ئەڵقەی حەوتەم: ئیۆلۆس¹

ئیۆلۆس

ئیۆلۆس لە ئۆدیسەدا جیھانی پاشا و سەروەری بایە، شای دوورگەی ئیۆلیایە کە ئۆدیسێفس دەچێت بۆ لای. ئیۆلۆسی ئولیس-ی جەیمز جۆیس پیاوێکە بە ناوی مایەڵز کراوفۆرد کە سەرنووسەری ڕۆژنامەی ذە ئیڤنینگ تەلەگرافە. واتە بەڕێوەبەری بلوومە.

شوێن و کات و کەسێتییەکان

شوێن: نووسینگەکانی ڕۆژنامەی فریمانس جۆرنەڵ و ذە ئیڤنینگ تەلەگراف، بە ناونیشانی ٤-٨ی شەقامی پرنسی باکوور لە بەری باکووری خۆرھەڵاتی شاری دەبلن.

کات: ١٦ی حوزەیرانی ١٩٠٤، کاتژمێر ١٢ی نیوەڕۆ.

کەسێتییە سەرەکییەکان: بلووم، موررەیە سوور، نانێتتی، جۆ ھاینس، پڕۆفیسۆر ماکھیو، سایمن دێدالۆس، نێد لەمبێرت، جەی جەی ئۆمۆڵۆی، مایەڵز کراوفۆرد، لێنێھەن، ئۆمادن بورک، ستیفن دێدالۆس.

مانشێت لە ڕووداو گرنگترە!

لەبەر ئەوەی شوێنی ئەم ئەڵقەیە نێو نووسینگەی دوو ڕۆژنامەی گەورەی دەبلنە، بۆیە گێڕانەوەکەش لەوەدا لاسایی ڕۆژنامە دەکاتەوە کە چەندین مانشێتی ھەیە. بە کۆی ھەموو ئەڵقەکە ٦٣ مانشێتی تێدایە، کە ئەمانەی خوارەوەن:

1. لە ناو دڵی دایکەشارە ھیبێرنییەکەدا
2. ھەڵگری تاج
3. ڕۆژنامەگەران
4. کاک ویلیەم برەیدنی ئۆکلندس، ساندیماونت
5. داروەکازەکە و پێنووسەکە
6. بە داخ و پەژارەیەکی زۆرەوە دواکۆچی شارنشینێکی ھەرەبەڕێزی دەبلن ڕادەگەیەنین
7. چۆن زمانحاڵێکی گەورەی ڕۆژانە دەردەچێت
8. ڕیکلامسازەکە لە کار دەبینین
9. ماڵی ک(لیل)یز
10. ڕاستنووسی
11. ئەندامێکی دیاری کڵێسا کە جارجار بابەت دەنێرێت
12. ڕۆژقاڵێک
13. جەژنی لێڕەتبوونیش بوو
14. دیسان سابوونەکەیە
15. ئێرین، نقێمی سەوزی دەریای زیوین
16. کورت بەڵام مەبەستپێک
17. درێغا
18. دۆرییە ڕەسەنەکەی
19. ئەوەی وێذەرەپ وتی
20. جەنگگەلی ناودار یاد کرانەوە
21. ئەی ھاڕپی ئیۆلی!
22. براوەکە ھەڵبھێنە
23. پێکدادانێک لە دوای دێت
24. بلووم دەردەچێت
25. کۆتەڵێکی شەقام
26. سەبیلەی ئاشتی
27. ھەروەھا بۆ لای شکۆی ڕۆمی کۆن
28. ؟؟؟
29. بەزم لە چێشتخانەیەکی بەناوبانگدا
30. دۆزە دۆڕێنراوەکان
    ناوی مەرکیزێکی خانەدان ھێنرا
31. کیریێ ئیلێیسۆن!
32. لیمریکەکەی لێنێھەن
33. چێشتی مجێور
34. «دەتوانیت بیکەیت!»
35. گالەھێری مەزن
36. دەنگێکی دوور
37. زیرەکانەیە، زۆر
38. سەروا و ھۆکان
39. بەسە بۆ ھەر ڕۆژێک…
40. ھاوبەندی ڕۆژانی ساڵانی بەسەرچوو
41. ئیتالیا، ماجیسترا ئارتوم
42. دەربڕینێکی پرشنگدار
43. پیاوێکی ورەبەرز
44. بەربوورە
45. لە بابەکانەوە
46. شووم – بۆ ئەو!
47. با ھیوا بخوازین
48. دەبلنی پیسی بەوەج
49. ژیانی ڕووت
50. گەڕانەوەی بلووم
51. دیمانە لەگەڵ سەرنووسەردا
52. ق. م. ب.
53. ق. پ. ئ. م. ب.
54. بارمتەکردنی قەرز
55. پەکوو لەو ستوونە! – ئەمە ئەوە بوو کە خلەخلڕۆی یەکەم وتی
56. ئەو مێیانەی کەمێک چەتوونن
57. بڕوا وایە، دوو خانم چەوەکشاوی خێراحەبی تیژڕەو بە دانیشتووانی دەبلن دەبەخشن
58. سۆفیستێک ڕێک دەماڵێت بە لمۆزی ھێلێنی لووتبەرزدا. سپارتاییەکان کاکیلەکانیان جیڕ دەکەنەوە. ئیتاکییەکان سوێند دەخۆن پین پاڵەوانە.
59. ئەلو سڵاو، ناوەند!
60. چی؟ – ھەروەھا – لە کوێ؟
61. مامۆستا دەڵێت وێرگیلیوسی. قوتابیش ھەڵوژە بۆ موسای پیرەمێرد.
62. ھۆرەیشۆ نماگری ئەم ڕۆژە خۆشەی حوزەیرانە
63. دەردەکەوێت پەنجەی کەمبوو بۆ قۆڕیتانی بزێو زۆر ئاڵۆشکەرن. ئان گێژ دەبێت، فلۆ دەلەرزێت. بەڵام داخۆ دەتوانن سەرزەنشتیان بکەن؟

چی دەگوزەرێت؟

سەرەتا

ئەڵقەکە وەک فیلمێکی سینەما بە پیشاندانی چەند دیمەنێکی ناوجەرگەی شاری دەبلن دەست پێ دەکات. ترامەکانی ناوشار دێن و دەچن. ھاوار دەکرێت بۆ کۆکردنەوەی سەرنشین و ناونیشانی ئەو جێیانەی بۆیان دەچن. لە جێیەکی تر چەند کرێکارێکی پیشەوەر کار دەکەن و بەرمیل تل دەکەنەوە و باریان دەکەن.

ئیۆلیا: دوورگەکەی ئیۆلۆس – نووسینگەی ڕۆژنامەکە

ئینجا دێینە نێو نووسینگەی ڕۆژنامەکانەوە. بلووم لە شوێنی کارەکەیەتی و تازە مووچەی وەرگرتووە. داوا لە ھاوکارێکی دەکات نەخشی ڕیکلامی کڕیارێک ببڕێت و ھاوکارەکەش دەیبڕێت. ئەم کڕیارە ناوی ئەلێکساندەر کیز-ە. پاشان بلووم ھاوکارەکەی بە جێ دەھێڵێت و دەچێتە ژووری ھاوکارێکی تر. ئەمیان چاپسازە و ئەندامی ئەنجوومەنی شارەوانیی دەبلنیشە، ناوی نانێتی-یە. دەنگی ئامێرەکانی چاپ ژوورەکەیان تەنیوە. نانێتی لەگەڵ کەسێکی تردا بە ناوی جۆ ھاینس دەدوێت. ئەو کەسە بوو کە لە ئەڵقەی شەشەمدا ناوی ئامادەبووانی پرسەکەی تۆمار دەکرد و قەرزاری بلوومە، لە ئەڵقەی دوازدەیەمیشدا دێتەوە. بلووم چاوەڕێ دەکات نانێتی بەردەست بێت و ئەو ماوەیە بیر دەکاتەوە. بە جۆ ھاینس دەڵێت بچێت پارە وەربگرێت، چون ژمێریارەکەی لێیە. بلووم خوازیارە بەم وتەیە تێیبگەیەنێت قەرزەکەی بداتەوە.

بلووم بە زارەکی باسی شێوە و نەخشی ڕیکلامەکەی کیز بۆ نانێتی دەکات. نانێتی داوای نەخشەی ڕیکلامەکە دەکات، بلوومیش دەڵێت دواتر بۆی دەھێنێت. ھەر وایشە، دواتر لە ئەڵقەی نۆیەمدا دەچێت بۆ پەڕتووکخانەی نیشتمانی و لە ئەرشیفی ڕۆژنامەیەکدا نەخشێکی ھاوشێوە دەھێنێت بۆ ئەوەی نەخشی ڕیکلامەکەی کیزی لەسەر دروست بکەنەوە. ئینجا بلووم لە ڕاستنووسی ڕادەمێنێت کە چۆن تیپچنەکانی ڕۆژنامە کاری تیپچنی دەکەن. کە گفتوگۆکەی بلووم و نانێتی تەواو دەبێت بلووم دەڕوات و بە دەم ڕێوە لە تیپچنێک ورد دەبێتەوە کە چۆن کارەکەی دەکات. بلووم لە شێوازی خوێندنەوەی ئاوەژووی تیپچنانەوە بیری شێوازی خوێندنەوەی باوکی دەکەوێتەوە. لەوێشەوە دەکەوێتە بیری دەردیسەرییەکانی جووەکان بە درێژایی مێژوو.

ڕیکلام ڕۆژنامە دەژیێنێت

بلووم پێی باشە سەرێک لە میستەر کیزی خاوەنی ڕیکلامەکە بدات و تاووتوێی نەخشی ڕیکلامەکە و ماوەی دابەزینی ڕیکلامەکە لە ڕۆژنامەکەدا بکەن. بەڵام پێی باشترە پێشوەخت تەلەفۆنێکی بۆ بکات. بۆ چرکەیەک بیر لەوە دەکاتەوە بە بیانووی لەبیرچوونی شتێکەوە بچێتەوە بۆ ماڵەوە و ژنەکەی شەبەیخوون بکات، بەڵام پەشیمان دەبێتەوە. دەچێتە ژوورێک بۆ تەلەفۆن و لەوێ سایمن دێدالۆس و پڕۆفیسۆر ماکھیو و نێد لەمبێرت دانیشتوون. نێد لەمبێرت وتارێک دەخوێنێتەوە و دێدالۆسیش گاڵتەی پێ دەکات و پێدەکەنن. پاش کەمێک یەکێکی تریش بە ناوی جەی جەی ئۆمۆڵۆی دێت بۆ لایان و چاکوچۆنی دەکەن. ئەم پیاوە کاتی خۆی پارێزەر بووە و گوزەرانی باش بووە، بەڵام ئێستانان بەختی ڕوو لە ھەڵدێرە و لە کۆتایی ئەڵقەکەدا دەردەکەوێت بۆ چی ھاتووە. نێد لەمبێرت درێژە بە خوێندنەوە و گاڵتەجاڕییەکەی دەدات. بلووم پێی وایە گەرچی ئەمان بەو وتارە ڕادەبوێرن، بەڵام نووسەرەکەی یەکێکە لە پڕخوێنەرترین نووسەرەکان، کە ناوی دان داوسن-ە.

مایەڵز کراوفۆرد خۆی دەکات بە ژووردا. ئەم پیاوە سەرنووسەری ڕۆژنامەی ذە ئیڤنینگ تەلەگرافە. سایمن دێدالۆس و نێد لەمبێرت دەچن بۆ مەیخواردنەوە. کراوفۆرد سەربوردەیەکی کورت دەگێڕێتەوە. بلووم تەلەفۆنەکەی دەکات. کەسێکی تریش بە ناوی لێنێھەن دێتە لایان، کە پێشتر لە نووسینگەکەی ناوەوە لەگەڵ سەرنووسەرەکەدا بوون.

کۆمەڵێک منداڵی ڕۆژنامەفرۆش بە قاووقیژەوە بە ڕاڕەوەکەدا ھوروژم دەبەن و دەرگاکە دەکرێتەوە و ڕەشەبایەک دێتە ژوورەوە و پەڕەکانی ڕۆژنامەکە بە ھەوادا بڵاو دەبنەوە. ماکھیو منداڵێکیان دەگرێت و لێی تووڕە دەبێت و دەریدەکات و دەرگاکە دادەخاتەوە. بلووم لە تەلەفۆنەکەیدا سۆراخی شوێنی کیز دەکات و دەزانێت بچێت بۆ کوێ بۆ لای. کە بلووم بە ھەڵەداوان دێتەوە دەرەوە، خۆی دەدات بە لێنێھەندا و لێنێھەن دەکەوێت. پاشان ڕوخسەت لە سەرنووسەرەکە دەخوازێت بچێت کاری ڕیکلامەکە ڕێک بخات، سەرنووسەریش ڕێی پێ دەدات و دەڕوات.

لەگەڵ ڕۆیشتن و زەم دەست پێ دەکات

یەکسەر پیاوەکانی ژوورەوە دەکەونە زەمی بلووم و لە پەنجەرەکەوە و گاڵتە بە شێوازی ڕۆیشتنی دەکەن. کۆمەڵێک لە منداڵە ڕۆژنامەفرۆشەکانیش بۆ گاڵتەپێکردن دوای بلووم دەکەون و پێدەکەنن. پیاوانی ژوورەوە جگەرە دەکێشن و لە بارەی جیاوازیی ئیمپراتۆرێتیی ڕۆمی و بەریتانی گفتوگۆیەکی کورت دەکەن.

تیلێماخۆس فریای ئۆدیسێفس ناکەوێت

دوو کەسی تر دێن بۆ نووسینگەکە، یەکێکیان ستیفن دێدالۆسە، کە نامەکەی میستەر دیسیی (ئەڵقەی دووەم) ھێناوە و دەیداتە دەست سەرنووسەرەکە. لێنێھەن مەتەڵێک لە ھەمووان دەپرسێت. سەرنووسەرەکە دەکەوێتە زەمی میستەر دیسی و ژنەکەی و سەرپێیی نامەکە دەخوێنێتەوە.

کورد و ئایر: دوو دڵسۆزی دۆزی دۆڕاو

ماکھیو وتەیەکی گرنگ دەڵێت، کە ئەویش ئەمەیە: «ئێمە ھەمیشە بۆ دۆزە دۆڕێنراوەکان دڵسۆز بووین. سەرکەوتن لای ئێمە مەرگی ئاوەز و وێناکردنە. ئێمە ھەرگیز دڵسۆزی سەرکەوتووان نەبووین». ئینجا بە کورتی بەراوردی گریکی و لاتینی دەکات. لێنێھەن لە بارەی ماکھیوەوە ھۆنراوەیەک بۆ ستیفن دەخوێنێت. لێنێھەن وەڵامی مەتەڵەکەی بە ھەمووان دەڵێت. مژارەکەیان تا ڕادەیەک بێسەرەوبەرە و قەرەباڵغە، ھەر یەکەی باسی شتێک دەکات.

بابەتێکمان بۆ بنووسە

سەرنووسەرەکە داوای بابەتێک لە ستیفن دەکات بینووسێت و نموونەیەکیشی پێ دەڵێت کە چۆن بێت. نموونەکە لە ڕۆژنامەیەکی ساڵی ١٨٨٢ەوە (ساڵی لەدایکبوونی ستیفن خۆی) دەھێنێت. نموونەکە ڕاپۆرتێکە و بە شێوەیەکی پەرلەیی نووسراوە و یەکسەر بابەتەکە بە دەستەوە نادات، بۆیە زۆر سەرسامە پێی و بۆ سیفنی ڕوون دەکاتەوە بۆ ئەوەی ئەویش شتێکی وا بنووسێت. لەمەوە باسی بابەتی ڕاپۆرتەکەش دێتە گۆڕێ، کە ڕاپۆرتی کوشتنی کۆمەڵێک کەسە لە پاڕکی فینیکس لە دەبلن. ئینجا باسی ڕۆژنامەوانی باش و بلیمەت دێتە گۆڕێ و ھەندێک ناو و سەربوردە ھەڵدەدرێن. بلووم تەلەفۆن دەکات و دەیەوێت لەگەڵ سەرنووسەرەکەدا بدوێت، بەڵام سەرنووسەر سەرقاڵی ڕوونکردنەوەیە و لەگەڵی نادوێت.

ستیفن قەیرێک خەیاڵی دەڕوات بە لای سەروای ھۆنراوە و دانتێدا. مشتومڕێکی کورت لە نێوان کراوفۆرد و ئۆمۆڵۆیدا دروست دەبێت و ناوی ھەندێک کەسێتیی ڕاستینە دەبرێت. بەراوردێکی کورتی یاسای موسایی و یاسای ڕۆمییەکان دەکرێت. ئۆمۆڵۆی لەگەڵ ستیفن دەدوێت و ڕای ئەو لە بارەی ھەندێک کەسەوە دەپرسێت، بەڵام ئەوانی تر قسەی بەسەردا دەھێنن و باسی وتاری کەسێک دەکەن بە ناوی جۆن ئێف تەیلەر و بڕێکیشی بە یاد دەھێننەوە.

