ئەگەر بیرتان بێ لە ناوەڕاستی 2017دا دەستمکرد بە بڵاوکردنەوەی هەندێ موزیک بۆ ئۆرکێسترا، چوار دانەم لێ بڵاوکردنەوە و لەپڕ وەستام. چیرۆکەکە بەم شێوەیە بوو:

من ماخۆلانم هەیە! لە چرکەیەکدا خەریکی سەد شتم. لەبەرئەوەی فایلی کراوەم ئێجگار زۆر بوو و هەمووی موزیکی کورت کورت بوون و هیچیان تەواونەکرابوون. لە 2017دا بەڵێنم بەخۆم دا کە چیتر تەنها پڕۆژە دەستپێکەر نابم و پڕۆژە تەواوکەر دەبم.

بۆیە نەخشەیەکی درێژخایەنم کێشا کە ئەو موزیکە تەواونەکراوانەی پێشووم هەموویان بۆ ئۆرکێسترا دابەشدەکەم. هەریەکەیان قورسایی لە شوێنێکدا بێ، بۆ نموونە یەکەمیان قورسایی موزیکەکە لەسەر ئامێرە ژێدارەکان بێ، دووەم لەسەر پیانۆ و درەمس، سێیەم لەسەر باس ترۆمبۆن، چوارەم لەسەر سیانینەیەکی ژێدار. هەریەکەشیان لەسەر ڕەزم و خێراییەکی جیاواز بێ. فۆڕم و تەکنیکەکانی موزیکدانانیش لە دانە بەدانەیاندا تاقیبکەمەوە. هاوکات لەگەڵ ئەم کارەدا وردەوردە خۆم لە بە ئۆرکێستراکردندا پێشبخەم و زانستییانە خۆم فێربکەم. بۆیە لەگەڵ موزیکدانانەکەدا هەندێ پەڕتووکی بەئۆرکێستراکردنم دەخوێندەوە و وانەکانیم لە کارەکانمدا تاقیدەکردەوە. زۆری نەبرد کە بۆمدەرکەوت لە ڕووی بەئۆرکێستراکردنەوە چەند کێشەیەکم هەیە، کێشەکانیش دانە و دوان نەبوون، دەبوو چاکبکرانایە. بەڵام چوار دانە لە موزیکەکانیشم بڵاوکردبووەوە کە هەڵەی چاکیان تێدابوو، ئەوانیش (ئیلێجی، فڕینی فریشتە، سەمای جنۆکەکان، دڵدارەکە و دایکوباوکی) بوون.

