێم بۆیان داناوە. ↩︎
2. تیلنیشان: بە ئینگلی allusion، ئاماژەدانێکی ناڕاستەوخۆیە بە کەس، شوێن، بیر، باوەڕ یان ھەر شتێکە بێ ئەوەی ناوی شتەکە بھێنرێت. پێشتر بە «لاماژە» وەرمگێڕابوو، ئەوەم لابرد. داوای لێبوردن دەکەم. ~ن.م. ↩︎

ڕۆژی بلوومی ٢٠٢٠¹

ئەمڕۆ لای هەوادارانی ڕۆمانی ئولیس-ی جەیمز جۆیس بە ڕۆژی بلووم ناسراوە. بلووم کەسێتییە سەرەکییەکەی ڕۆمانەکەیە. بۆ زانیاریی زیاتر دەتوانیت لێرەدا کلیک بکەیت بۆ ئەوەی وتاری ساڵی ڕابردووم ببینیت سەبارەت ڕۆژی بلوومی پار.

ئاشنایەتیی سەرەتام بە ڕۆمانەکە

ساڵی ٢٠٠٩-٢٠١٠ لە کۆلێژی زمان لە وانەی ڕۆماندا مامۆستاکەمان، دکتۆر میران جەلال محەمەد، وەک نموونەی وێژەی بەراورد و ڕۆمانی شەپۆلی هۆش کەمێک باسی ئەم ڕۆمانەی بۆمان کرد. ئەم باسکردنەی وی بووە هۆی ئاشنایی سەرەتایی من و ئەم ڕۆمانە.

خوێندنەوەی ئەم ڕۆمانە بۆ ماوەیەکی زۆر یەکێک بوو لەو ئەرکانەی بەردەوام دوامدەخست. بەڵام دواجار دەستم کرد بە خوێندنەوەی و دەتوانم بڵێم یەکێکە لەو کارانەی ئاراستەی ژیان و بیرکردنەوە و زۆر شتت دەگۆڕێت.

بۆچی ئولیس ئاڵۆزە؟

ڕۆمانە ئینگلییەکە نزیکەی ٢٦٥٠٠٠ (دوو سەد و شەست و پێنج هەزار) وشەیە. نزیکەی ٣٣٠٠٠ (سی و سێ هەزار) وشەی ئەم ڕۆمانە نادووبارەن. ئەم فرەوشەییە یەکێکە لەو چەند هۆیانەی وا دەکات ئەم ڕۆمانە لای خوێنەرەکەی قورس بکات، چونکە دەبێت زووزوو پەنا ببەیتە بەر فەرهەنگ. هەموو ڕۆمانەکە لە سێ بەشی سەرەکی پێک هاتووە. بەشی یەکەم سێ ئەڵقەیە، بەشی دووەم دوانزە ئەڵقەیە، بەشی سێیەم سێ ئەڵقەیە. واتە بە هەموویان هەژدە ئەڵقەن.

لە ڕۆژی بلوومی پاردا لاپەڕەیەکی بەکوردیکراوی ئەم ڕۆمانەم هەر لەم ماڵپەڕەدا بڵاو کردەوە. لە ڕۆمانەکەدا لاپەڕەی یەکەمی ئەڵقەی چوارەمە. ئەمساڵیش لاپەڕەیەکی بەکوردیکراوتان پێشکەش دەکەم کە بە ڤیدیۆش تۆمارم کردووە. ئەم لاپەڕەیەیان لە ئەڵقەی پێنجەمدایە.