وچان

ستیفن داوا دەکات وچان وەربگرن و بڕۆن، ئەوانیش ھاوڕا دەبن. بڕیار دەدەن بچن بۆ مەیخانەی پیاوێک بە ناوی موونی. وردەوردە دەردەچن. ئۆمۆڵۆی بە ستیفن دەڵێت کە ئەو مایەڵز کراوفۆرد بناسێت ئەو وتارەی دیسی بڵاو ناکاتەوە. پاشان ئۆمۆڵۆی دەچێت بۆ لای کراوفۆرد و بە دزییەوە داوای قەرزی لێ دەکات. ستیفن و ماکھیو و بورک پێکەوە دەڕۆن. ستیفن سەربوردەی دوو پیرەژنی دەبلنییان بۆ دەگێڕێتەوە.

تیلێماخۆس و ئۆدیسێفس لە دوورەوە یەکتر دەبینن

کۆمەڵێک ڕۆژنامەفرۆش بە لایاندا دەڕۆن. بلووم بە ھەناسەبڕکێوە دەگەڕێتەوە و باسی مەرجەکانی کیز بۆ کراوفۆرد دەکات سەبارەت بە ڕیکلامەکە. کراوفۆرد بێڕێزانە مەرجەکانی کیز ڕەت دەکاتەوە. پاشان داوای لێبوردن لە ئۆمۆڵۆی دەکات کە پارەی نییە و خۆی قەرزارە. ئۆمۆڵۆی خەمبارانە دەکەوێتەوە ڕێ لەگەڵیاندا. کە دەگەنەوە بە ستیفن و ماکھیو و بورک، ماکھیو سەربوردەکەی ستیفن بۆ کراوفۆرد دەگێڕێتەوە، ستیفنیش درێژە بە گێڕانەوەکەی دەدات.

گەڕانەوە بۆ سەرەتای ئیۆلۆس

دەگەنەوە ناوجەرگەی دەبلن. چۆن ئەڵقەکە لە ناوجەرگەی شارەکەوە دەستی پێ کرد، ئاوھاش لەوێ تەواو دەبێت. دیمەنی ناوجەرگەی شار دێتەوە و ستیفن و ماکھیو و کراوفۆرد و ئۆمۆڵۆیش بە دەم باسی پیرەژنەکانەوە دەڕۆن.

1. ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ نووسیومە. ١٥ی ئاداری ٢٠٢٥ پیایدا چوومەوە. ↩︎

ئەڵقەی شەشەم: ھادیس¹

ھادیس

ھادیس لە ئۆدیسەدا جیھانی ژێرەوەیە، کە جیھانی مردووانە. خودای ئەم جیھانە ھادیس خۆیەتی، کە برای زێفس-ە. ئۆدیسێفس دەچێت بۆ ئەوێ و ڕاوێژ بە تاپۆی تیریسیاس دەکات، کە پێغەمبەرێکی کوێر بووە. لەوێ تاپۆی دایکی و ئەخیلیفسیش دەبینێت. ھادیسی ئولیس-ی جەیمز جۆیس گۆڕستانە. بلووم و ھاوەڵەکانی دەچن بۆ ئەوێ و ھاوڕێیەکیان دەنێژن.

شوێن و کات و کەسێتییەکان

شوێن: بلووم و ھاوەڵەکانی لە بەردەم ماڵی پادی دیگنەم-ی کۆچکردووەوە لە ناوچەی ساندیماونت لە باشووری ڕۆژھەڵاتی دەبلنەوە بە ڕێ دەکەون و بە نێو شاری دەبلندا دەڕۆن تا گۆڕستانی پڕۆسپێکت لە گلاسنێڤن، لە باکووری دەبلن.

کات: ١٦ی حوزەیرانی ١٩٠٤، کاتژمێر ١١ی بەیانی.

کەسێتییە سەرەکییەکان: بلووم، جاک پاوەر، ماڕتن کەنینگھەم، سایمن دێدالۆس، جۆ ھاینس، نێد لەمبێرت، تۆم کێرنەن، جۆن ھێنری مێنتن، بابە کۆفی (قەشەیەک)، کۆڕنی کێڵێھێر، جۆن ئۆکانەڵ.

چی دەگوزەرێت؟

بلووم و سێ ھاوەڵی سواری گالیسکەیەک دەبن و لەگەڵ کۆتەڵی تەرمی پاتریک دیگنەمی کۆچکردوودا بەرەو گۆڕستان بە ڕێ دەکەون. سێ ھاوەڵەکەی بلووم ناویان جاک پاوەر، ماڕتن کەنینگھەم و سایمن دێدالۆس-ە. سایمن باوکی ستیفن دێدالۆسە. پیرەژنێک لە پەنجەرەی ماڵی خۆیەوە سەیریان دەکات. بلووم لە سەیری ئەم پیرەژنەوە لە پەیوەندیی نێوان ژن و پیاو و مەرگی مێرد و شوشتنی مردوو و ژنەکەی خۆی ڕادەمێنێت.

دەکەونە ڕێ و سەرەتا بێدەنگن، پاشان بە سۆراخی ھەندێک ھاتوو و نەھاتوو و ڕێی ڕۆیشتنیان دەکەونە ئاخاوتن. زۆر ناڕۆن و بلووم چاوی بە ستیفنی کوڕی سایمن دێدالۆس دەکەوێت بە جلە ڕەشەکانی بەریەوە. ستیفن بەو جۆرەیە کە لە ئەڵقەی سێیەمی ڕۆمانەکەدا بە گوێئاوی ساندیماونتدا پیاسە دەکات. ستیفن نایانبینێت، بەڵام بلووم دەیبینێت و بە سایمن دەڵێت. سایمن فریا ناکەوێت بە باشی بیبینێت و وا دەزانێت لەگەڵ مەڵیگندایە، بۆیە دەکەوێتە جنێودان بە مەڵیگن. سایمن خوازیارە مەڵیگن ھاوڕێیەتیی کوڕەکەی نەکات. پێی وایە ستیفن سەردانی ماڵی ڕیچی گولدینگی خاڵی کردبێت و دەکەوێتە جنێودان بەوانیش. بلوومیش دەکەوێتە بیر و یادی ڕیچی گولدینگ.

بلووم بە ھۆی وتەکانی سایمنەوە بیر لە ئەگەری نەمردنی ڕودیی کوڕی دەکاتەوە و خوازیارە بینیبای کە گەورە دەبێت. جا بیر لەو کاتە دەکاتەوە کە لەگەڵ ژنەکەیدا ڕودییان ھێنایە نێو ژیانەوە. پاشان بیر لە میلی-ی کچی دەکاتەوە کە بە منداڵی کوڕانی بووە و ئێستا وا گەورە بووە (بووە بە پازدە ساڵ) و خەریکە یار دەگرێت.

سکاڵا لە خراپی و تەسکیی گالیسکەکە دەکەن. بۆیان دەردەکەوێت وردەنان لەسەر کوشنەکانی گالیسکەکەیە و دەیتەکێنن. دیسان سۆراخی ھاتن و نەھاتنی ھەندێک کەس دەکەن. بلووم پێیان دەڵێت مەکۆیی دیوە و بۆی نەکراوە بێت. قەیرێک دواتر بە نزیکی ماڵی سەگاندا دەڕۆن و بلووم بیر لە سەگەکەی باوکی دەکاتەوە. ئینجا بیر لە باوکی دەکاتەوە کە خۆی کوشتووە و دواسپاردەکەی ئەوە بووە بلووم لەگەڵ سەگەکەیدا باش بێت.

پرژەیەک باران دەبارێت و بابەت دەبێتە کەشوھەوا. ئینجا باسی دوێشەوی خۆیان و ھەندێک ھاوڕێ دەکەن. لە شێوازی ئاخاوتنی ھاوڕێیەکیانەوە باس لە شێوازی ئاخاوتنی خەڵکی تریش دەکەن. بلوومیش بە گوێرەی ئەو شت و خەڵکە جیاوازانەی لە پەنجەرەکەیەوە دەیانبینێت خەیاڵی بۆ شتی جۆراوجۆر دەچێت. تا بیر لە بڵێسە بۆیلەن و ژنەکەی دەکاتەوە کە بڕیارە ئەمڕۆ یەکتر ببینن. کەچی لەپڕ لە پەنجەرەکەوە بڵێسە بۆیلەن خۆی دەبینن و ئەوان سڵاوی لێ دەکەن، بەڵام بلووم خۆی دەخڵافێنێت.

گەشتەکۆنسێرتەکەی خاتوو بلووم

ھاوڕێکان ھەواڵی ژنەکەی لێ دەپرسن و بلوومیش باسی ئەو گەشتەکۆنسێرتەیان بۆ دەکات کە بڕیارە لە ڕۆژانی داھاتوودا پێشکەشی بکات. بەڵام دەڵێت خۆی بۆی ناکرێت بچێت، چون کاروباری تایبەتی ھەیە و دەبێت بچێت بۆ کاونتیی کلێر. ئەگەرچی خۆی باسی ناکات، بەڵام کاروبارە تایبەتەکە ئەوەیە کە بۆ ساڵانەی مەرگی باوکی دەچێت، کە ھەژدە ساڵ لەوەوبەر خۆی کوشتووە. ئینجا ھاوڕێکان باسی ھونەرمەندێتیی چەند ھونەرمەندێک دەکەن، لەوانە خاتوو مۆڵیی ژنی بلووم. بلووم بیر لە جاک پاوەر دەکاتەوە و پێی وایە پیاوێکی باشە.

قەموورە چرووکەکە

پیاوێکی قەموور دەبینن و دووراودوور دەیناسن و پێیان وایە جووە و دەوڵەمەندە و چرووکە، ناوی ڕەئوبێن-ە. ڕۆژێک لە ڕۆژان کوڕی ئەم پیاوە ھەوڵی داوە خۆی بکوژێت و کەسێک ڕزگاری کردووە. بەڵام ئەم پیاوە بەم چاکەیەی ئەم ڕزگارکەرەی نەزانیوە و پاداشتی باشی نەکردووە. ھاوڕێکانی نێو گالیسکەکە دەکەونە زەمی ئەو و قاقا پێدەکەنن. پاشان زۆر لە خۆیان دەکەن پێکەنین و گاڵتەجاڕییەکەیان بشارنەوە، چون وا دەچن بۆ گۆڕستان و دەبێت سەنگین دەربکەون. باسی دیگنەمی مردوو دەکەن کە کەی دوایین جار دیویانە و باسی قسەخۆشی و زۆرخواردنەوەکەی دەکەن.

خۆکوشتن

کۆتەڵێکی تر بە لایاندا ڕەت دەبێت و تەرمی منداڵێکی پێیە. ئەمانیش باسی خۆکوشتن دەکەن. میستەر پاوەر پێی وایە خۆکوشتن زۆر ناشیرین و گوناھە. سایمن دێدالۆس پێی وایە ئەوەی خۆی دەکوژێت ترسنۆکە. بەڵام ماڕتن کەنینگھەم، کە دەزانێت باوکی بلووم خۆی کوشتووە، ھەوڵ دەدات بابەتەکە بگۆڕێت و بە چاوێکی ھاوسۆزانەوە لەو کەسانە دەڕوانێت کە خۆیان دەکوژن. بلووم ھیچ ناڵێت و دەکەوێتە بیرکردنەوە لە خۆکوشتن و کاردانەوەی خەڵکان لە بەرانبەر خۆکوشتنی کەسێکدا. بیر لە وردەکارییەکانی ڕۆژی خۆکوشتنی باوکیشی دەکاتەوە.

وچانێک

گالیسکەکە چەند خولەکێک ڕەوتەکەی خێراتر دەکات و دەوەستێت. ڕانێکی وڵاخ بە بەردەم و لایاندا تێدەپەڕێت. بلووم لە دیمەنی ئاژەڵەکانەوە بیر لەو کاتە دەکاتەوە کە خۆی لە مەیدانی ئاژەڵان کاری کردووە. جا پێشنیاری چاکسازییەک دەکات بۆ ئاسانکاریی گواستنەوەی ئاژەڵ بە ھێڵی ترامی دەبلن. لەم بابەتەشەوە باس لە گالیسکەی تەرمھەڵگرێک دەکەن کە تەرمەکەی لێ کەوتووە، بلوومیش لەو ڕووداوە ڕادەمێنێت. پێشنیار دەکەن لە گەڕانەوەدا بچن پێکێک مەی بخۆنەوە. بلوومیش بیر دەکاتەوە بەم زووانە سەرێک لە میلیی کچی بدات، بەڵام دواتر پەشیمان دەبێتەوە. ھاوڕێکان باسی ھاوڕێیەکی تریان دەکەن و ھەواڵی دەپرسن. دواتر باسی کوشتنی کەسێک دەکەن کە ئێستا ئەمان نزیکی شوێنی کوشتنەکەی ئەون.

گۆڕستانەکە

دواجار دەگەنە گۆڕستانەکە و گالیسکەکە دەوەستێت و دادەبەزن. پرسەیەکی قەرەباڵغ نییە. بەرەبەرە پرسەباران کۆ دەبنەوە و ژن و کچ و کوڕی مردووەکە و برای ژنەکەی لە پێشەوەن. دوودارەی مردووەکەش دەبرێتە ژوورەوە. کەنینگھەم بە دزییەوە سەرکۆنەی پاوەر دەکات کە بەو جۆرە لەسەر ئەو کەسانە دووا کە خۆیان دەکوژن، پێی دەڵێت کە باوکی بلووم خۆی کوشتووە. پاوەر شەرم دایدەگرێت. ئینجا باسی چۆنێتیی یارمەتیدانی خانەوادەی مردووەکە دەکەن کە پێنج منداڵی بە جێ ھێشتووە. سایمن ھاوڕێیەکی دەبینێت و سڵاوی لێ دەکات و کەمێک دەدوێن. ھاوڕێیانی مردووەکە کۆمەک بۆ کەسوکارەکەی کۆ دەکەنەوە، بلووم یەکسەر ئامادەی ھاوکارییە.

نوێژی مردوو

دەگەنە بەشی کڵێسای گۆڕستانەکە و دەچنە ژوورەوە. گوڵبەند لەسەر تەرمەکە دادەنرێت و نوێژ دەکەن. قەشە و یاریدەرێکی دێن و نزای بەسەردا دەخوێنن. بلووم بیر لە نەریتی نوێژخوێندنی مەسیحی و زمانی لاتینی دەکاتەوە. پاشان قەشەکە نوێژەکەی تەواو دەکات و دەڕوات. تەرمەکە ھەڵدەگیرێت و دەبرێتە دەرەوە بۆ ناشتن و ھەمووان بە دوایدا دەردەچن. سایمن لە دوورەوە گۆڕی ژنەکەی دەبینێت و بۆ وێ و حاڵی خۆی دەکەوێتە گریان و دڵنەوایی دەدرێتەوە. بلووم قەیرێک بیر لەوانە دەکاتەوە کە لەوێ نێژراون. دوو پیاو لە دوورەوە سەیری بلووم دەکەن و بە بێدەنگی زەمی خۆی و ژنەکەی دەکەن، یەکێکیان ساڵانێک لەوەوبەر لەگەڵ بلوومدا قڕەقڕێکیان بووە.

جێی نوکتەیەکش دەبێتەوە

بەڕێوەبەری گۆڕستانەکە دێت بۆ لایان و نوکتەیەکیان بۆ دەکات و ئەوانیش پێدەکەنن. جا بلووم بیر لە ناشتن دەکاتەوە کە سوودی بۆ خاک ھەیە، بەڵام شوێنی زۆریش داگیر دەکات. ئینجا بیر لە شیبوونەوەی مردوو دەکاتەوە.

تەلەفۆنی نێو گۆڕ

دواجار تەرمەکە دەنێژرێت و گڵی بەسەردا دەدرێتەوە. بلووم لەوە ڕادەمێنێت کە ئەگەر کەسێک نەمردبێت و بینێژن زۆر جەرگبڕ دەبێت، بۆیە پێی باشە تەلەفۆنێک لە نێو ھەر دوودارەیەکدا دابنێن. لەناکاو لە دوورەوە کەسێک دەبینێت چاکەتێکی ماکنتۆشی لە بەردایە و دەبێتە خولیای سەری کە بزانێت کێیە. ناسنامەی ئەم کەسە یەکێکە لە پرسیارە وەڵامنەدراوەکانی ڕۆمانەکە و ئاشکرا ناکرێت. ناسیاوێک ناوی ئامادەبووانی پرسەکە تۆمار دەکات، بلووم ناوی خۆی و مەکۆیشی پێ دەڵێت.

ماڵئاوا مردن، سڵاو ژیان!

کوڕە بچکۆلەکەی مردووەکە گوڵبەندێک لای سەری گۆڕەکەی باوکیەوە دادەنێت و ھەمووان دەڕۆن. بڕیار دەدەن لەسەر ڕێ سەرێک لە گۆڕی چارلز ستیوارت پارنێڵ (١٨٤٦-١٨٩١) بدەن. پارنێڵ یەکێک بوو لە سەرکردە سەربەخۆییخوازەکانی ئایرلاند. بلووم بیر لەوە دەکاتەوە دوو حەفتەی تر بچێتە سەر گۆڕی باوکی. دواتر جرجێک دەبینێت و بیر لە خۆراکی جرجەکە دەکاتەوە، کە لاشەی مردووەکانە.

ئەو پیاوە لە پێش بلوومەوە دەڕوات کە کاتی خۆی قڕەقڕیان بووە، شەبقەکەی قووپاوە. بلووم ئاگاداری دەکاتەوە و ئەویش قووپاوییەکە چاک دەکاتەوە بە بێدەنگی سەری پێزانینی بۆ دادەنەوێنێت. ھەمووان لە گۆڕستان دەردەچن.