دەشمویست ئەم موزیکانە خزمەتی چیرۆکێکیش بکەن. دامنا بە ڕێبازێکی تاقیکردنەوەییانە بڕۆم و چیرۆکەکە لە سەرەتاوە بۆ کۆتایی نەنووسمەوە، بەڵکو پارچە پارچە بەپێی پێویستیی موزیکەکان چیرۆکەکە ئاراستە بکەم. بەڵام هێڵێکی گشتیی چیرۆکەکەم دەزانی، ئەویش ئەوەیە کە کەسێک دەمرێ و چیرۆکی دوای مردنی باس دەکەین. بۆیەش بە (ئیلێجی) دەستمپێکرد کە ئیلێجی موزیکی پەژارە و ماتەمینییە. بەڵام دوای ماوەیەک بەربەستی گەورەم بۆ دروستبوو، بۆم دەرکەوت ئەو ڕێبازە تاقیکردنەوەییە هەڵەیە و هەڵەیەکی مەزنم کردووە و دەبوو چیرۆکەکەم دابڕشتایە ئینجا موزیکەکانم لەسەر دابڕشتایەتەوە. دیسان هاتمەوە بزانم چۆن چیرۆکەکە دابڕێژم. چیرۆکەکەم ناونا (شاشایاد)، بە ناوی کەسێتییە سەرەکییەکەیەتی کە ناوی (شاشا) یە و لەبەرئەوەشی زۆرم حەز لە ئەفسانەیە، حەزمکرد ئەفسانەیی بێ. شاشا کاردوخ کوڕێکی گەنجە، تازە ئەوینداری کچێک بووە، دەمرێ. کچە خۆشەویستەکەی لەم دنیا دڵی دەشکێ و تووشی خەمۆکی دەبێ، ئەویش لەو دنیا تووشی خەمۆکی دەبێ، بەڵام بەر جیهانێکی نوێ دەکەوێ. فریشتەیەک بەرەو جیهانی مردووانی دەبا، لەوێ جنۆکەکان سەمای بەخێرهاتنی بۆ دەکەن. شاشا هێشتا بە دەروون لە دنیای زیندوواندایە و کچەکەی خۆشەویستیشی مردوویەکی جیهانی زیندووانە. ڕۆژ دێ و دەڕوا کۆمەڵێ گیانداری زەبەلاح دەست بەسەر شارەکەدا دەگرن و کچە ناچار دەبێ شوو بە پاشای ئەم زەبەلاحانە بکا. پاشتر کچە دەمرێ و شاشا و کچەکە لە جیهانی مردووان بە یەک شاددەبنەوە و هاوسەرگیری دەکەنەوە. زۆر نابا و لە ئەنجامی شەڕی ناوخۆی جیهانی زیندووان؛ پاشا زەبەلاحەکە دەکوژرێ و کە دێتە جیهانی مردووانەوە کچەکەی دەوێتەوە و شاشاش کە کوڕێکی ئاساییە، دەبێ ئێستا بەرەنگاری ئەم دەعبا زەبەلاحە ببێتەوە. لەم بیروبۆچوونانەدا بووم و بیرم لەوە دەکردەوە چۆن ئەم کێشە درامییانە چارە بکەم، ئیتر بەتەواوی دەستم لە پڕۆژەکە هەڵگرت تا ئایندەیەکی نادیار.

لە ماوەی ڕابردوودا یەکەمم چاککردەوە و کەمێک خەریکی چاککردنەوەی دووەم و سێیەمیش بووم. بەڵام هێشتا تەواو نەبوون. لە ڕەنگڕێژییە نوێکەمدا هەندێ شتی ترم زیاکردووە و ڕەنگە لە ئایندەدا ببێ بە ئۆپێرا. ئەمڕۆ هەر چوار ڤیدیۆکەم لە یوتیوبەکەمدا بۆ تاتایە کردەوە، کە چاکمکردنەوە دووبارە بە ڤیدیۆی نوێ دەیانخەمەوە یوتیوب. هیوادارم چێژی لێببینن.

سەمای جنۆکەکان یەکێکە لەو موزیکانەی کە لە خەیاڵمدان و خۆزگەم وایە لە پرسەکەمدا (ئەگەر وێراتان بۆم بگێڕن) لێیبدەن و سەمای لەگەڵ بکەن، چونکە من باوەڕم بەوە نییە مردوو پێویستی بە شیوەنی کەس هەبێ. ئەگەر منتان خۆشدەوێ دەبێ ڕێز لە بیروڕام بگرن و هەموو شتە ئۆتۆماتیکییەکانی پرسەگێڕان لە پرسەکەمدا نەکەن. ئەگەر لەخۆتانەوە وابکەن دڵنیا بن هیچیانم ناوێ و ئاسوودەش نابم و سوپاسی کەسیش ناکەم و لە بەردەرگاکە ناوی من لەسەر لافیتەکان بسڕنەوە، چونکە ئەوە ئەو شوێنە نییە کە من دەمەوێ. هەندێکتان چاک دەزانن لای من بۆنەی پرسەگێڕانی کوردی بە قێزەونترین دیاردە و نەریت دەزانم. لە ئەلف تا یای ئۆتۆماتیکییە و ناشرینە و لەگەڵ هیچیدا نیم. هەر لە پۆستی فەیسبووک و کۆمێنتەکانیەوە بگرە، تا لافیتەی ناشرینی ڕەش بە کوردییەکی هەڵە نووسراو و تا دواهەمین چای زیاکوڵاو و تەزبیحبادان و باسی عەرزە و خانووەکەی ماڵەوە و دواهەمین فاتیحاکەش. ئەگەر هیچ لەسەر من فێرنەبووبێتن؛ ئەوە بزانن: من ڕقم لە هەموو نەریتێکی ئۆتۆماتیکی و پرسیار لەسەر نەکراوە. من بە زیندوویی حەزناکەم لە هیچ شتێکی ئۆتۆماتیکیدا بەشدار ببم، کە مردیشم حەزدەکەم ڕێز لە بیروبۆچوونەکەم بگیرێ. خەمتان نەبێ؛ گەر وا بکەن دنیا کاول نابێ!