کەمێک لە ڕۆمانی ئولیس

لا چی دارێم لا مانۆ

لا لا لالا لا لا

بۆ ناو شەقامی کەمبەرلاند لایدا و، کە چەند ھەنگاوێک ڕۆیشت، لە پەنا دیواری وێستگەکەدا ڕاوەستا. کەس. حەوشەی دارخانەکەی مییەید. کۆتەرەداری ھەڵپەسێرراو. کەلاوەکان و خانووە ھەژارنشینەکان. بەسەر خانەکانی خەتخەتێنێکدا، کە توولەکەی بە جێ مابوو، بە ھەنگاوی وریایانە تێپەڕی. ھەڵەم نەکرد. نزیک حەوشەی دارخانەکە منداڵێکی ھەڵتروشکاو ھەڵماتێنی دەکرد، بە تەنیا، بە پیلکە دەسکەلاکەی دەھاویشت. گورپەیەکی دانا، سفینکسێکی چاوداگرەوە، لە ژێربەرانە گەرمەکەی خۆیەوە تەماشای کرد. گوناحە ھەراسان بکرێن. موحەمەد پارچەیەکی لە عەباکەی خۆی دادڕی تا لە خەو ھەڵینەستێنێت. بیکەوە. کە چوومە قوتابخانەکەی ئەو پیرەژنەوە جارێکیان ھەڵماتێنم کرد. حەزی لە پیژگ بوو. خاتوو ئیڵایز. ئەی مێردەکەی؟ لە ناو ڕۆژنامەکەدا نامەکەی کردەوە.

گوڵ. وا بزانم لە جۆری. گوڵێکی زەردە و پەڕەکانی پان بوونەتەوە. کەواتە تووڕە نەبووە؟ چی دەڵێت؟

                        ھێنریی بەوەج،

دوایین نامەتم پێ گەیشت کە بۆت نووسیبووم و زۆر سوپاست دەکەم. داوای لێبوردن دەکەم کە دواھەمین نامەمت بە دڵ نەبوو. بۆچی پوولەکانت ھاوپێچ کردبوو؟ من زۆر لێت تووڕەم. خۆزگە بمتوانیایە لەسەر ئەوە سزات بدەم. بە کوڕی ھاروھاج ناوتم برد چونکە حەزم لەو وژەیەی تر نییە. تکایە پێم بڵێ واتای ڕاستینەی ئەو وشەیە چییە؟ لە ماڵەوە دڵت خۆش نییە ئەی کوڕە ھاروھاجە بەستەزمانەکە؟ خۆزگە بمتوانیایە شتێکت بۆ بکەم. تکایە پێم بڵێ چۆن بیر لە منی بەستەزمان دەکەیتەوە. ھەندێک جار بیر لەو ناوە خۆشەت دەکەمەوە کە ھەتە. ھێنریی بەوەج، کەی یەک دەبینین؟ ئەوەندە بیر لەو ناوە خۆشەت دەکەمەوە ھەر باوەڕ ناکەیت. ھەرگیز ئەوەندە ھەستم بە پەلکێشانی خۆم بۆ ھیچ پیاوێک نەکردووە ئەوەندەی بۆ تۆ وام. ئێجگار پەرێشانم. تکایە نامەیەکی درێژم بۆ بنووسە و زۆرترم پێ بڵێ. بیرت بێت ئەگەر وا نەکەیت سزات دەدەم. کەواتە ئێستا دەزانیت ئەگەر نەتنووسیبوو چیت لێ دەکەم، ئەی کوڕە ھاروھاجەکە. ئای چەند تامەزرۆی بینینتم. ھێنریی بەوەج، داواکەم ڕەت مەکەوە پێش ئەوەی ئارامیم لێ ببڕێن. ئەوکات ھەموو شتێکت پێ دەڵێم. ئێستا ماڵئاوا، نازدارە ھاروھاجەکەم، سەرئێشەیەکی زۆر خراپم ھەیە. ئەمڕۆ. ئینجا بە پۆستەی خێرادا نامە بۆ پەرۆشەکەت بنووسە

مەرسا.

تێبینی: تکایە پێم بڵێ ژنەکەت چ جۆرە بۆنێک بە کار دەھێنێت. دەمەوێت بزانم.

xxxx

---

1. لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا نووسیومە. لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ١١ی ئاداری ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە. ↩︎

ڕۆمانی ئولیس بە ڕاڤەکانیەوە بۆ کوردی وەردەگێڕرێت. پڕۆژەکە هەمووی لە پێنج بەرگدا بڵاو دەکرێتەوە، ئێستا دوو بەرگیان بێبەرانبەر بە دیاری بۆ هەموو کوردستانییان ئامادەیە. لێرەدا کلیک بکە بۆ ئەوەی دایانبگریت.

ئەم نموونەی دەقەی لێرەدا بڵاو کراوەتەوە دەیان ڕاڤەی هەیە، بۆ ڕاڤەکانیان بڕوانە پەڕتووکەکە.