1. ٧ی نیسانی ٢٠٢٤ دەستم کرد بە نووسینی، لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ تەواوم کرد. ١٤ی ئاداری ٢٠٢٥ پیایدا چوومەوە. ↩︎

تەمەن: ساڵوێنە

ساڵوێنە وشەیەکی لێکدراوە، خۆم لە ٨ی ئاداری ٢٠٢٥دا لێکم داوە، لە ساڵ و وێنە پێک هاتووە. بۆ ئەم جۆرە وێنەنامەیەم داناوە کە بۆ هەر ساڵێک و وێنەیەکی تێدایە.

ئەگەر سەرنج بدەن: هەر لە ١٩٨٧ەوە کە لە دایک بووم تا ٢٠٢٤ وێنەم هەیە. بەڵام ساڵانی ١٩٩١ و ١٩٩٧ و ٢٠٠٤ وێنەم نییە.

هەر لەم ماڵپەڕەدا پەڕەیەکی ترم بۆ کۆی وێنەکانم تەرخان کردووە، دەتوانیت لێرە کلیک بکەیت بۆ ئەوەی بچیتە سەر ئەو پەڕەیە.

نەوا موکرجی لە تەمەنی پێنج ڕۆژییدا

٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧. وێنەکە منم لە تەمەنی پێنج ڕۆژییدا. وا دیارە خاڵە تەها (تەها فەرەج مەحموود ١٩٤٢-٢٠١٧: برای دایکم) وێنەکەی لە ماڵی خۆمان لە گەڕەکی عەلی ناجی چرکاندووە. هەر لەم ڕۆژەدا وێنەیەکی تریشم هەیە. لەو وێنەیەی تردا خاڵە تەها منی لە باوەش گرتووە، دایکم و کاک هۆزان و کاک ڕێبینی برام لە تەنیشتیەوەن. وا دیارە کاک کارزانی برام ئەو وێنەیەی چرکاندبێت.

نەوا موکرجی بە منداڵی پێدەکەنێت

گەرچی لەسەر وێنەکە نووسراوە ١١ی شوباتی ١٩٨٨، بەڵام لە پشتی وێنەکە نووسراوە ١١ی شوباتی ١٩٨٩. بێگومان ڕێکەوتی سەر خودی وێنەکە ڕاست نییە. ئەگەر مانگی شوباتی ١٩٨٨ بێت ئەو کاتە من چوار مانگانم. بەڵام لەو وێنەیەدا لە چوار مانگ گەورەتر دیارم. کێشەی ڕێکەوتی پشتی وێنەکەش ئەوەیە سڕینەوە و چاککردنەوەیەکی تێدایە کە زۆر ڕوون نییە. شوێنی وێنەکە ماڵی خۆمانە لە گەڕەکی عەلی ناجی لە سلێمانی.

هەر بەو جلانەوە و هەر لەو ڕۆژەدا و بە هەمان کامێرا چەند وێنەیەکی تریشمان هەیە. لە یەکێک لەو وێنانەدا من و کاک هۆزان و کاک ڕێبین و کاک ئەحمەدی برام لەسەر پێخەفێکین. کاک ئەحمەد (ئەو کاتە منداڵە) تۆپێکی شینی بە دەستەوەیە و جلێکی شینی لە بەردایە. کاک ڕێبین چەکێکی یاریی بە دەستەوەیە. وا دیارە کاک کارزانی برام وێنەکەی چرکاندبێت، چون لە وێنەیەکی تری هەمان ڕۆژدا کاک کارزان خۆیشی تێدایە. ئەگەر مانگ و ڕۆژەکە هەڵبگەڕێنینەوە ڕێی تێ دەچێت لە ڕۆژێک بەر لە ڕۆژی لەدایکبوونی یەکەممدا گیرابێت (٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨). بەڵام ئەگەریشی هەیە سەرەتای ١٩٨٩ بێت و ڕێکەوتی پشتی وێنەکە (وێڕای هەڵەکە) ڕاست بێت.

نەوا موکرجی بە منداڵی ڕووی خۆشە

٩ی ئایاری ١٩٨٩. وێنەکە منم بە منداڵی. شوێنەکە ماڵی خۆمانە لە گەڕەکی عەلی ناجی لە سلێمانی. لەوانەیە کاک کارزان موکرجیی برام وێنەکەی چرکاندبێت.

موزیک بە ماڵمان نامۆ نەبوو

لەسەر وێنەکە نووسراوە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠ گیراوە. بەڵام ئەگەری هەیە ڕێکەوتەکە ڕاست نەبێت. کەسێتییەکانی نێو وێنەکە ئەمانەن: کاک کارزان موکرجیی برام (ئەوەی گیتارەکەی بە دەستەوەیە). شوکرییە موکرجیی پوورم، خوشکی باوکم (ئەو ژنەی تەلەفۆنەکەی بە گوێوەیە). دایکم: عەتێ فەرەج مەحموود (ژنەکەی لای ڕاست)، نەوا موکرجی (ئەو منداڵە جلسوورەی بە تەنیشت ژنەکەی لای ڕاستەوەیە). کاک ئەحمەد موکرجیی برام (منداڵە جلسوورەکەی تر) باوەشی کردووە بە کاک ڕێبینی برامدا (کوڕە جل سپییەکە). دکتۆر هۆزان موکرجیی برام (کوڕە قۆڵشینەکەی پێشەوە). شوێنەکە ژووری دانیشتنی ماڵی خۆمانە لە گەڕەکی عەلی ناجی لە سلێمانی. کاک نزار موکرجیی برام وێنەکەی چرکاندووە.

نەوا موکرجی بە منداڵی لە سەیران

١٠ی نیسانی ١٩٩٢. وێنەکە من و زرنگ-ی کچی پوورمین. من ئەوەم کە بلوزە پەمەییەکەی لە بەردایە. بە بۆنەی بەهارەوە بە خێزانی چووین بۆ سەیران بۆ سەرای سوبحان ئاغا. ئەو ژنانەی دواوە یەکێکیان بێگومان ئامینە دەروێش سەعید-ی نەنکمە، واتە دایکی دایکم (سەرسپییەکەیانە کە سەیرمان دەکات). ئەو ژنە ڕەشتاڵەیەی دوای ئەو لە شوکرییە موکرجیی پوورم دەچێت. لەوانی تر زۆر دڵنیا نیم. کاک سالار قادر باقی (ئەو پیاوە جلکوردییەی پێش ژنەکانە)، گیانی شاد بێت، ئێستا کۆچی دوایی کردووە. پاسە کۆستەرەکەش هەر هی کاک سالار بوو. کاک سالار برای کاک ڕزگاری مێردی پوورم بوو، کە دەکاتە باوکی زرنگ، پێم وایە هەر کاک ڕزگاریشە وێنەکەی گرتووە. دڵنیا نیم ئەو دوو کەسە کێن کە لای پاسەکەوە بە پێوەن. ناشزانم ئەو منداڵە کێیە کە پاڵی داوەتەوە بە پشتی لاند کرووزەرەکەوە.

نەوا موکرجی بە منداڵی لای دایکیەوە

٢٦ی شوباتی ١٩٩٣. وێنەکە من و دایکمین، دایکم سەرقاڵی نانکردنە. شوێنەکە شوقەی کاک نزاری برامە لە بەغا و وێنەکەش هەر ئەو چرکاندوویەتی.

نەوا موکرجی بە منداڵی (دیسان) لە سەیران

وا دیارە ئەم وێنەیە لە ١٣ی ئابی ١٩٩٤دا گیرابێت. بە خێزانی چووین بۆ سەیران. وا بزانم شوێنەکە سیتەکە، باخەکەی کاک قادر باقی ئەحمەد یاخی (مامە قالە). دڵنیا نیم کێ وێنەکەی چرکاندووە، بەڵام ڕەنگە کاک ڕزگار قادر بێت (مێردی پوورم، کوڕی مامە قالە).

جەژنی میزەڵدان

١١ی شوباتی ١٩٩٥. ئەو ڕۆژە کاک نزاری برام دەستەیەک میزەڵدانی کڕیبوو، ئێمەش زۆر دڵمان پێی خۆش بوو. ئەو میزەڵدانە گەورەیەی بەردەممان بۆ کەس دەرنەدەچوو و شتێکی زۆر دەگمەن بوو. کەسەکانی نێو وێنەکە ئەمانەن: من (کوڕەکەی پشتەوە کە بلوزە بۆرەکەی لە بەردایە و کابرایەک گۆڵفی تێدا دەکات). نیگا-ی کچی پوورم (کچەکەی بەردەمم). زرنگ-ی کچی پوورم (کچە دانیشتووەکەی دەستی ڕاست). شێنێ-ی کچی پوورم (نێوان من و زرنگ). ئەژی-ی برازام، کوڕی کاک نزاری برام (لەسەر ئەسپە ئاسنینەکەیە). شوێنەکە ماڵی پوورمە لە گەڕەکی عەلی ناجی لەسەر شاڕێی سالم لە سلێمانی. ڕەنگە کاک ڕزگاری مێردی پوورم (باوکی زرنگ و شێنێ) وێنەکەی چرکاندبێت.

نەوا موکرجی و دایکی لە زەماوەند

هاوینی ١٩٩٦. وێنەکە من و دایکمین لە زەماوەندی ناسیاوێکمان (کاک بەختیار). شوێنەکە سلێمانییە، نزیکی گەڕەکی بەختیاری. دڵنیا نیم کێ وێنەکەی چرکاندووە.

نەوا موکرجی لە پەنا ئینجانەیەکدا

ئەم وێنەیە یان ساڵی ١٩٩٨ە یان ١٩٩٩. لەو ڕۆژەدا چەند وێنەیەکی ترم گرتووە، لە پشتی هەموویاندا ساڵەکەم هەڵە کردووە، نووسیومە ١٩٩٨ و هەشتەکە کراوە بە ٩، یان بە پێچەوانەوە. خۆم ئێستانان پێم وایە ١٩٩٩ بێت، ڕۆژەکە ڕوونە کە ٧ی ئابە. ئەو ماوەیە پارەی جەژنانەم کۆ کردبووەوە و کامێرایەکم پێ کڕیبوو و لە خۆشییدا نەمدەزانی چی بکەم، زۆر وێنەم پێی گرتبوو. زۆربەی ئەو وێنانەی دەمگرتن دەسووتان، چون باش لە کامێرام نەدەزانی. ئەم وێنەیە خۆمم لە ژووری دانیشتنەکەمان لە ماڵی خۆمان لە گەڕەکی عەلی ناجی لە سلێمانی. خوشکەکەم ئەو ئینجانانەی لە ئێمە خۆشتر دەویست و هی ئەو بوون. خۆم وێنەکەی خۆمم گرتووە بە تایمەر.

نەوا و نزار موکرجی لە باخچەی ماڵی خۆیان

٢١ی ئاداری ١٩٩٩ (نەورۆز). کاک نزاری برام بۆ یەکەم جار لە سوید هاتبووەوە بۆ کوردستان. لە باخچەکەی ماڵی خۆمان لە گەڕەکی عەلی ناجی لە سلێمانی ئەم وێنەیەمان چرکاند. پێم وا بێت کاک ڕێبینی برام وێنەکەی چرکاندووە.

نەوا موکرجی بە سواری ئەسپەوە

١٦ی ئاداری ٢٠٠٠. ئەم وێنەیە لە یەکەم ڕۆژی جەژنی قوربان لە سەرچنار لە سلێمانی گیراوە. ئەسپیان هێنابوو بۆ ئەو گۆڕەپانە، ئەم ئەسپە بە دیاریکراوی تەنها بۆ وێنەگرتن بوو، بەڵام ئەسپی تریشی لێبوو بۆ سواری. ئەو ڕۆژە ئەسپسوارییم کرد، ئەسپێکی شێتیان پێم دا و جامبازەی کرد و لەسەری کەوتمە خوارەوە و شەویلگەم دەرچوو (تا ئێستاش کاریگەریی لەسەرم ماوە). وێنەگرێکی گەڕۆک بە ناوی موحسین، لە وێنەگری تارا وێنەکەی چرکاند.

نەوا موکرجی لە خۆیەوە دەستی کردووەتەوە

١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١. وێنەکە منم لە ماڵی کاک میرانی برام لە هەولێر (عەنکاوە). ئەحمەدی برازام (کوڕی کاک میران) پێنج ڕۆژ لەوەوپێش (٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠١) لە دایک ببوو. ئێمەش چووین بۆ ئەوێ و قوربانییمان کرد. هیچ هۆیەک نییە بۆ ئەوەی دەستم وا لێ کردووە، جگە لەوەی وا دیارە دڵم خۆشە. دڵنیا نیم کێ وێنەکەی چرکاندووە، بەڵام لەوانەیە ڕامیاری برازام بووبێت، کە ئەو کاتە چوار ساڵ و هەشت مانگ دەبوو. هەم بەوەی پەنجەی چووەتە بەر چاوەکە، هەم بەوەی گۆشەنیگاکەیشی نزمە، هەم بەوەیشی لە هەمان ڕۆژدا خۆم و خۆی و پشیلەیەک وێنەمان گرتووە، بۆیە پێم وایە ئەوە.

نەوا موکرجی لە گەلی عەلی بەگ

١٦ی ئابی ٢٠٠٢. وێنەکە منم لە گەلی عەلی بەگ. لەگەڵ ماڵی کاک میرانی برامدا بۆ سەیران چووین بۆ گەلی عەلی بەگ. پێم وا بێت کوێستان خانی براژنم وێنەکەی چرکاندووە.

نەوا موکرجی و ویندۆزی سێرڤەر

٣١ی تەممووزی ٢٠٠٣. لە ماڵی کاک میرانی برامم لە عەنکاوە، هەولێر. تازە ویندۆزی سێرڤەرم پێ گەیشتبوو، تاقیم دەکردەوە و لەسەر کۆمپیوتەرەکەمان دامبەزاندبوو. پێم وا بێت کوێستان خانی براژنم وێنەکەی چرکاندووە.

نەوا موکرجی بە هەرزەکاری

٦ی نیسانی ٢٠٠٥. وێنەکە خۆمم لە سەربانی ماڵی کاک میرانی برام لە عەنکاوە، هەولێر. کاک کارزانی برام تازە لە ئەڵمانیاوە هاتبووەوە، کامێرایەکی دیجیتەلیی بۆم هێنابوو، ئیتر منیش سەدان وێنەم پێی گرت. ئەمە یەکێک بوو لەو سەدان وێنەیەی بەو کامێرایە گرتم و هەر خۆیشم وێنەکەم گرتووە. ئەو ڕۆژە لە قوتابخانەکەم (ئامادەیی عەنکاوەی کوڕان) چەندین وێنەم لەگەڵ مامۆستاکانمدا گرت.

نەوا موکرجی و هونەرمەند کاک میکائیل

دەبێت ئەم وێنەیە لە نزیکی کۆتایی بەهاری ٢٠٠٦دا گیرابێت. من ئەوساش و ئێستاش هەواداری هونەرمەند کاک میکائیل بووم و پێم وایە یەکێکە لە مەزنترین هونەرمەندەکانی جیهان. ئەو ڕۆژانە وتیان کاک میکائیل لە سلێمانییە و لە میوانخانەی ئاشتییە. ئیتر لەگەڵ سێ هاوڕێمدا چووین بۆ ئەوێ و داوامان کرد بیبینین، ئەویش میهرەبانیی نوواند و نزیکەی کاژێرێک لەگەڵماندا دانیشت و ئەم وێنەیەشمان (لەگەڵ چەند وێنەیەکی تر) چرکاند. وێنەکە بە کامێرا دیجیتەلییەکەی من گیراوە. پێم وایە یەکێک لەو سێ هاوڕێیە گرتوویانە کە لەگەڵ مندا بوون.

نەوا موکرجی و برازایەکی لەسەر دوگمەبەند

٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦. وێنەکە من و لارای برازامین (کچی کاک ڕێبینی برام). ئەو کاتە ئەوەندە دەمێک نەبوو دەستم کردبوو بە موزیک. ئەو شەوە خوشکەکەم مارە دەکرا و ئەم وێنەیەمان گرت. شوێنەکە ژوورەکەی خۆمە لە ماڵی خۆمان لە گەرەکی عەلی ناجی لە سلێمانی. دڵنیا نیم کێ وێنەکەی چرکاندووە.

نەوا موکرجی لەسەر پیانۆکەی

ئەگەرچی نووسیومە ٢٠٠٨ە، بەڵام پاش بڕێک لێکۆڵینەوە، ڕەنگە ١٧ی تەممووزی ٢٠٠٩ بێت. ئەوەی دڵنیام ئەوەیە ئەم وێنەیە لە ماڵی کاک میرانی برام گیراوە لە عەنکاوە لە هەولێر، ڕامیاری برازام گرتوویەتی. ئەو دە ڕۆژە خولی یەس ئەکادیمی هەبوو لە هەولێر و بۆ ئەو دە ڕۆژەی هاوین چووم بۆ ئەوێ، پیانۆکەشم لەگەڵ خۆم برد. لەو کاتەشدا مەشقم لە پرێلیودی سۆڵی بچووکی ڕاخمانینۆڤدا دەکرد (ئۆپوسی ٢٣، ژمارە ٥).