بەڵێن بێ هەر دەرفەت هەبێ شاشایاد تەواوبکەم، بەشکم ببێ بە ئۆپێرایەکی کوردیی دانسقە. گلەییشم زۆر لێمەکەن… مرۆڤ بە تەنیا و بێ هاندەر، باوەڕ ناکەم زۆر لە من باشتر بێ.

سوپاس.

نەوا.

بوولێڵی خوداکان

ئۆپێرای چوارەم و کۆتاییە لە زنجیرە ئۆپێرای موستیلەکەی نیبێلونگەکانی ڕیچارد ڤاگنەر. بە ڕای هەندێ لە توێژەران، ئەمە ئۆپێرای سێیەمی زنجیرەکەیە. ڤاگنەر ئەم ئۆپێرایەی لە پێشەکییەک و سێ پەردەدا داڕشتووە. ئەم ئۆپێرایە نزیکەی ٢٨٠ خولەکە.

بوولێڵ وشەیەکی کوردییە، واتە ئەو دەمەی ئاسمان نیلییە، پێش خۆرهەڵهاتن، یان دوای خۆرئاوابوون. لێرەدا و لە ناوی ئەم ئۆپێرایەدا بە تایبەت مەبەستی لە دوای خۆرئاوابوونی خۆری خوداکانە، هەروەک لە ئۆپێراکانی پێشتردا چەند جارێک ئاماژە بەوە درا کە سەردەمی خوداکان بەسەردەچێ.

پێشەكی

هەر سێ كچەکەی ئێردا، کە پێیان دەڵێن: کچانی نۆرن، لە نزیك بەردەكەی برونهیلدەوە كۆ بوونەتەوە، ژێی چارەنووس دەلەرێننەوە، گۆرانی بەسەر ڕابردوو و ئێستا و داهاتوودا دەبێژن كە ڤۆتان بە مەبەستی كۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی خوداكان ئاگر بەردەداتە ڤالهالا و دەیسووتێنێ، بەڵام ژێکان دەپچڕێن و دەكەون، کچەکانیش گلەیی لەوە دەكەن كە چیتر دانایی لە دەستی ئەواندا نەماوە، پاشان دەڕۆن. بەرەبەیان زیگفرید و برونهیلدە لە ئەشكەوتەكەیان دەردەچن، برونهیلدە زیگفرید دەنێرێ بۆ هەندێ كار، بەڵام داوای لێ دەكا خۆشەویستیی ئەوی لە یاد بێ، ئەویش وەك هێمایەک بۆ خۆشەویستییەكەیان، موستیلەكەی دەداتێ و لە دەستی دەكا، برونهیلدەش ئەسپەكەی خۆی دەداتێ، ئەسپەكەی ناوی گرانییە، زیگفرید بەرەو ڕوباری ڕاین دەڕوا.