نەوا موکرجی لە ئێوارەیەکی تایبەت بە نمایشی خۆی

٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩. وێنەکە خۆمم لە بۆنەیەکدا کە خۆم ڕێکم خستبوو بە ناونیشانی «ئێوارەیەک لەگەڵ نەوا موکرجی». لەم بۆنەیەدا بڕێک موزیکم ژەند و چەند گۆرانییەکم بێژا و هەندێک نوواندنیشم کرد. نوواندنەکە لە بەربوورە بوو و خۆم ڕێکم خست، گۆرانییەکی ڕاخمانینۆڤم بێژا (ئەلێکۆ کاڤاتینا: هەوای ئەلێکۆ لە ئۆپێرای ئەلێکۆ-ی ڕاخمانینۆڤ)، بەڵام گاڵتەم پێی دەکرد، لەسەر گاڵتەکەم دوو مافیای ڕووسی دەهاتن دەیانبردم و لێیان دەدام. پاشان بۆ بێدەنگکردنم پارەیان پێم دەدا. هەر لەم بۆنەیەدا چەند وێنەیەکی ترم هەیە کە میکیاجی شینبوونەوەی لاچاوم بۆ کراوە. کامێرام بردبوو و لەسەر سێپایەک دامنابوو، تکام لە هاوڕێیەکم کرد لە سەرەتاوە تا کۆتایی ئەم بۆنەیەم بە ڤیدیۆ بۆ تۆمار بکات، تاکە کاری ئەو ئەوە بوو ئاگای لە کامێراکە بێت. بەڵام هاوڕێکەم هەر نەشهات بە لای کامێرادا. هەر لە سەرەتای بۆنەکەوە میوانێک دێت و شەقێک لە سێپاکە هەڵدەدات و کامێرا ڕوو دەکاتە زەوییەکە و ئاوها تۆماری ڤیدیۆیی ئەو بۆنەیە بە فیڕۆ چوو. دڵنیا نیم کێ وێنەکەی چرکاندووە، بەڵام هەر ئەو ڕۆژ و شەوە چەندین وێنەی تریشم گرتووە. ئەم کامێرای وێنەیەیان هی نەبەردی هاوڕێم بوو. شوێنەکە قاوەخانەی ئەوروپایە لە تەنیشت گەلەری ڕەند لە سلێمانی.

نەوا موکرجی لە کۆنسێرتی شەوی سەری ساڵی ٢٠١٠دا

١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠، یان هێشتا نەببوو بە ١ی ١. من و تیپی بلانکا کۆنسێرتێکمان ساز کرد لە قاوەخانەی ئەوروپا لە تەنیشت گەلەری ڕەند لە سلێمانی. لەم وێنەیەدا شەبقەکەی کاک هاوژین بلانکام لە سەردایە. پێم وا بێت کاک کاردۆ کامیل وێنەکەی چرکاندووە. ئەو شەوە هاتن بە پسووڵە بوو و شوێنەکە جمەی دەهات، دڵمان خۆش بوو پارەی چاکمان پەیدا کردووە. کەچی بۆ سبەی خاوەنی قاوەخانەکە تەنها یانزە پسووڵەی بۆمان هێنا کە فرۆشتبووی! دەیوت: «زۆر قەرەباڵغ بوو، فریا نەکەوتم پسووڵە بفرۆشم». ئاوها تەنانەت کرێی هێنانی ئامێرە پێویستەکانی کۆنسێرتەکە و ڕیکلامەکەمان دەرنەکردەوە. هەرگیز پشت بە کەسێک مەبەستە متمانەی تەواوت پێی نەبێت. ئەو کابرایە یان لە ئێمە بێباک بوو، یان پارەکەمانی خوارد.

نەوا موکرجی دەژەنێت و دەبێژێت

١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١. وێنەکە منم لە کاتی ژەندن و بێژانی گۆرانیدا. ئەو شەوە لە چێشتخانەی دەرگەزێن لە سلێمانی لەگەڵ چەند هاوڕێیەکدا بووم، موزیکم بۆیان ژەند و گۆرانیم بۆیان بێژا. وێنەکە بە دەستی ڕەنگینی کاک قادر فەرەجی چرکێنراوە و کامێراش هەر هی خۆی بوو. کاک قادر شەوی پێشوو میوانی من بوو و ئەو دوو شەوە چەندین وێنەی جوانی گرتم.

نەوا موکرجی و کاتژمێرە پەمەییەکەی

٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢. وێنەکە منم، پاش تەواوبوونی کار چووم بۆ قاوەخانەی یانزە لە سلێمانی. لەوێ مەشقم لە گۆرانیی لا ماما-ی ئەزناڤۆردا دەکرد. لەو دەرفەتەدا نانم خوارد. وێنەکە بە دەستی ڕەنگین و کامێرای بیار ڕەشید گیراوە، هەر ئەو شەوە چەندین وێنەی تریشی گرتم. براژنەکەم ئەو کاتژمێرەی بۆم ناردبوو، وتی بە هەڵە ڕەنگی پەمەیی هەڵبژاردووە. منیش گوێم نەدایە و تا کاری دەکرد لە دەستم کرد، بشبوو بە بنێشتەخۆشەی دەمی زۆر کەس.

نەوا موکرجی و ددانە کەروێشکییەکەی

١٤ی ئاداری ٢٠١٣. وێنەکە منم لەوبەر پەڕتووکخانەی گشتیی سلێمانییەوەم. لە کار دەگەڕامەوە بۆ ماڵەوە، بێژەن جەزای هاوڕێمم دی کامێرایەکی پێبوو، وتی: «بوەستە با هەندێک وێنەت بگرم». ماڵی ئاوا بێت. چەند وێنەیەکی جوانی گرتم.

نەوا موکرجی

١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤. وێنەکە منم بە کراسێکی ڕێڕێ و کراوات و چاکەت. هیچ بۆنەیەک نەبوو، هەر بۆ خۆشی چووم بۆ قاوەخانەیەک و کاک ئاکار دلێری هاوڕێمی لێبوو. کاک ئاکار وتی: «با هەندێک وێنەت بگرم». شوێنەکە قاوەخانەیەک بوو لە نزیکی سەهۆڵەکە لە سلێمانی، خۆم فلاشەکەم بۆ کاک ئاکار گرتووە.

نەوا موکرجی

٢ی ئابی ٢٠١٥. وێنەکە خۆمم بێ ڕیش و سمێڵ. هیچ بۆنەیەک نەبوو، گڵۆپێکی نوێم کڕیبوو بۆ ژوورەکەم، بە کامێرای نیکۆنەکەم ڕووناکییە نوێکەی ژوورەکەمم تاقی دەکردەوە. خۆم وێنەکەم گرتووە و شوێنەکەش ژوورەکەی خۆمە لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی.

نەوا موکرجی لە دیمانەیەکدا

٧ی شوباتی ٢٠١٦. وێنەکە خۆمم. ئەمە فرەیمێک بوو لە ڤیدیۆیەک کە بۆ دیمانەیەک کردمان. ئەو کاتە کامێرایەکی بلاکماجیکی هاوڕێیکم لابوو، بەو کامێرایە ڤیدیۆکەمان تۆمار کرد. دواتریش هەر خۆم مۆنتاژم کرد، لە مۆنتاژدا ئەم فرەیمەم لێی دەرهێنا و وەک وێنەی یادگار هێشتمەوە. ئێستا ئەو دیمانەیە نەماوە، بەڵام ئەم وێنەیەی لێ بە جێ ماوە. شوێنەکە ژوورەکەی خۆمە لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی. خۆیشم تۆماری خۆمم کردووە، واتە خۆم وێنەکەم چرکاندووە.

نەوا موکرجی لە ئاوێنەکەیەوە

١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. وێنەکە وێنەدانەوەی خۆمە لە ئاوێنەی کەنتۆری ژووری نووستنەکەمەوە لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی. هەر خۆیشم وێنەکەم بە کامێرا کانونەکەی خۆم گرتووە.

نەوا موکرجی بە جگەرەوە

٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨. وێنەکە منم لە پەنجەرەیەکەوە سەیری دەرەوە دەکەم. شوێنەکە کارگەی کلتوورە لە سلێمانی. چوار ڕۆژ لەوەوبەر پوورم (شوکرییە موکرجی) مردبوو، هەموو براکانم بۆ پرسەکە لە سلێمانی بوون. جا لەو ڕۆژەوەی لە دایک بووم تا ئەو چرکەیە ڕێک نەکەوتبوو هەموومان لە یەک کاتدا لە ماڵەوە بین، بۆیە پێشنیارم کرد هەموومان پێکەوە وێنەیەک بۆ یادگار بگرین. داوام لە کاک سەنگەر عەبدوڵڵا کرد وێنەکەمان بگرێت. ئەو دوانیوەڕۆیە من و کاک سەنگەر دەسووڕاینەوە بزانین کوێ باشە ئەو وێنەیەی لێ بگرین. ئەم وێنەیە کاک سەنگەر گرتوویەتی. شەویش هەموومان پێکەوە وێنەمان گرت و هەر ماڵی پوورم خۆیمان هەڵبژارد.

نەوا موکرجی لای پیانۆکەیەوە

١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩. وێنەکە منم لای پیانۆکەمەوە لە ژوورەکەی خۆم لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی. خۆم وێنەکەم گرتووە.

نەوا موکرجی لای پیانۆکەیەوە بە جلی کۆنسێرتەوە

١٧ی نیسانی ٢٠٢٠. وێنەکە منم لای پیانۆکەمەوە لە ژوورەکەی خۆم لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی، جلی کۆنسێرتم لە بەردایە. خۆم وێنەکەم گرتووە.

نەوا موکرجی بە قژی کورتەوە

١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١. وێنەکە منم بە قژی کورتەوە لە ژوورەکەی خۆم لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی. خۆم وێنەکەم گرتووە.

نەوا موکرجی بە قژی درێژەوە

٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢. وێنەکە منم بە قژی درێژەوە لە ژوورەکەی خۆم لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی. خۆم وێنەکەم گرتووە.

نەوا موکرجی بە جلی فەرمییەوە

٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣. وێنەکە منم بە جلی فەرمییەوە لە ژوورەکەی خۆم لە ماڵی خۆمان لە سلێمانی. خۆم وێنەکەم گرتووە.

نەوا موکرجی بە جلی کوردییەوە

٢ی ئایاری ٢٠٢٤. وێنەکە منم بە جلی کوردییەوە. شوێنەکە ماڵی نیگا سەلامی هاوڕێمە لە سلێمانی و وێنەکەش هەر ئەو گرتوویەتی.

ئاساییە هەمووان ببنە شیکەرەوە¹

ئەو کەسە کەسە، ها!

ئەو کەسە بیست و شەش ساڵە زیندانییە. نەک ڕێبەری گەلێک، بەڵکو کەسێکی نەدیو و نەناس و هیچکارەش بووایە خەڵک بایی ئەوەندە زانینخوازییەکەی دەورووژا کە بیەوێت بزانێت کەسێک دوای بیست و شەش ساڵ بێدەنگی چی شتێک دەڵێت و گوێیان بۆ پەیامەکە شل دەکرد و لەسەری دەدوان.

پاشان وتەکانی ئەو کەسە لای زۆر کەس و-وەک شتێکی وەک پەیامی ئاسمانی وەردەگیرێن و ئەمانە. خەڵکانێکی زۆر هەن لەسەر وتەی ئەو کەسە خۆیان شتێک لێ دەکەن، شتێکی و-وەک ئەوەی خۆیان بە کوشت دەدەن.

پەیامەکە، شتەکە هینێکە و ئەمانە

ئەوەی ئەو کەسە باسی لێوە دەکات، پەیامەکە، هینێکە و ئەمانە ڕاستەوخۆ کاریگەریی لەسەر چارەنووسی لانیکەم هەشتا نەوەد ملیۆن کەسی ئەمڕۆ هەیە و ئەمانە. ناڕاستەوخۆش تا سەدان و دوو سەد و ئەوەندەش ساڵ کاریگەریی لەسەر ژیان و چارەنووسی منداڵ و نەوەی نەوەمان دەبێت و ئاوها.

ئەو کەسە و کەسەکانی تری دەوری و دووری باسی… باس لە شتێکی زۆر سەیر و سەمەرە و گوماناوی و بەڵاجەوی و سەرسووڕمێنەر دەکەن. باس لە شتێک دەکەن، پەیامەکە ، ئەها، ئەزانی چی و ئەمانە، وەکو، ئەها، وەک، وەکو وەکو فاڵ دێتە بەر گوێی لایەک لە کورد و ئەمانە، یەکێک لەوانە خۆم. شتێکە و هینێکە و ئەوەیەکە و لای کەس ڕوون و ئاشکرا نییە و زۆر لێڵ و لیخن و شلوێیە. شتێکە، هینێکە، ئەوەیەکە، ناچێت بە مێشکی ٩٩٪ی خەڵکی سەر زەوی و ئەمانە. شتێکە، ئەها، هینێکە تا ڕادەیەکی زۆر لە فێڵ و ئەمانە دەچێت.

ئیتر کاکە خەڵکیش قسە دەکات و ئەمانە

بۆیە ئەگەر هەموو خەڵک لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ئەمانەدا، منداڵ تا پیر، شارەزا تا نەشارەزا، ئاگادار تا بێئاگا، بە دروستی و بە نادروستی، بە ڕێکی و بە خواری، بە هەڵە و بە ڕاست لەسەری بنووسن و بڵێن و بکۆڵنەوە، ئاساییە.

خۆ ئەو کەسە و کەسەکانی تری دەوری و دووری کە پێشوازی لە پەیامەکە دەکەن خەڵکی هەسارەیەکی تر نین. ئەم کەسانە باسی شتێکی زۆر تایبەت بە خۆیان ناکەن. بۆ نموونە باسی ئەوە ناکەن کە دەبێت فۆنتی نووسینەوەی نۆتەی جاز چۆن بێت تا هەموو خەڵک لەسەری نەڵێن. ئەو کەسە و کەسەکانی تری دەوری و دووری باسی چارەنووسی نەتەوەیەک دەکەن، کە ئێمەین و ئەمانە.

ئینجا با بێینە سەر ئەو زیانانەی لەسەر ئەو کەسە لە خودی خۆم کەوتوون: لەسەر ئەو کەسە و ئەمانە و ئەوەی من وا لێی تێگەیشتبووم کە دۆزی ئەو کەسەیە و ئەمانە (کە هەڵە بووم و ئەمانە) دوو هەژماری فەیسبووکم سووتێنراون! هەزاران نامە و پۆست و وێنە و نووسینم لەسەر ئەو کەسە تیاچوون و ئەمانە. هەر منیش نیم و نەبووم، لایەک و چەندێک بڵێم ئەوەندە لە کورد لەسەر تەنها وێنەی ئەو کەسە هەژماری سووتێنراوە. دەتانەوێت ئێستا شتێک نەڵێین و ئەمانە؟

ئەی تۆ چی دەڵێیت و ئەمانە؟ من… من دەڵێم ئاو و ئاگر ئامانیان نییە و ئەمانە.

ئەم پەیامە وەڵامە بۆ ئەو بەڕێزانەی گلەیی دەکەن لەوەی کە ئەمە چییە ئەم هەموو کەسە بوونەتە شیکەرەوەی سیاسی لەسەر وتەکانی ئەو کەسە و ئەمانە.

1. لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥دا نووسیومە. ↩︎

فیدباک¹

وشەی فیدباک feedback لە زمانی ئینگلی(زی)دا زیاتر لە واتایەکی هەیە. سێ واتایان لە بواری ئەلیکترۆنی و میکانیکی دەنگ و زیندەناسییدایە؛ بۆیە باسی ئەمانە ناکەم.

واتا هەرە باوەکەی فیدباک لای کورد ئەوەیە کە دوای بینین، بیستن، بەرکەوتن لەگەڵ بەرهەمێک، یان ئەزموونێک ڕای خۆت دەدەیتەوە بە بەرهەمهێنەکە، یان خاوەنی ئەزموونەکە. یان بۆ نموونە چێشتی دەستی کەسێک دەخۆیت و ڕای پێ دەدەیتەوە؛ پێم وایە بۆ ئەم واتایەیان وشەی «پاشڕا» گونجاو بێت. پاشڕا: ڕا، سەرنج، ڕەخنە، یان تێبینییەکە، پاش ئەزموونی خۆت لەگەڵ بەرهەم یان ئەزموونێکدا دەیدەیتەوە بە خاوەنی بەرهەم، یان ڕێکخەری ئەزموونەکە.

ئەم پاشڕایە لەگەڵ دوو «پاشڕا»ی تر جیاوازە. لە موکریانیدا کە دەڵێن پاشڕا، واتە لە پاشەوە. بۆ نموونە مامۆستا هێمن لە وەرگێڕانی مەم و زینی ئۆسکارماندا دەڵێت: «ئێستا ئەگەر سەرم لە پاشڕا ببڕی ناگەڕێمەوە بەدواوە». واتە ئەگەر سەرم لە دواوە ببڕیت. یان لە کورمانجیدا بە واتای «پاشان» دێت، بۆ نموونە: «ئەڤ پرسە ھەر کارەک بیت پێشتر بەرنامە و پلان بۆ دھێتە داڕێشتن پاشڕا دھێتە ڕاگەھاندن»، واتە پێشتر بەرنامە و پلان دادەنرێت، پاشان ڕادەگەیێنرێت.

1. لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٥دا نووسیومە ↩︎

پشتیوانی لە زمانی کوردی¹

ئینگلەکان و شکۆ

هەندێک کەس دەڵێن: «مادەم ئینگلی(زی) ئەوەندە زمانێکی دەوڵەمەند و گەورە و بەشکۆیە، کەواتە با کوردی لابدەین و هەموومان ئینگلی(زی) فێر ببین». (تێبینی: من پێم دروستترە بوترێت ئینگلی، نەک ئینگلیزی، لەسەریشیم نووسیوە، دەتوانن بیخوێننەوە). بەهەرحاڵ، بەڵام داخۆ ئایا زمانی ئینگلی هەمیشە ئەم شکۆیەی هەبووە؟ یان داخۆ ئەگەر شکۆی هەیە، ئەم شکۆیەی لە کوێوە هێناوە؟

خێزانە خانەدان و ناوخاسەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەوروپا وەک نیشانەیەک بۆ خانەدانێتی و ناوخاسییان، دەسەڵات ئاڕمێکی پێیان دەدا تا پێی بناسرێنەوە. بەم ئاڕمە دەوترێت: کۆت ئۆف ئاڕمس (coat of arms) و بە کوردی ئێمە بە «خانەداننیشان» وەریدەگێڕین.

جا خانەوادەی ویلیەم شێکسپیر (ڕەنگە بە هاندانی ویلیەم-ی گەورەنووسەر بووبێت کە جۆن-ی باوکی هەوڵی بەدەستهێنانی ئەم خانەداننیشانەی داوە)، کە شانازیی زمانی ئینگلییە و لای زۆربەی شارەزایان بە مەزنترین نووسەری زمانەکەیان دادەنرێت، ئەم خانەداننیشانەیان وەرگرتووە.

لە ژێر خانەداننیشانەکەدا نووسراوە: نۆن سانز درۆیکت non sanz droit، کە بە زمانی فەڕەنسیی کۆن نووسراوە و بە واتای شتێکی وەک: «بێماف نین» دێت.

مەبەستم ئەوەیە ئینگلەکانی ئەوسا زمانی فەڕەنسیی کۆنیان لا شکۆمەند بووە، نەک ئینگلی. بە جۆرێک کە ئامادە بوون دروشمی سەر ئاڕمی مەزنترین نووسەرەکەیان بە ئینگلی نەبێت، بەڵکو بە فەڕەنسیی کۆن بێت.

پاشان ئینگلەکان وردەوردە بە جۆرێک شکۆ دەدەن بە زمانەکەی خۆیان، کە ئێستا تەنها زانینی ئینگلی ملیۆنان هەلی کار دەڕەخسێنێت. ئێمەی کوردیش دەتوانین کارێکی هاوشێوە بۆ زمانی کوردی بکەین. بەڵام سەدان ساڵی تر نەوە و نەوەی نەوەکانمان لە بەری پشتیوانی و هەڵوێست و ڕەنجی ئێمە دەخۆن.

چی نرخ و شکۆ دەدات؟

ڕاستە دەرەوەی خۆت کاریگەریی لەسەر نرخ و بەها و شکۆی ئەو شتانە دروست دەکات کە تۆ هەتن. بە نموونە: دەکرێت نەتەوەکانی تر وا بکەن ئەوەی تۆ هەتە بێنرخ و بێبەها و بێشکۆی بکەن. بەڵام هەڵوێستی تۆ زۆر گرنگە لە گۆڕینی ئەم هەڕەشەیەدا. چون مرۆڤ خۆیشی دەتوانێت بەشدار بێت لە پێدانی بەها و نرخ و شکۆ بەوەی هەیەتی، ئەگەریش هەموو جیهان لە دژی کار بکەن. بەڵام هەر ئەو مرۆڤەش دەتوانێت لەگەڵ دەستە دەرەکییەکەدا بەها و نرخ و شکۆ لەوانە بستێنێتەوە کە هەنی و هەڕاج و هەرزانفرۆشیان بکات.

هەر ئێمەش وەک نەتەوەی کورد دەتوانین شکۆ و نرخ بدەین بە زمانمان، یان لێی بستێنینەوە. واتە یان پشتیوانیی لێ بکەین، یان هەرزانفرۆش و هەڕاجی بکەین. جا ئەگەر بێویست و بێهەڵوێست بین، ئەوا بە دەستی خۆمان زمانەکەمان دەکوژین. بەڵام ئەگەر لێهاتوو و بەتەنگەوەهاتوو بین، ئەوا ڕەنگە بتوانین کارێک بکەین ڕۆژێک لە ڕۆژان جگە لە خۆمان، هەموو جیهان بە زمانی ئێمە بدوێن. ئەمە لە خۆیەوە دروست نابێت، ئەمە بەرهەمی ئەو هەڵوێست و ویستە دەبێت کە تۆ ئەمڕۆ دەیانگریتە بەر.

ئەگەر ئێمەی کورد لە هەموو شوێنێکدا لە پشت زمانی خۆمانەوە بوەستین و داکۆکیی لێ بکەین، ئەوا لە سەد ساڵی داهاتوودا زمانەکەمان دەبێت بە زمانێکی ڕکابەری زمانە پڕئاخێوەرەکانی جیهان. وای لێ دێت تاکی کورد، تەنها بە زانینی زمانەکە بتوانێت هەلی کاری دەست بکەوێت و زمانەکە ببێتە سەرچاوەی دارایی بۆ نەوەکانمان. هەروەها نە عەرەبی و نە هیچ زمانێکی تر لە ئایندەدا ناتوانن شوێن بە کوردی لەق بکەن و ئاخێوەرەکانی برسی بکەن و ناچاریان بکەن ئەگەر زمانی داگیرکەر نەزانن، ئیتر کاریان دەست نەکەوێت. بەڵام ئەمە بە هەرەوەزی و کۆڵنەدان دەکرێت.

ئاخێوەرانی زمانی کوردی دەتوانن شکۆ بە زمانی کوردی بدەن

زمانی ئینگلی شکۆی لەوێوە هێناوە کە ئاخێوەرەکانی کەم نەیاننرخاندووە و لە پشتی وەستاون. کە هیندستانیان داگیر کردووە، ئەمان سەد هەزار کەسێک بوون، ئەوان ملیۆنان کەس بوون، بەڵام وتوویانە: «دەبێت ئەم ملیۆنان خەڵکە بە زمانی ئێمە بدوێن!». ئەمە پشتیوانییە. عەرەبەکان کە هاتن ئەم ناوچانەیان داگیر کرد، خۆ ئەوان گوایە بۆ بڵاوکردنەوەی پەیامی خودا هاتبوون و باشتر بوو بە زمانی ئێمە بدوێن تا پەیامەکەمان تێبگەیەنن، کەچی لەوێدا لە پشت زمانی خۆیان وەستان و وتیان: «دەبێت هەموو ئەم داگیرکراوانە بە زمانی ئێمە بدوێن». کورد بوونایە دەیانوت: «بە زمانی ئەوان دەدوێین، بۆ ئەوەی تێبگەن!». یان «بە زمانی ئەوان دەدوێین، چون ئەوان زۆرترن!». گەرچی زۆربەی کوردان لە بەرانبەر کەمینەشدا هەر زمانی خۆیان دەگۆڕن!

ڕەنگە عەرەب و ئینگلەکان خۆیشیان وێنای ئەوەیان نەکردبێت کە بە پشتیوانییەکەیان زمانەکانیان وەها ڕەگ دابکوتن. بەڵگەش هەیە بۆ ئەمە: زمانی فەڕەنسی لای ئینگلەکان ئەوەندە زمانێکی شکۆمەند بووە، کە تا ئێستاش بە ئینگلی بە زمانی فەرمی دەڵێن: «لینگوا فڕانکا». لینگوا فڕانکا دەستەواژەیەکی ئیتالییە، بە واتای: «زمانی فەڕەنسی» دێت! فەرهەنگی کۆلینز نموونەی ڕستەیەکت دەداتێ کە دەڵێت: «English is rapidly becoming the lingua franca of Asia»، واتە: «ئینگلی وا بە خێرایی دەبێت بە زمانی فەڕەنسیی ئاسیا!». ئەم دەربڕینە هەر نوکتەیە! وەکو ئەوە وایە بڵێیت: دووشەممان هەینیمانە! لەبەر ئەوەی تۆ وشەت نەبێت بۆ پشوو!

پەیوەندیی نێوان شکۆ و متمانە پەیوەندییەکی سەیرە، متمانە شکۆ دروست دەکات و شکۆش متمانە دروست دەکات، یەکتر تەواو دەکەن. دەکرێت دروستیش بکرێن، بۆیە زۆر گرنگە متمانەت بە خۆت و زمانەکەت هەبێت، شکۆیشی پێ بدەیت، تا دواتر هەردووکیانی لێ بدوریتەوە.

کەوتووەتە سەر ئێمە

هەندێک کەس دەڵێن کە زمانی کوردی کەموکووڕە و بە کەڵک نایەت. بەڵام پێم وایە کەموکووڕییەکە لە زمانی کوردیدا نییە، بەڵکو لە ئێمەی ئاخێوەرەکانیدایە. بۆ نموونە فارس، بەو زمانەی ناوی ناوە فارسی، کە نەوەد لە سەدی عەرەبی و کوردییە و ئەوەی تری تێکەڵەی زمانی ترە، زڕەزمانێکی دروست کردووە و بەسەر هەموو نەتەوە داگیرکراوەکانیدای سەپاندووە. ئێمەش زمانێکی مەزن و نایابمان هەیە و فڕێمان داوە!

بابەتەکە گەورە و بچووکیی زمانەکە نییە، بەڵکو ئەوەیە کە ئێمە دەتوانین چی لەم زمانە دروست بکەین. واتە بابەتەکە ویست و هەڵوێست و دەستڕەنگینیمانە لە بەرانبەر بێویستی و بێهەڵوێستی و دەستمردووییماندا.

خۆشبەختانە ویست و هەڵوێست و دەستڕەنگینی شتگەلێکن دەکرێت فێریان ببین. وەنەبێت نەشمانبووبن، هەمانبوون، بەڵام لە زۆرێکماندا کز بوون، چون زۆربەمان خۆمانمان لە بیر براوەتەوە، خۆمانمان لێ ون کراوە. هەموو دونیا دەبینین، خۆمان نەبێت، کێشە و ستەمدیدەیی هەموو دونیا دەبینین، هی خۆمان نەبێت. دەشتوانین بە شانازییەوە لە زمانی هەموو دونیادا قاڵ بین، هی خۆمان نەبێت!

بەڵام دەکرێت لەمەودوا ئاوڕ لە خۆمان بدەینەوە و خۆمان ببینین. دڵنیاتان دەکەم ئەگەر متمانەمان بە خۆمان هەبێت، زمانێکی زۆر مەزنمان لەبەردەمدایە و دەتوانین کاری زۆر گەورەی پێ بکەین.

بەڵام دەبێت ئەمڕۆ زمانی کوردی هەڵببژێرین و بڕیار بدەین هەموو شت بە زمانی کوردی بکەین. ئەو کاتە ئەگەر زمانەکە کەموکووڕییشی تێدا بێت دەتوانین ڕووبەڕوویان ببینەوە و چارەیان بکەین. بەڵام گەر ئێمە کوردی هەڵنەبژێرین، ئەوا ڕووبەڕووی کەموکووڕییەکانیشی نابینەوە و خۆمان لە هەموو چارەیەک دەدزینەوە و دەبینە پاشکۆی نەتەوەیەکی تر.

ئایا زمانی کوردی کەموکووڕە؟

تا شتێک بە کار نەهێنیت ڕووبەڕووی کەموکووڕی و کێشەکانیشی نابیتەوە. گەر نەژییت، چۆن ڕووبەڕووی کێشەکانی ژیان دەبیتەوە و چارەیان دەکەیت؟ زمانیش وایە. هەر زمانێک بە هۆی بەکارهێنانەوە ڕۆژانە ڕووبەڕووی ئاستەنگەکان دەبێتەوە و ئاخێوەرەکانی کێشەکانی چارە دەکەن، ئەوەی نییەتی بۆی دادەڕێژن، یان لێکیدەدەن، یان بۆی دەخوازن. هەموو ڕۆژێک بیر و شتی نوێ دێنە جیهانەوە، زمانیش هەوڵ دەدات جێی ئەم بیر و شتە نوێیانە لە خۆیدا بکاتەوە.

بۆ نموونە: هەمووی سەد و سی و هەشت ساڵە ئوتومبێل هەیە. عەرەب وشەی سەییارە-یان بۆی داناوە، کە وشەیەکی زۆر کۆنە و بە واتای گەڕۆک دێت، تەنانەت لە قورئاندا هەیە: «وَجَاءَتْ سَيَّارَةٌ فَأَرْسَلُواْ وَارِدَهُمْ فَأَدْلَى دَلْوَهُ» (یوسف: ١٩). ئینگلەکانیش هەمان شتیان کردووە، وشەی کاڕ car-یان بۆی داناوە کە هاوڕیشەی وشەی کاروان-ە، زۆر پێش ئوتومبێل بۆ گالیسکە بە کار هاتووە. شێکسپیریش وشەکەی بە کار هێناوە².

واتە عەرەب و ئینگل وشەیەکی کۆنیان بۆ داهێنانێکی نوێ داناوە. کەچی ئەگەر کورد ناوی گەڕۆک-ی لە ئوتومبێل نابا، کە ڕەفیق حیلمی ناویەتی، هەر کوردەکەی خۆمان سەرکۆنەی دەکردین کە کوردی زمانێکی لاوازە. بەڵام بێ هیچ پرسیارێک لە عەرەبی و ئینگلیی پەسەند دەکەین و بە زمانەکانیان سەرسام دەبین، بەڵام ئەوەی خۆمانمان پێ کەمە.

ئەو کەسانەی وا دەڵێن هەڵەن لەبەر، یەکەم: خۆیان هیچ هەوڵێکی ئەوتۆیان لەگەڵ زمانی کوردیدا نەداوە و هەموو جێیەکی زمانەکەیان تاقی نەکردووەتەوە تا گەیشتبن بەو دەرئەنجامە. دووەم: بێ پرسیار خۆیان بۆ وشەی زمانی تر دەدەن بە دەستەوە و پەسەندی دەکەن، بەڵام بۆ هی زمانی خۆیان وا نین.

بۆ زمانێکی تر نەبێت؟

ڕەنگە بپرسیت: «بۆ کوردی بێت؟ بۆ زمانێکی تر نەبێت؟ خۆ هەمان کار دەکات». لەبەر ئەوەی وەک نەتەوە هیچ شکۆیەکت نابێت. دەتوانین شکۆکە لای عەرەب و فارس و تورک و ئینگلەوە بهێنین بۆ کورد و کوردستان.

بۆ کوردی بێت؟ چون کوردی هی خۆمانە، هەزاران ساڵ باوان و دایانمان بەم زمانەوە ماندوو بوون و بیریان پێ کردووەتەوە و پاراستوویانە، ئەرکمانە درێژە بەو پاراستنە بدەین و گەشەی پێ بدەین. زمانەکەمان تێڕوانینگەیەکی مێژوو و گەشەمانە. گرنگترین پایەی نەتەوایەتییمانە. ئەگەر زمانی کوردی نەمێنێت، کوردبوون و کوردستانیبوون بێپایە دەبن.

ئەم زمانە توانا و ویست و بڕیار و هەڵوێستی ڕابەرایەتیی ئێمە دەخاتە بەر تاقیکردنەوە. بەڵام زمانی نەتەوەی تر تەنها توانای شوێنکەوتەییمان دەخاتە بەر تاقیکردنەوە. چون ئێمە لە کوردیدا خاوەن و ڕابەر و پێشەواین، بەڵام بۆ زمانانی تر تەنها فێربووێکین.

وەک ئەوە وایە بڵێیت: «خۆ جامی جیهانی هەیە، قەیچێکە با ئەرجەنتین بیباتەوە!». ئەی بۆ تۆ نەیبەیتەوە؟ مێژوو تۆمار دەکەیت؛ متمانە بۆ خەڵکەکەت دەگەڕێنیتەوە؛ شکۆ بە هاووڵاتییانت دەدەیت؛ دەستت دەبێت لە دروستکردنی جیهاندا و هەر وا بینەرانە سەیر ناکەیت یەکێکی تر ژیان بەو جۆرە بنەخشێنێت کە خۆی دەیەوێت.

خۆ ڕاستە، ئێمەش نەبین پێشبڕکێکان هەر دەکرێن و خەڵکانی تر هەر تیایاندا بەشدار دەبن. بەڵام بۆ منداڵەکەی تۆ نەبێت کە دەیباتەوە؟ بەڵام بۆ ئەو بردنەوە و شکۆیە کارێکی درێژ و پشتیوانییەکی بەردەوامی چەند نەوەیەک پێویستە.

زمانی کوردی توانستەکەی هەیە

هەندێک کەس پێیان وایە زمانی کوردی زمانێکی لاوازە و کەڵکی ئەوەی نییە ببێتە زمانی کار، یان زمانی زانست. یان زمانەکە بەشی بیرکردنەوەکانیان ناکات. بەڵام ئەمە هیچ ڕاست نییە. زمانی کوردیش وەک هەر زمانێکی تر توانای داڕشتن و لێکدان و خواستنی وشەی هەیە.