پەردەی یەكەم

لە دیوەخانی گیبیشونگەكان، كە گەلێكن لە دەوری ڕوباری ڕاین دەژین، گونتەر، كە پاشاکەیانە، لەگەڵ گوترونی خوشکی و نیوەبراكەیان کە ناوی هاگنە و خزمەتكاریانە، دانیشتوون. هاگن ئامۆژگاریی گونتەر دەكا ژن بهێنێ و مێردێكیش بۆ خوشكەكەی بدۆزێتەوە، پێشنیاری برونهیلدە بۆ گونتەر و زیگفریدیش بۆ گوترون دەكا. قایلیان دەكا كە دەتوانێ بە خواردنەوەیەك زیگفرید وا لێ بكا بكەوێتە داوی خۆشەویستیی گوترونەوە و هەر زیگفرید خۆی برونهیلدە بۆ تۆ بهێنێ. گوترون و گونتەر یەكسەر بە پیلانەكە ڕازی دەبن. زیگفرید دێ و گونتەریش پێشوازییەکی گەرمی لێ دەكا، گوترون خواردنەوەكە دەهێنێ و زیگفریدیش بێ هەستکردن بە پیلانەكەیان، بە خۆشیی برونهیلدەوە دەیخواتەوە و ڕاستەوخۆ برونهیلدەی لە بیر دەچێتەوە و دەكەوێتە داوی خۆشەویستیی گوترونەوە. پاشان زیگفرید پێشنیاری ژنێك بۆ گونتەر دەكا و ئەویش باسی برونهیلدەی بۆ دەكا كە لەسەر شاخێك دەژی، تەنها ئەوەی نەزانێ ترس چییە دەتوانێ پێی بگا، چونكە بە ئاگرێكی جادوویی دەورە دراوە. سوێندی برایانە دەخۆن و خوێنی خۆیان تێكەڵ دەكەن کە ئیتر لەوەوە ببن بە برای خوێنیی یەكتر. هاگن خوێنەكەی ئەوان دەخاتە پەرداخێكەوە، بەڵام خۆی بەشداری لەم سوێندخواردنەدا ناكا. ئینجا بەرەو بەردەكەی برونهیلدە دەڕۆن و هاگن ‌بە جێ دەهێڵن. هاگن بەوە دڵخۆشە كە موستیلەكەی بۆ دەهێنن.

ڤالتراوت، کە خوشکە ڤاڵکیرییەکەی برونهیلدەیە، بە سەردانی هاتووە بۆ لای، باسی ئەوەی بۆ دەكا كە چۆن ڤۆتان ڕۆژێك لە ڕێبوارێتی گەڕاوەتەوە و ڕمەكەی شكاوە و ئێستا لەگەڵ كەسدا قسە ناكا و خەمبارە لەوەی دەسەڵاتی لە دەست داوە، هاوکات قەلەڕەشەكانی خۆی ناردووە لەسەر زەوی سیخوڕیی بۆ بكەن. داوا لە برونهیلدە دەكا موستیلەكە بداتەوە بە كچەكانی ڕاین تا جیهان لەو نەفرەتە ڕزگاری ببێ، بەڵام برونهیلدە ئەوە ڕەت دەكاتەوە و بە هێمای خۆشەویستیی زیگفریدی دادەنێ. ڤالتراوت بێئومێدانە بە ‌جێی دەهێڵێ. زیگفرید دەگاتە برونهیلدە، بە کڵاوزرێ جادووییەکەی خۆی كردووە‌ بە گونتەر و پێی دەڵێ كە دەبێ شووی پێ بكا، بەڵام پاش قڕەقڕێكی زۆر برونهیلدە ئەم فەرمانە ڕەت دەكاتەوە و دەیەوێ بە هێزی موستیلەكە لە ناوی ببا، بەڵام زیگفرید بە زۆر موستیلەكەی لێ دەستێنێ و دەیكاتە دەستی خۆی.