کۆڕی زانیاریی کورد لە حەفتاکان و هەشتاکانی سەدەی پێشوودا هەزاران وشەی نوێیان هێنایە نێو کوردییەوە و دەیان هەزار منداڵ بەو وشە نوێیانە زانستیان خوێند. خۆم یەکێکم لەوانە. ئەگەر ئێستاش وشەیەکمان لە بەرانبەر زاراوەیەکی زانستیدا نەبێت، ئەگەر بڕیارمان دابێت بە کوردی بدوێین و بخوێنین، ئەوا بە ناچاری وشەیەکی نوێی یان بۆ دروست دەکەین، یان بۆی دادەڕێژین، یان لێکیدەدەین. یان لە خراپترین باردا: دەیخوازین.

پێم وایە بابەتەکە یان خۆبەکەمزانینە، یان نەزانینە. دەنا زمانی کوردی تەنها لەو هەزار وشەیە پێک نەهاتووە کە زۆربەی کوردە کوردینەزانەکان ئەوەندەی لێ دەزانن. ئەگەر هەر ئەوەندەش بێت، کە ئەوەندە نییە، دەتوانین فراوانتری بکەین و توانای داهێنانمان تاقی بکەینەوە. چون زمانەکە بەشی پێویست کەرەستەی پێکهاتنی نوێی پێمان داوە.

ئینگلیش لە سکی دایکیەوە (ئەگەر دایکی هەبووبێت و دایکی دووگیان بووبێت) وشە و زاراوەی بۆ زانستەکان نەبووە. بەڵکو ڕۆژێک وشەیان بۆیان دیاری کردووە. ئینگلی لانیکەم ٨٠٪ی وشەکانی لە گریکی و لاتینی خواستووە و هیچیان هی خۆی نین. بەڵام زۆر کورد کە یان ئینگلی نازانن، یان تەنها لە ئاستی ڕووکەشدا دەیزانن، وا دەزانن وشەکان ئینگلین و لەوەتەی دونیا هەیە هەن. لە کاتێکدا وا نییە. سەدان هەزار وشەی ئینگلی لە نێو فەرهەنگدا دەبینین کە چ ڕۆژێک بە دیاریکراوی دروست کراون، یان خوازراون.

زمان تێڕوانینگەیە و دەبێت بپارێزرێت

کە دەڵێم: «زمانەکەمان تێڕوانینگەیەکی مێژوو و گەشەمانە»، لە خۆمەوە وا ناڵێم. لە ڕاستیدا زمان تێڕوانینگەیەکە بۆ تێگەیشتنی زۆر بواری تریش. بۆ نموونە: کە لە زمانی کوردی دەڕوانیت و دەبینیت لە بیست تا نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو بە هەزاران وشەی کوردیی پاراو یان دروست کراون، یان هی کۆن زیندوو کراونەتەوە، لەمەوە تێدەگەین کە لەو سەردەمەدا هۆشیارییەکی نەتەوەیی لە نێو کورددا بڵاو بووەتەوە کە لە زماندا ڕەنگی داوەتەوە. واتە ئەگەر مێژووش ون ببێت، زمانەکە ئاماژە و درکە و تیلنیشانت پێ دەدات بەوەی چی لەو سەردەمەدا گوزەراوە.

یان: کە عەرەب وشەی «سیاسە» بە کار دەهێنێت، کە وشەیەکی ئاژەڵدارییە و واتە ڕامکردنی حوشتر و ئەسپ و ئاژەڵ. لەمەوە تێدەگەیت کە ئەو لە بنەوەڕا تێڕوانینی بۆ ئەو بوارە ئەوەیە کە وەک ئاژەڵ ڕەشمە لە ملی خەڵک بکات و ڕامیان بکات. لە ڕاستیشدا لە کرداری زۆربەیاندا، بە تایبەتی بەرانبەر بە کورد، ئەمە ڕەنگی داوەتەوە. بەڵام دەبینیت گریکەکان وشەی پۆلیتیکی-یان بۆی داناوە بە واتای شارداری. لەمەوە تێدەگەیت کە لای ئەوان بوارەکە واتە هونەری بونیادنانی شار و شارستانێتی. لێرەدا زمان ئەوەت بۆ دەردەخات کە ئەم دوو نەتەوەیە چۆن لە بوارەکە تێگەیشتوون. هەر لەم ڕووەوەیە کە من خوازیارم وشەی ڕامیاری، کە وەرگێڕراوی سیاسە و پەتلەملکردنە عەرەبییەکەیە، لە کوردیدا بە کار نەیەت و ببێت بە وارگێڕی، بە واتای هونەری بەڕێوەبردنی وار. وار بە واتای وڵات.

دەبینیت، زمان دەتوانێت ببێتە پەنجەرەیەک، تێڕوانینگەیەک کە لێیەوە شتی تر ببینیت. بۆیە ئەگەر تەنها بۆ پاراستنی ئەم تێڕوانینگەیەش بووە، دەبێت هەموو زارەکانی کوردی بپارێزین.

زمان وەک سەرچاوەی داهات

ئەگەر وەبەرهێنان لە زماندا بکەین و پشتیوانیی لێ بکەین، سبەی دەبێتە سەرچاوەی داهات بۆ نەوەکانی دواترمان. وەک چۆن ئینگلی سەرچاوەی داهاتە بۆ نەوەکانی ئینگلەکان: ساڵانە بە ملیاران دۆلار بە زمانی ئینگلی پەیدا دەکرێت: بە تاقیکردنەوەی تۆیفڵ و ئایەڵتز، بە فێرکردنی خەڵکی تر، بە نووسین و هونەر و گۆرانی و زانست و زانیاری بە زمانی ئینگلی.

کە ئینگلێک چەندین جار لە ئێمە زیاتر هەلی کاری هەیە، لە خۆوە نییە، ڕاستە بەشێکی لە ئەنجامی هێزی ئابوورییەوەیە، بەڵام کرۆکەکە لە ئەنجامی ئەو پشتیوانی و داکۆکییەی ئینگلەکانە بۆ زمانەکەیان. چون مەرج نییە تەنها هێزی ئابوورییەکەت زمانەکەت بکات بە زمانی سەرەکیی جیهان، بەڵکو ئاگایی پێویستە. کورد دەستسڕ دروست، چپس دروست دەکات، بە کوردی لەسەریان نانووسێت! چون ئاگاییە نەتەوەیی و چاندی و زمانییەکەی نییە.

پشتیوانی و داکۆکی پشوودرێژیی دەوێت، باوەڕێکیشی دەوێت بەوەی کە نەتەوەکەت دەتوانێت پێشبکەوێت و هەر لەم دۆخەدا نەمێنێتەوە. ڕاستە ئەمڕۆ ناتوانین جیهان داگیر بکەین، بەڵام خۆ دەتوانین لە پشت زمانەکەمان بوەستین و شکۆ و هێزی جەماوەریی پێ بدەین. دەزانین بەم حاڵەی ئەمڕۆی نەتەوەکەمانەوە کوردی نابێت بە زمانی سەرەکیی جیهان. بەڵام کێ نازانێت لە سەدان ساڵی ئایندەدا کورد ئەوەندە بەهێز نابێت کە بتوانێت جیهان بە ڕێوە ببات؟ ئێمە بە هیوای ئەو ڕۆژە زمانەکەمان بۆ نەوەکانی داهاتوو ئامادە دەکەین تا بیکەن بە زمانی سەرەکیی جیهان. دەبێت خۆمان نرخ بۆ زمانمان دابنێین، نابێت چاوەڕێی نەتەوەکانی تر بین. باوەڕت بێت و کاری بۆ بکە، ڕەنگە بێتە دی. نەشهاتە دی، چیت لە دەست چووە؟ سەربەرزیت بەرانبەر نەتەوە و نەوەکانی داهاتووی نەتەوەکەت.

ئاخر لێمان تێناگەن!

ئەم هەوڵدانە زۆرەی ئێمەی کورد بۆ پەیامناردن و تێگەیاندنی نەیارەکانمانم زۆر لا سەیرە. پێم وایە ئێمە ئەمەندە دەمێکە پەیام دەنێرین و هەوڵی تێگەیاندنی ئەوانی تر دەدەین، کە شوێنی خۆمان لە بیر چووەتەوە و چیتر نازانین دەمانەوێت ئەوان لە چی تێبگەیەنین! زۆر گرنگی بەوە دەدەین خەڵکانی تر لێمان تێبگەن. کابرا هاتووەتە شارەکەمانەوە و داگیری کردووە، بەڵام ئێمە بۆ ئەوەی ئەو لێمان زویر نەبێت، یەکسەر زمانی خۆمانی بۆ دەگۆڕین و بۆی دەکەین بە قوربانی. لە کاتێکدا داگیرکەرەکەمان خۆی تەنها فێری وەڵامی «چۆنی»ی کوردی نەکردووە و بێزی نایەت وشەیەک کوردی بڵێت!

ئێمە هەر خەریکین زمانی خۆمان دەکەین بە قوربانیی «تێگەیشتن»ی دوژمنەکانمان. لە کاتێکدا هەرگیز دوژمنەکانمان لە ئێمە تێنەگەیشتوون، تێشگەیشتبن دۆخمانیان بۆ گرنگ نەبووە!

تێگەیشتن لە ویستەوە دێت. من زمانی لاتینی و ئیتالی نازانم، بەڵام ویستی تێگەیشتنم لە وێرگیلیۆس و دانتێ هەیە، بۆیە خۆم فێری لاتینی و ئیتالی دەکەم. داگیرکەرەکانمان ویستی تێگەیشتنیان لە ئێمە نییە.

پێت وایە فارس و عەرەب و تورک نازانن نەتەوەکەتیان داگیر کردووە؟ خاکتیان داگیر کردووە؟ سەرچاوەی سرووشتیی خاکی تۆ بە تاڵان دەبەن؟ نازانن کە زمانەکەت دەکوژن؟ پێویستە پێیان بڵێین: «مەکە، بەقوربان»؟ زۆر چاک دەزانن، بەڵام هەر دەیکەن. ئەگەر نەشزانن، بۆیان گرنگ نییە. بۆیە بە بڕوای من ئەو هەموو وزەیەی ئێمە تەرخانمان کردووە بۆ تێگەیاندنی نەیارەکانمان زۆربەی بە فیڕۆ دەچێت. دەکرێت ئەو وزەیە، یان بەشێکی، بۆ جێیەکی تر تەرخان بکەین. ناڵێم تێگەیاندنیان گرنگ نییە، بەڵکو دەڵێم زۆر خەریکی ئەم شتەین. ئێمە دەبێت ویستی سەربەخۆییمان هەبێت لە هەموو ڕووێکەوە، کار بۆ شکۆمەندکردنی خۆمان بکەین. ئەوان تێناگەن، کێشەی خۆیانە، سەدان ساڵە تێنەگەیشتوون، با هەر تێنەگەن.

1. کۆی ئەم کورتەنووسینانەم بۆ مەبەستی ڕیل (کورتەوڤیدیۆ)ی ئینستاگرام نووسیوە. لە نزیکی ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤ەوە خەریک بووم تا ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤ و هەر دەیانم بە ڤیدیۆ تۆمار کرد. ↩︎
2. تیتوس ئەندرۆنیکوس، هێنریی پێنجەم، یەکەم هێنریی شەشەم، سێیەم هێنریی شەشەم، ڕیچاردی سێیەم، خەونی شەوێکی چلەی هاوین، ئەنتۆنیۆس و کلیۆپاترا، سیمبێلین، دوو خانەدانەکەی ڤێرۆنا. ↩︎

ئەلفوبێی هاوبەش¹

سەرچاوەی فرەیی ئەلفوبێ

کە لە کۆتایی نەوەدەکانەوە ئینتەرنێت بە جیهاندا بڵاو بووەوە و کوردستانی گرتەوە، ئەو پیتانەی نەدەخوێندەوە کە پێیان دەڵێین پیتە ئارامی یان کەنعانی یان عەرەبییەکان، کە کوردییش بە گۆڕاوێکی ئەو پیتانە دەنووسرێت. بەڵکو تەنها ئەلفوبێی لاتینیی دەخوێندەوە. بۆیە زۆربەی نەتەوەکان لە چات و نامەدا ناچار بوون جۆرە ئەلفوبێیەک دابهێنن کە بە پیتە لاتینییەکان دەنووسرا. ئێمەی کوردیش ئەم ئەلفوبێیەمان بە کار هێنا و پێمان دەوت: «کوردیی لاتینی». بەڵام لەو ئەلفوبێ لاتینییە چەسپاوەی بۆ جێگرەوەی ئەلفوبێی ئارامی دانراوە جودایە، واتە ئێمە بە دوو جۆر ئەلفوبێ دەڵێین «لاتینی»، یەکێکیان لاتینیی چاتە، ئەوی تریان ئەلفوبێیەکی چەسپاوی لاتینییە، کە ئێستانان زیاتر کورمانجیی پێ دەنووسرێت. لەگەڵ ئەم ڤیدیۆیەدا نموونەی هەر سێ ئەلفوبێکەتان بۆ دادەنێم.

نابێت هەر یەکەی بە ئەلفوبێیەکی جیاواز بنووسێت!

فرەئەلفوبێیی زیانێکی گەورەی لە زمانی کوردی و ئامادەییەکەی لەسەر ئینتەرنێت داوە. بۆیە تکاتان لێ دەکەم با وەکو ئەرکێکی نیشتمانی بەرانبەر زمانمان، بە تەواوی دەستبەرداری ئەلفوبێی لاتینیی چاتە کۆنەکە ببین و ساڵی ٢٠٢٤ بکەین بە دوایین ساڵ کە بەو ئەلفوبێ زیانبەخشە نووسیومانە. تاکئەلفوبێیی زۆر گرنگە بۆ یەکخستنی نەتەوەییمان، هەروەها بۆ پەرەدان بە ئامادەیی زمانی کوردی لەسەر ئینتەرنێتیش هەر گرنگە.

هەر ماوەیەکە و ڕادێیت

کە سەرەتا لەو ئەلفوبێیەوە دێیتە سەر ئەلفوبێ چەسپاوەکە بڕێک خاو دەبیت. بەڵام دڵنیا بە ئەوەندە ناخایەنێت کە خێرا دەبیت و ڕادێیت، خۆم وام کردووە و ڕاهاتووم. هەر کەسێکی نزیکیشت بەو ئەلفوبێیە بۆی نووسیت بە ڕێزەوە تکای لێ بکە کە بە ئەلفوبێ یەکگرتووە چەسپاوەکە بنووسێت.

تکایە وەک ئەرکێکی نیشتمانی بەشدار بە لە تاکئەلفوبێییدا.

نموونەی ئەلفوبێ جیاوازەکان:

ئەمە ئەلفوبێی یەکگرتووی چەسپاوی کوردییە، کە پێی دەوترێت «ئەلفوبێی ئارامی»، یان «ئەلفوبێی عەرەبی». وا دیارە عەرەبەکان لە ئارامییان وەرگرتبێت و ئەوانیش لە کەنعانییان وەرگرتبێت و دەستکارییان کردبێت و لەگەڵ زمانەکانی خۆیاندا گونجاندبێتیان. ئێمەش لە عەرەبییەوە وەرمانگرتووە و لەگەڵ کوردیدا گونجاندوومانە. بە ڕای من باشترین و دروستترین ڕێنووسە و ملیاران دێڕ نووسینمان بەم ئەلفوبێیە هەیە. بۆیە پێویستە بهێڵرێتەوە و تەنها ئەمەش بە کار بهێنرێت، چون بە ڕاستی هیچ پێویست نییە بگۆڕرێت و کۆڵێک پارەی زیادە لە خۆڕا بە فیڕۆ بدەین.

Ama alfueby latiniy chata ka pewista ba zutrin kat kotayi pe bhenret w nahelret. Barhamy saratay internet bu, belam zyani zori dawa. tkaya ba kari mahena. Har kas bam alfubeya namay bom nardbet walamim nadawatawa, chunka ba bereziy dazanm. Handek kas zhmarashyan tekali krdwa, bo nmuna danusn 7ayaman 4u!

‘eme ‘elfubêy latînîy çespawe ke ‘êstanan zyatr kurmancîy pê denûsrêt. Min wek Newa legeļ ‘em ‘elfubêyeş nîm, çun ta ’êsta hîç ařgûmêntêkî başim nebîstwe bo pêwîstbûnî. Beļam hêşta her lew latînîy çate baştire.

1. لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤دا نووسیومە، لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە. ↩︎

فینالێ: دەمەوێت ببم بە…¹

لە منداڵییدا تەنها یەک ئاواتم هەبوو، ئەویش ئەوە بوو ببم بە گۆرانیبێژ. پێم وا بوو بۆ ئەوە لە دایک بووم ببم بە گۆرانیبێژ. داخەکەم هیچ تۆمارێکی دەنگی و ڤیدیۆیی ئەو سەردەمەم نەماوە تا لە هۆشی ئێستامەوە لە خۆمی ئەو کاتە بڕوانم و بزانم چەندێک شیاویی ئەوەم تێدا بووە ببم بە گۆرانیبێژ. بەڵام بە گوێرەی هەستی خۆم بووبێت، کە چێژێکی ئێجگار زۆرم لە گۆرانیبێژی دەدی، هەروەها بە گوێرەی کاردانەوەی مامۆستا و هاوپۆلەکانی قوتابخانەی سەرەتاییم بێت، کە ڕەنگە بە هەڵەش لە یادمدا مابێتنەوە، هەست دەکەم لە گۆرانیدا باش بووبێتم. هەر زووش خولیای فێربوونی موزیکم بۆ دروست بوو. دیارە بە هۆی کاک کارزانی برام و هاوڕێکانیەوە موزیک بە ماڵی ئێمە نامۆ نەبوو.

ڕۆژی منداڵانی جیهان

کاک کارزانی برام ماوەیەک بردمیە نێو کۆڕی تیپی هونەری منداڵانەوە. لە دوو سێ پڕۆڤەدا بەشداریم کرد و لەگەڵ منداڵانی تردا گۆرانیی منداڵانم دەبێژا. لە ١ی حوزەیرانێکدا، کە باش بە بیرم نایەت هی ساڵی ١٩٩٧ بوو یان ١٩٩٨ بوو، بردمانیانە سەر پشتی لۆرییەک و بە شاڕێی سالمدا گێڕایانین. نازانم ئایا پشتی لۆرییەکە بچووک بوو، یان ئێمەی گۆرانیبێژانی نێو کۆڕەکە ئەوەندە زۆر بووین، چون من لە سەرپەڕ بووم و بە هەزار شەڕەشەق جێم دەبووەوە. پێشتر بۆ یەک جاریش بووبێت نەچووبوومە سەر پشتی لۆری. ئامادەکارانی ئەو ئاهەنگەش هیچ پڕۆڤەیەکیان لەسەر پشتی لۆری بە ئێمە نەکردبوو. ئێستا دەزانم کە هیچ مەرجێکی سەلامەتی لە ئاهەنگەکەماندا نەبوو.

لۆریی چی؟ هەر تایەیەکی دوو ئەوەندەی من دەبوو. ئاگام لە چواردەوری خۆم نەمابوو، زۆریش نەدەپرژامە سەر گۆرانییەکان، تاکە ئامانجم ببوو بەوەی لەسەر لۆرییەکە نەکەومە خوارەوە. سەرئەنجامیش: من کەروێشکێکی پەم پەم پەم پام، خرپنم، پەرەرەرەرەرەرەم، وریا و گوێقوت و پەم پەم پەم شڵپ. لە لۆری کەوتمە خوارەوە. لەو قەرەباڵغییەدا کەس پێمی نەزانی کەوتووم، ئەوەندەش کەسێکی دیار و ناسراو نەبووم کە بە نەمانم کەس هەست بە نەمانم بکات و جێم دیار بێت، هەر جێم نەبوو تا ئەگەر ڕۆیشتم دیار بێت!

کەس لەسەر تۆ ناوەستێت!

سەرەتا کە کەوتم وام دەزانی هەمووان ئاگایان لێم دەبێت و دەوەستن و ڕێم دەدەن بچمەوە نێو کۆڕەکە. من کەوتووم، دەبێت جیهان لەسەرم بوەستێت تا هەڵدەستمەوە، من منداڵم و ئەمڕۆ ڕۆژی منداڵانی جیهانە و پەیامی ئاشتییمان بۆ هەموو جیهان پێیە. بەڵام لۆری هەر دەڕۆیشت و خەڵکەکەش هەر سەیری منداڵەکانی خۆیان و ئەوانی تریان دەکرد و هیچ چاوێک منی کەوتوو و بەجێماوی نەدەدی. خودی دیاردەکەش لای خەڵک ئەوەندە سەیر بوو کە کەس سەرنجی وردەکارییەکەی نەدەدا. باش بە بیرم نایەت، بەڵام لە یادەوەریمدا ئاهەنگەکە بۆ من لێرەدا تەواو بوو. پێشم وا بێت گەڕامەوە بۆ ماڵەوە، چون ماڵمان لە شوێنی کەوتنەکەمەوە نزیک بوو. ئەو کەوتنە کۆتایی پەیوەندیی من و تیپی هونەری منداڵان بوو.

ویستم ببم بە ژەنیاری عوود

پاشان لە نەورۆزی ١٩٩٩دا کامکارەکان هاتن بۆ سلێمانی و لە ٢٥ی مارس و ڕۆژانی دواییدا کۆنسێرتیان پێشکەش کرد. بە هۆی کاک کارزانی برامەوە توانیم (وا بزانم) دوو ڕۆژ بچم بۆ کۆنسێرتەکەیان. سەرلەنوێ خولیای گۆرانی و موزیک تیامدا بزووتەوە. نەمدەتوانی بیر لەوە نەکەمەوە کە دەشێت ڕۆژێک منیش کۆنسێرتێکی وا بکەم و گۆرانی بۆ خەڵک ببێژم و خەڵک بێن بە دیارمەوە دابنیشن. بێ هۆیەکی دیاریکراو، لە نێو هەموو کامکارەکاندا شەیدای ئەرسەلان کامکار بووم و حەزم دەکرد منیش وەک ئەو عوود بژەنم.

ئینجا لە براکەم پاڕامەوە فێری موزیکم بکات. ئەویش بردمیە لای مامۆستا عادل حەمەکەریم، ماڵی هەمیشە ئاوەدان بێت، ئەو هاوینە چوومە فێرگەکەی مامۆستا عادل و چەند وانەیەکی سەرەتایی عوودی پێم دا. بەڵام زۆری نەبرد لە یاریی تۆپتۆپێنی کۆڵاندا دەستم درزی برد و مانگێک لە گەچیان گرت. ئەمە ناچاری کردم لە پڕۆڤە داببڕێم.

پاشانیش خۆرگیرانی گەورەی ١١ی ئابی ١٩٩٩ ڕووی دا، کە مانگێک بوو بە تاسووقەوە خۆمانمان بۆی ئامادە کردبوو. داخەکەم، ئەو دیاردەیەی زۆر تامەزرۆی بووم، خۆم بە باشی نەمدی. ئەو ڕۆژە تووشی هەوبوونی ڕیخۆڵەکوێرە بووم و بەیانی تا ئێوارە دەمناڵاند و دووقەد ببووم. کە لە دوانیوەڕۆدا بە تەواوی لێم دیاریی دا، بەپەلە بە بەڕازیلییەکی تەکسی بردمیان بۆ خەستەخانە و نەشتەرگەریم بۆ کرا. نەشتەرگەرییەک بە نرخی لەدەستدانی بینینی خۆرگیران. پاش هەڵستانەوەم لە نەشتەرگەرییش چیتر نەچوومەوە بۆ خولی فێربوونی موزیک. هەرگیزیش ڕووبەڕوو سوپاسی مامۆستا عادلم نەکرد لە بەرانبەر ئەو هەوڵانەدا کە لەگەڵمدا دانی. بەڵام ئێستا خوازیارم بەم دێڕانە سوپاسگوزاریی خۆمی پێشکەش بکەم کە ئەگەرچی زۆر کەم یەکترمان دیوە، بەڵام یەکێک بووە لە کەسە میهرەبانەکان لەگەڵمدا، کە لەو سەردەمەدا خەڵکی میهرەبان لەگەڵ منداڵدا زۆر دەگمەن بوون.

قەیرانی ئاوات

ئاواتی گۆرانیبێژی و موزیک لە ناخمدا هەر مابوون، بەڵام دەستی دەرەکی وردەوردە ئەم ئاواتەی تێمدا خستە قەیرانەوە. ئەو کاتە نەمدەزانی پیشەی گۆرانیبێژی گرێدراوی ئەوەندە قەدەغە و بڤە و مەکە و حەرام و نادروست و بێهوودەیی و نابێت و نابووتی و بێپارەیی و بێڕێزی و بێشکۆیی و سووکایەتییە. بەڵام دەستە دەرەکییەکان هەموو ئەم واتا لاوەکییانەیان بە ئاواتی گۆرانیبێژییمدا هەڵواسی. بۆیە وردەوردە لە هەرزەکاریمدا ئاواتەکەم بە تەواوی کەوتە قەیرانەوە. خۆیشم نەمدەزانی دەمەوێت ببم بە چی.

خێزانەکەم پیشەی پارێزەرییان بە باڵای ئایندەمدا دوریبوو. ئەم و ئەویش پیشە و خولیای «ڕێکوپێک»ی تریان بۆم پێشنیار کردبوو و ئایندەی منیان بە زۆر لێ مارە کردبوو. لە ئەویندارێک دەچووم کە گراوییەکەی لە دەست دابێت و لەگەڵ هەزاران یاری تردا دەستلەملان بێت و هەر ئەو گراوییەی لە خەیاڵدا بێت کە لە دەستی داوە. شەو تا بەیان دەستلەملانی ئاواتێک بووم کە هی خۆم نەبوو. لێ من خەستە و دەردەداری ئاواتێکی دێرینم بووم!² چەند ساڵێک لە نێو زریانی ئەم وێڵییەدا گێژوخول و تەپاوتلم دا.

تا ساوا و منداڵیت تێر فێری ئش ئش ئشەکەت دەکەن و هەڵتدەپەڕێنن و هانت دەدەن گۆرانی ببێژیت، چونکە قشتیت. هەر پاش چەند ساڵێک بە شەق هەموو ئەم هاندانانەت لێ دەردەهێننەوە و ناهێڵن بە لای موزیک و گۆرانی و سەمادا بچیت. کە لە شوێنێکیش شتێک دەڵێیت یەکسەر دەکێشن بە ناوی دەمتدا و دەڵێن: «بێدەنگ بە!».

ترۆپکی قەیرانی ئاوات

ساڵی ٢٠٠٦ گەیشتبوومە ترۆپکی قەیرانی ئاوات و ئامانج. ڕۆژبەڕۆژ زیاتر هەستم بە بێنرخیی خۆم و کاتەکانم و ئایندەم دەکرد. ڕۆژبەڕۆژ زیاتر هەستم دەکرد ئایندەم بارێکی قورسە بەسەر شانمەوە، چون ئایندەیەکم دەبێت کە خۆم حەزی پێ ناکەم. تا ڕۆژێکی هاوینی ئەو ساڵە کە بە تەنیا سەرەوگێڕ لە بێهوودەیدا پاڵکەوتبووم، بیرم لەوە دەکردەوە ببم بە چی؟ لەناکاو کەوتمە نێو پەڕتووکەکانی کاک کارزانی برام و پەڕتووکێکم لەسەر ژیانی لودڤیگ ڤان بێتهۆڤن دۆزییەوە. وردەوردە ئەم پەڕتووکەم خوێندەوە. دواتر زۆر بە خراپی وەریشمگێڕا و لەگەڵ هەندێک پەڕتووکی تردا تێکەڵاوم کرد. داخەکەم بڵاویش کرایەوە، کە ئێستا تەنها بینینی بەرگی پەڕتووکەکە لە تەوقی سەر تا پەنجەی پێ شەرمەزارم دەکات.

گرنگیی ژیاننامەی بێتهۆڤن بۆ من لەوەدا بوو کە لە لایەک دووبارە خولیای موزیکی تێمدا گەشاندەوە، لە لایەکی تریش تا ڕادەیەک لە نزیکەوە هەندێک شت لەسەر بلیمەتانی موزیک فێر بووم. لە هەموویان سەیرتر ئەوە بوو کە زۆرینەیان پیانۆژەن بوون، کە من خولیام بۆی نەبوو.

ئەو هاوینە بڕیار ئازاد-ی هاوڕێی پێشووی قوتابخانەمم دی. ئەو ئەو کاتە چووبووە پەیمانگای هونەرە جوانەکان، بەشی موزیک. لێیم پرسی: «بۆچی باخ، مۆتسارت، بێتهۆڤن، شۆپان، چایکۆڤسکی… تد. هەموو ئەمانە ژەنیاری پیانۆ بوون؟». وەڵامی دامەوە و وتی: «فێربوونی پیانۆ بۆ موزیکدانان ئێجگار گرنگە و بە ئاسانی فێری تێکەڵکردنی دەنگت دەکات، کە هاوکارێکی باشە بۆ زانستی هاڕمۆنی و ئەمانە». ئینجا سی دیی بەرنامەیەکی کۆمپیوتەری پێم دا، بەرنامەیەک بوو، ناوی: «فینالێ» بوو. وتی: «دەتوانیت بەم بەرنامەیە نۆتە بنووسیتەوە».

فینالێ

فینالێ وشەیەکی ئیتالییە، بە واتای «کۆتایی» دێت. بەڵام هەر وا بە ئیتالی هاتووەتە نێو زاراوەکانی موزیکەوە، بە واتای کۆتایی ژەندن دێت، ئەو بەشەی پێش ئەوەی بیسەران چەپڵە لێبدەن. بۆ نموونە بە دوایین بەشی سیمفۆنی دەوترێت «فینالێ».

جا من ئەم بەرنامەیەم لەسەر لاپتۆپەکەم دابەزاند (بە کراککراوی: واتە پارەم بە کۆمپانیای دروستکەرەکەی نەدابوو). ئینجا لە خۆمەوە دەستم کرد بە نووسینەوەی نۆتە. ئەم بەرنامەیە بوو بە ئالوودەییم و ڕۆژی وا هەبوو چواردە کاژێر بێ دابڕان لەسەر ئەم بەرنامەیە خەریکی نووسینەوەی نۆتە بووم. پاشان وەکو پڕۆڤەی فێربوونی نۆتە، نۆتەی موزیکدانەرە گەورەکانی وەک فڕانز لیست و بێتهۆڤن و شۆپان و ئەمانەم دەهێنا و سەرلەنوێ بەم بەرنامەیە نۆتەکانیانم دەنووسییەوە. بەرنامەکە دەیتوانی نۆتەکە بخوێنێتەوە و بە دەنگیش دەریانبکاتەوە. لەم گەشتەدا فێری زۆر شت بووم. هەر ئاوها فێری نووسین و خوێندنەوەی نۆتە بووم. پاشتریش لە مانگی تشرینی دووەمی هەمان ساڵدا کەوتمە فێربوونی پیانۆ. لەو کاتەوە تا ئێستا ڕەنگە هەزاران کاژێرم لەسەر ئەم بەرنامەیە بە سەر بردبێت و هەزاران موزیکی خۆم و موزیکدانەری ترم نووسیوەتەوە، کە زۆربەیان تەواو نەکراون.

ئەم بەرنامەیە چەند جارێک لەژێر دەستمدا تووشی کێشە هاتووە و «کراش»ی کردووە و بەری ڕەنجی چەند ڕۆژەم بە فیڕۆ چووە. یەکێک لەوانە یەکەم دانانی گۆرانیی بنوو بوو، کە لە ماڵپەڕەکەمدا لەسەریم نووسیوە و ئێستا گۆرانییەکە لە کەناڵی یوتیوبەکەمدا هەیە. بۆیە لە ساڵی ٢٠١٢دا بەرنامەکەم کڕی و لەو کاتەشەوە دوو ساڵ جارێک دەرکردە نوێترەکەیم دەکڕی. سەدان موزیکم بەم بەرنامەیە و بەرنامەی گاریتان-ی هاوەڵی بەرهەم هێناوە، لەوانە: سەمای جنۆکەکان و گۆرانیی جوانی، کە لە کەناڵی یوتیوبەکەمدا هەن.

ماڵئاوا فینالێ

سێشەممە، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤ کۆمپانیای مەیکمیوزیک، کە خاوەنی بەرنامەی فینالێیە، ڕایانگەیاند کە کۆتاییان بە بەرهەمهێنانی فینالێ هێنا. ئەو کەسانەی پێشتر بەرنامەکەیان بە کار دەهێنا هەر لایان کار دەکات، بەڵام بەرنامەکە چیتر کۆتایی هاتووە و پەرەی پێ نادرێت. ئەم هەواڵە هەژدە ساڵ بەکارهێنانی بەرنامەکە و ژیانی موزیکیی خۆمی هێنایەوە بیرم. سوپاسی هاوڕێم بڕیار ئازاد دەکەم کە ئەم بەرنامەیەی پێم ناساند. سوپاسی کۆمپانیای مەیکمیوزیکیش دەکەم و داوای لێبوردنیشیان لێ دەکەم کە چەندین ساڵ بەرنامەکەیانم بە کار هێناوە بێ ئەوەی پارەکەی بدەم.

ئاواتەکەم و لادرانم لە ڕێی ئاواتەکەم بەرەو زۆر جێیان بردم. ویستم ببمە گۆرانیبێژی ئۆپێرا، ئینجا پیانۆژەنی کۆنسێرت. دواجار کۆلێژی زمانم تەواو کرد، چون لە دوای موزیک حەزم لە وێژە و زمان بوو. ئینجا ویستم ببمە سینەماکار. ئەمە جگە لەوەی بۆ بژێویی ژیانیش شتێکی تر لە کۆمپیوتەر و کارگێڕی و بەڕێوەبردنی پڕۆژە فێر بووم. چەند گۆرانییەکم داناوە و بێژاومن و بڵاوم کردوونەتەوە، هەندێکیشم بڵاو نەکردووەتەوە. وا شەش ساڵیشە کاری وەرگێڕان دەکەم و دەنووسم. بووشمەتە داکۆکیکار لە زمان و چاند و ناسنامەی کوردی و خۆم وەک بەرگریکارێک لە داگیرکاریی زمانی و چاندی و سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوایەتیی کورد دەبینم.