پەردەی دووەم

هاگن لە كەنار لقێكی ڕوباری ڕایندا چاوەڕێ دەكا و وەنەوز دەدا، ئالبەریشی باوكی سەردانی دەكا، هاگن سوێندی بۆ دەخوا كە زیگفرید بكوژێ و موستیلەكە بۆ خۆی بباتەوە، پاشان باوكی دەڕوا. زیگفرید بە جادووی کڵاوزرێکە دەگەڕێتەوە، لە فۆڕمی ئاسایی خۆیدایە و برونهیلدە و گونتەری لە بەلەمەكەی خۆیاندا ‌بە جێ هێشتووە، ئەوان پاشتر دەگەڕێنەوە. هاگن هەموو گیبیشونگەكان كۆ دەكاتەوە و ئاگاداریان دەكا ئامادە ببن، ئەوانیش وا دەزانن بۆ شەڕ دەچن، بەڵام كاتێك دێن سەرسام دەبن كە هاتنەكەیان بۆ ئەوەیە بەخێرهاتنەوەی پاشا و بووكەكەی بكەن. گونتەر و برونهیلدە دەگەن، بەڵام کە برونهیلدە زیگفرید دەبینێ موستیلەكەی لە دەستدایە و لەگەڵ ژنێکی تردایە، سەرسام دەبێ، ئینجا بەوە دەزانێ كە ئەو پیاوەی موستیلەكەی بە زۆر لێی سەند گونتەر نەبوو، بەڵكو زیگفرید بوو. درك بەم خیانەتە دەكا و لەبەرچاوی خەڵكەكەوە دەڵێ: «ئەم پیاوە مێردی منە و ئێستا حاشای لێ دەكا». هاگن ئەم هەلە بۆ کوشتنی زیگفرید دەقۆزێتەوە و بە ڕمەكەی خۆی سوێندیان پێ دەخوا کە ئەگەر دەرکەوت هەر كامێكیان سوێندی درۆی خواردبێ،‌ ئەوا دەبێ بكوژرێ، زیگفرید سوێند دەخوا كە ئەو تۆمەتانەی برونهیلدە ڕاست نین، برونهیلدەش سوێند دەخوا كە ڕاست دەكا و ئەو پیاوە تەنانەت خیانەتی لە خۆیشی كردووە‌. پاشان زیگفرید قۆڵ بە قۆڵی گوتروندا دەكا و لەگەڵ خەڵكەكەدا بەرەو ئاهەنگگێڕانەكەی خۆیان دەڕۆن و برونهیلدە و هاگن و گونتەر لە كەنارەكەدا بە جێ دەهێڵن. گونتەر هەست بە شەرمەزاری و ئابرووچوون دەكا لە بەرانبەر ئەوەی برونهیلدە كردی، برونهیلدەش بەو خیانەتە تەواو ڕووخاوه. هاگن پێشنیار دەكا زیگفرید بكوژێ، بەڵام برونهیلدە پێی دەڵێ: «زیگفرید بە هیچ شێوەیەك لە شەڕدا نابەزێنرێ، تەنها دەبێ لە كاتی بێئاگاییدا لە دواوە ڕمەكەی بچەقێنێتە پشتی و بیكوژێ» هەرسێكیان لەسەر ئەم پیلانە ڕێکدەكەون، ئینجا پێشنیار دەكەن زیگفرید ببەن بۆ ڕاو و لەوێ بیكوژن.

پەردەی سێیەم

لە دارستانێكی كەنار ڕوباری ڕایندا سێ كچەكەی ڕاین پێكەوە بەرانبەر شوێنی زێڕە دزراوەکەیان دڵتەنگیی خۆیان دەردەبڕن. زیگفرید كە لە کۆڕی ڕاوچییەكان جیا بووەتەوە، دێتە نزیکیان، ئەوانیش داوای لێ دەكەن موستیلەكەیان بداتەوە و خۆی لەو نەفرەتە بپارێزێ، بەڵام زیگفرید زۆر بە فیزەوە شمشێرەكەی دەردەهێنێ و دەڵێ: «كەس ناتوانێ لە بەرانبەر شمشێرەكەمدا خۆی بگرێ» ئەوانیش بە مەلە لێی دوور دەكەونەوە و پێشبینیی ئەوە دەكەن كە زیگفرید دەمرێ و میراتگرێكی ئەو، كە ژنێكە، موستیلەكەیان دەداتەوە. زیگفرید دەگەڕێتەوه لای ڕاوچییەکان، گونتەر و هاگنیش لەوێن. هاگن لە كاتی پشوودانیاندا پێكێك خواردنەوەی دەداتێ و ئەویش باسی سەرگوزەشتەكانی گەنجێتیی خۆییان بۆ دەكا كە چۆن فافنەری ئەژدیها و میمێی كوشتووە‌ و چۆن توانیویەتی لەگەڵ باڵندەی تەختەییدا بدوێ و لێی تێبگا. هاگن پێكێكی تری دەداتێ، بەڵام بەم پێکەیان ڕاستەوخۆ بیری برونهیلدەی دەكەوێتەوە و باسی ئەوەش بۆ ڕاوچییەكان دەكا كە چۆن شاخە ئاگرینەكەی بڕیوە و گەیشتووەتە بەردەكەی برونهیلدە و خۆشیویستووە و خواستوویەتی. هاگن ڕاستەوخۆ ڕمەكەی خۆی لە پشتی دەچەقێنێ و خەڵكەكە بەم كردەوەیه ‌سەرسام دەبن. هاگنیش تەنها دەڵێ: «سوێندی درۆی خوارد» پاشان خەمساردانە ‌بە جێیان دەهێڵێ. زیگفرید لە كۆتا قسەكانیدا كەمێك باسی برونهیلدە دەكا و دەمرێ، لاشەكەی هەڵدەگیرێتەوە و بە شێوەیەكی ڕەسمییانە دەگوێزرێتەوە.

لە دیوەخانەكەی گیبیشونگەكاندا گوترون چاوەڕێی زیگفرید دەكا، بەڵام هاگن و گونتەر لەگەڵ بۆنەی پرسەكەی زیگفریددا دەگەڕێنەوه. كە گوترون لاشەكەی زیگفرید دەبینێ، بە جارێ دەڕووخێ و تۆمەتەكە دەخاتە پاڵ گونتەر، بەڵام گونتەر تۆمەتەكە دەخاتە پاڵ هاگن، كە ئەویش بەوە وەڵامیان دەداتەوە كە: «زیگفرید سزای سوێندە درۆکەی خۆی وەرگرت» و ماف بە خۆی دەدا كە ببێ بە خاوەنی موستیلەكه. بەڵام گونتەر لێی تووڕە دەبێ و پێی دەڵێ: «چۆن دەوێری دەست ببەی بۆ لاشەی زاواکەم؟» ئینجا هاگن پەلاماری گونتەر دەدا و بە ئاسانی دەیكوژێ، بەرەو لاشەكەی زیگفرید دەڕوا تا موستیلەكە لە دەستیدا دەربهێنێ، بەڵام دەستی زیگفرید سەرئاسا بەرز دەبێتەوە و هاگن لە ترسدا دەوەستێ.

برونهیلدە دێ و موستیلەكە دەخاتەوە دەستی خۆی، گوترونیش باسی پیلانەکەی هاگنی بۆ دەکا و ئینجا برونهیلدە تێدەگا چۆن زیگفرید بە ستەم كوژرا. برونهیلدە داوای ئاگرێكی گەورە دەكا بۆ سووتاندنی لاشەكەی زیگفرید بکرێتەوە، دەچێ موستیلەكە بە كچانی ڕاین دەداتەوە و ئەم هەواڵانەش بە قەلەڕەشەكانی ڤۆتاندا بۆ ڤۆتان دەنێرێتەوە، پاش سووتانی لاشەكەی زیگفرید سواری ئەسپەكەی دەبێتەوە و بە ناو ئاگرەكەدا تێدەپەڕێ. ئاگر بەردەبێتە دیوەخانەكەی گیبیشونگەكان و پاشان ڕاینیش لافاوێك دەنێرێتە سەر دیوەخانەكە و دەیكوژێنێتەوە. كچانی ڕاین بە موستیلەكەیانەوە بە مەلە دەڕۆن، هاگن دەیەوێ ڕێگرییان لێ بكا، بەڵام ئەوان سەری دەخەنە ژێر ئاوەكەوە و دەیخنكێنن. لەم كاتەشدا ئاگرێكی سوور لە ئاسمانەوە دەردەكەوێ، خەڵكەكە تەماشا دەكەن و ناوەوەی ڤالهالا دەردەكەوێ و خوداكان دەردەكەون لەناو ئاگرەكەدا دەسووتێن.