گۆرانیۆس

لە چەند ساڵی ڕابردوودا کە چیرۆکەکانی هۆنوسیاسم نووسی (کە هێشتا تەواوم نەکردوون)، ناسناوی «گۆرانیۆس»م لە هۆنوس نا. هۆنوس کەسێتیی ناوەندیی هەموو چیرۆکەکانە و کەموزۆر وێنەی وێژەیی خۆمە. لەبەر ئەوەش ئەو ناسناوەم لێی نا کە ئەگەر هۆنوس لە سەردەمی گریکی کۆندا ژیابا، ناو دەنرا: «گۆرانیۆس»، چون دەبوو بە خودای گۆرانی. ئێستاشی پێوە بێت، ئەگەر لە دونیایەکی بێگەردتردا بوومایە ئاوەزم بە هەندێک هەڕەشە نەشکایە، بێگومان تاکە ئاواتم گۆرانی و موزیک دەبوو. حەزم دەکرد هەموو شەوێک گۆرانیم بۆ خەڵک ببێژایە و موزیکم بۆیان ژەندبا و هەر لەوێشدا مردبام و هەر لەوێشدا نێژرابام. ئێستاش هەزاران گۆرانی لە ناو مندا هەن و چاوەڕێن هەلومەرج بڕەخسێت و دەریانبکەم. هەر گۆرانیبێژێک دەبینم حەز دەکەم باوەشی پێدا بکەم و ماچی بکەم، چون هەست دەکەم ئەو بە ئاواتی من گەیشتووە و لەو ژیانەدا دەژی کە من دەمەویست.

بەڵام بەرگری!

بەڵام ئێستانان دەرک بە زۆر هەڕەشە دەکەم لەسەر نەتەوەکەم. چەند وێژمانێکی کوشندە لە نێو هاوخوێنەکانمدا بڵاو بوونەتەوە کە بەرەبەرە لە ڕووی زمان و چاندەوە کورد لە ناو دەبەن. وێڕای ئەوەی وا لە ڕووی جوگرافیشەوە خەریکە لە ناو دەچین و بێئاگاکان چەپڵە بۆ ئەم لەناوچوونە لێدەدەن.

پێم وایە ئێمەی کورد بەم چەند وێژمانە کوشندەیەی ئێستا هەڵمانگرتوون، وەک منی سەر لۆرییەکە، کە بە هەزار شەڕەشەق لەسەر سەکۆی جیهان (و لۆرییەکە) جێمان بووەتەوە، شڵپ دەکەوینە خوار و هەر وەک منیش نە لۆری لەسەرمان دەوەستێت، نە چاوێکیش دەمانبینێت، نە موزیکیش لە سەرمان دەوەستێت تا گۆرانییەکەمان تەواو بکەین. با تا بەیانی پەیامی ئاشتیمان هەڵگرتبێت و دەنگمان زوڵاڵ بێت و بەهرەدار بین! ئەو چەند وێژمانەیشی پێم وایە مەترسین بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەییمان پێکهاتوون لە: وێژمانی جیهانبازی، هەموومان مرۆڤین، هەموومان براین، بێلایەنی، بڕوابوون بەوەی گورگ و مەڕ پێکەوە ئاو بخۆنەوە، گرنگیدان بە هونەر و کار و بازاڕی و زانستی ڕووت بێ ئەوەی بزانین بۆچیمانن و چۆن لە ناومان دەبەن. ئێستانان ئەم وێژمانانە زەینی زۆرێک لە هاوخوێنەکانمیان تەواو داگیر کردووە.

فینالێ: ئێستا دەمەوێت…

فینالێ (لە کۆتاییدا: کە خۆم دژی ئەم دەربڕینەم، بەڵام بۆ مەبەستە ڕەوانبێژییەکەی بە کاری دەبەم): دەمەوێت دەستم هەبێت لە دەربازکردنی کوردان لەم بەنجانەی بەرەبەرە تێکەڵ بە خوێنیان دەکرێن. دەمەوێت دەستم هەبێت لە هێشتنەوە و بووژاندنەوەی بوونی زمانی و چاندی و نەریتیی کورددا. ئامانجمە مێز بە ڕووی مێژوودا ئاوەژوو بکەمەوە و ئەم جارە کورد و کوردستان بکەمە ناوەندی دونیا. یان لانیکەم دەستم هەبێت لەو ڕێڕێژی و ڕەنگڕێژییەدا. نابێت مرۆڤ لە نێوان خۆی و بکوژیدا بێلایەن بێت، شتێک نییە ناوی بێلایەنی بێت. بێلایەنی تەنها ڕێ بۆ لایەنی زۆردار خۆش دەکات زۆرلێکراو لە ناو ببات. بێلایەنی ئەوپەڕی لایەنگرتنی خراپەیە لە دونیادا. بۆیە دەمەوێت ببم بە (یەکێک لە) ڕێڕێژ و ڕەنگڕێژی سەربەخۆیی زەینیی کوردان. کورد لە نەخۆشیی ئەم بیرە کوشندانەی داگیرکەران دەرباز بکەم. ئەوەی پێم وایە مەترسیی گەورەیە لەسەر داگیرکاریی مێشکمان لە ناوی ببەم، یان لانیکەم کەمی بکەمەوە.

خوازیارم سەد ساڵ بە تەندروستییەوە (کە شتی وا ڕوو نادات) بژیم بۆ گەیشتن بەم ئاواتەم. ئاواتم سەندنەوەی کوردستانی هەرە گەورە و سەندنەوەی تۆڵەی هەموو ئەو ستەمانەیە کە لێمان کراون. ئاواتمە کورد لەو کوردستانەدا سەروەر بێت و دەسەڵاتی هەبێت و بەهێز بێت. ببێتە زلهێزی جیهان و تاکەکانی لە نێو خۆیاندا هەست بکەن ڕێز و شکۆیان هەیە. لە دیدی خۆیانەوە بڕواننە دونیا، ئەمان بە خەڵک بڵێن گوێ لە چی بگرن و نەگرن، نەک داگیرکەر پێیان بڵێت گوێ لە چی بگرن و نەگرن. لە لاشەوە هەر وا لابەلا خەریکی موزیک و گۆرانی دەبم، چون پێم وایە ئەو دووانە وزەی زەینییم پێ دەدەن بۆ ئاواتەکانم.

1. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٤دا نووسیومە. ↩︎
2. [2] ئەمە دێڕێکی هۆنراوەی نۆن سوم کوالیس ئێرام بۆنای سوب ڕێنیۆ سینارایی-ی ئێرنست داوسن-ە. ↩︎

سەگی ڕەش و سپی هەر سەگن¹

با پێش هەموو شت بڵێم: پێم ناخۆشە ئاڵای داگیرکەرێکم لەسەر پیرەقەرات دی. هەر زۆریشم پێ ناخۆشە و پێم کارێکی خراپ بوو. هیچ بەرگرییەکی لێ ناکرێت، جگە لەوەی هەر پێشم پێویست نەبوو. کارەکەی سبەی شەویان تۆزێک باشتر بوو کە ئاڵای کوردستان و داگیرکەرێکی تریشیان بە تەنیشتیدا نمایش کرد. بەڵام هی یەکەم شەویان خراپ بوو و تەواو. بۆیە دەتوانین لەسەر ئەمە کۆک بین.

بەڵام مادەم ئەم ڕاڕەوەمان بۆ بینین و تێگەیشتن لە نیشتمان و خیانەت ئاواڵە کرد، کەواتە با هەر لەم قەڵشە کراوەیەوە سەیرێکی خۆیشمان بکەین. زۆربەمان بەو کارە سەرسام بووین، چون لە ساڵان و مانگان جارێک کراوە و دەکرێت و زۆر پێی نامۆ و نائاشناین. چۆن دەبێت ئاڵای کوردکوژستانێک هەڵبکەین؟ بەڵام لەملاوە هەر خۆمان ئاڵای دوو کوردکوژستانی ترمان هەڵکردووە و مێش میوانمان نییە! لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستاندا ئاڵای ئەنفالچی و داگیرکەرمان هەڵکردووە و بەم ڕۆژگارە دەیبینین و هیچ سەرسام نابین. لە لایەک لەبەر ئەوەیە کە ئەوەندە دەمێکە هەڵکراون کە لامان ئاسایی بوونەتەوە. لە لایەکی تر لەبەر ئەوەی کەسانێک دێن و دەڵێن: «ئێمە بەشێکین لە ئێڕاق!». ئیتر لەژێر ئەم پاساوەدا ئیتر ئاساییە ئاڵای ئەم کوردکوژەی تریان بکەین بە هی خۆمان و خۆمان بە خەڵکی ئەو بزانین! چون مادەم تاوانکارانی مێژوو بە شەق و تۆپزی ئەوانیان هێناوەتە سەرمان، ئیتر کێشە نییە ئاڵای ئەو هەڵبکەین و بۆی بپاڕێینەوە و لێی بپاڕێینەوە!

 تەنها هەر ئەو داگیرکەرە؟

بەڵام هاونەتەوەی خۆشەویستم، خۆ ئەم کوردکوژانەی تریشت بە شەق و تۆپزی پێوە لکێنراوە و خاکەکەی تۆ دراوە بە ئەوان. خۆ بە خۆشیی خۆت نەبووە! بۆچی ئەمیان بە کێشە نازانیت و ئەویان بە کێشە دەزانیت؟ ئەمیان بە سەرشۆڕی نازانیت و ئەویان بە سەرشۆڕی؟ بۆ مەگەر ئەم نەفرەتییەی تر کەمی پێت کردووە؟! ئەگەر بەم پێودانگە بێت، کە ئەمیان ئاساییە، بەو پاساوە ناقۆڵایەی گوایە ئێمە بەشێکین لەوان (کە لە ڕاستیدا ئەوان داگیرکەری بەشێکی ئێمەن، نەک بە پێچەوانەوە)، کەواتە ئەگەر سبەی داگیرکەرەکەی باکووریش بە شەق باشوور بلکێنێت بە خۆیەوە، ئیتر تۆ دێیت و ئاڵای ئەویش هەڵدەبڕیت و کێشەت نابێت و دەڵێیت: «ئێمە بەشێکین لەوان»؟ ئێستا دەبینیت کێشەی ئەم وتەیە لە کوێدایە؟

زۆر خراپتر لەو کەسانەی لە پشت ئەو بڕیارەوە بوون کە بۆ چەند کاتژمێرێک لەسەر پیرەقەرات ئاڵای داگیرکەرێک ڕۆشن بکەنەوە، ئەو کەسانەن کە بە دڵ و بە گیان شەڕیان کرد بۆ ئەوەی لەسەر هەموو دامودەزگایەکی هەرێمی کوردستان ئاڵای ئەنفالچی هەڵبواسرێت. تەنها بۆ ئەوەی لە شکۆی هەرێم بدرێت. لەبەر ئەوەی هەڵکردنی ئاڵای ئەم کوردکوژەیان بۆ یەک شەو نەبوو، بەڵکو بە بەردەوامی بوو.

ئاڵا هەر ئاڵا نییە؟

کەواتە ئەی سەرسامەکان، بۆ وتەیەکتان لەم بارەیەوە نییە؟ بۆچی ئەمەیان ناتانهەژێنێت؟ بۆچی کۆڵانی ئەم گفتوگۆیە چۆڵوهۆڵە و تەنها من و چەند کەسێکی تەنیای وەک منی پێدا دەگوزەرێین؟ دە وەرنە ئەم باسەش، ئەمەیان خراپتریشە، چون بەردەوامە! هەر پاساوەکە ئەوەیە کە بەشێکین لە ئێڕاق؟ دەی ئێڕاق بەشێکە لە تۆی نەگبەتی خاکلێدزراوی زمانلێدزراوی چاندلێدزراوی مێژوولێدزراوی هەوالێدزراوی زیتوونلێدزراوی قاوەلێدزراوی نەوتلێدزراوی ئاولێدزراوی شکۆلێدزراوی ژیانلێدزراوی هەمووشتلێدزراو! دەی بۆ چاوت لە ئاست ئەمیاندا شۆڕە بڵێیت: «هەزاران ساڵ بەر لە پێوقەیەمی شوومی تۆ ئەم خاکە زێد و نیشتمانی من و باوان و دایانم بووە. تۆ هاتوویت داگیرت کردووە و ئێستاش خۆتت کردووە بە کەڵەگا بە سەرمەوە. دەی ئاڵای من لەسەر هەموو جێیەکی ئەم خاکە داگیرکراوە بشەکێننەوە»؟

بۆیە ئەگەر پێت وایە تەنها ئەوە سەرشۆڕییە کە بۆ شەوێک ئاڵای داگیرکەری باکوور هەڵبکرێت، با پێت بڵێم: تۆ هەموو چرکەیەک سەرت لەژێر ئاڵای داگیرکەری باشووردا شۆڕ کراوە و ورتەش ناکەیت و شانازییشی پێوە دەکەیت. دەی هەمان ئەو مافی سەرشۆڕبوونەی خۆت بەو کەسەش بدە کە دەیەوێت بۆ شەوێک سەری لەژێر ئاڵای داگیرکەرێکی تردا شۆڕ بکات.

جا با بێمە سەر خودی خۆت

پێشەکی

ئینجا ئێستا ڕووی وتەکانم ڕێک ئاراستەی تۆ وەک تاکەکەس دەکەم. بەڵام دەبێت پێش ئەوە شتێک بە ڕوونی بڵێم: هونەر و وارگێڕی (سیاسەت) زۆر تێکەڵن، ئەوەی پێمانی وتووە: «هونەر پەیوەندیی نییە بەسەر وارگێڕییەوە»، هەڵەی فەرمووە و بە هەڵە تێگەیشتووە. من خۆیشم باوەڕم بەم وتە هەڵەیە هەبووە، زۆربەی ژیانمم لەسەر بنەمای ئەم وتە هەڵخڵەتێنەرە و ناکەتوارییە بە ڕێ کردووە. بۆیە چاک فریوی ئەم وتەیەم خواردووە. ئەمریکا هەموو دونیای لە ڕێی سینەما و گۆرانی و چاندی خۆیەوە داگیر کردووە. ئەمە جەنگی چاندە و پێی دەوترێت «نەرمەهێز» و لە فیشەک کوشندەتر ژێردەستە دەکوژێت و خەڵک داگیر دەکات. بەڵام جیاوازییەکی لەگەڵ فیشەکدا ئەوەیە کە ئەمیان خاوتر دەتکوژێت، بەڵام کە دەتکوژێت لاشە و شوێنەوارێکت لە پاش بە جێ ناهێڵێت و تەواو لە زەلکاوی داگیرکەرەکەتدا دەتتوێنێتەوە.

عێران بەشێکی گەورەی باشووری کوردستانی بە تەواوەتی لە ڕووی گۆرانی و فەرهەنگەوە داگیر کردووە. ئێستا جیاوازییەک لە نێوان هەندێک تاکی باشووریی و ئاخوند و تڕیشابازێکدا نەماوە، ڕێک دەڵێیت جرجێکن و کراون بە سێ کەرتی یەکسانەوە! پێشتریش لەسەر بابەتی سنووری چێژی هونەری و پەیوەندیی هونەر بە وارگێڕییەوە وتاری ترم نووسیووە. لە ئایندەشدا هەندێکی تری لەسەر دەنووسم، تا ئەو جادووە بەتاڵ بکەمەوە کە نەتەوەکەمی پێ پێبەست و چاوبەست کراوە. بەڵام خۆیشت ئەرک بکێشە و لەسەر ئینتەرنێت بۆی بگەڕێ، ڕەنگە شتێکت دەست بکەوێت. بەڵام وریا بە نەکەویتە نێو زەلکاوی چەپەکانەوە کە باوەڕیان بە هیچ نەتەوەیەک نییە، جگە لە نەتەوەی فەڵەستین و نەتەوەی پەلکەڕەنگینەکان!

ئینجا با هێرش دەست پێ بکات

جا کە ئەو پێشەکییە مشتومڕهەڵگرەم وت، با بێمە سەر خودی خۆت وەک تاکەکەس، نەک حیزب و تاقم و کۆمەڵە. کە خۆت وازت هێنا لەوەی بەیانییان گوێ لە فەیرووز بگریت؛ کە پێت شەرم نەبوو وشەی پاراوی کوردی لە وتەکانتدا جێ بکەیتەوە؛ کە «ڕۆژباش»ت گەڕاندەوە بۆ سڵاوی ڕۆژانەت و ڕێت نەدا هیچ داگیرکەرێک لە ڕێی دینەوە نەتەوە و زمانەکەت داگیر بکات، بەڵکو دین و نەتەوەت جیا کردەوە؛ کە وازت لە پەرستنی شەجەریان و موعین و هوماوێن هێنا؛ کە چیتر ئیبراهیم تاتڵیجاش و عەدنان شانسحیز کەڵەهونەرمەندەکانت نەبوون و لە بازاڕی شاردا بە دەنگی بەرز حەپەحەپەکانیانت پەخش نەکرد بۆ هەموو شارەکە؛ کە وازت هێنا لەوەی ساڵانە بۆ خۆشیی خۆت دوو گەشتی تورکیا و جارجاریش شوماڵی عێران بکەیت؛ کە کەوتیتە دژایەتیی ئاڵای عێر-اقی داگیرکەریش لە هەرێم؛ کە جارجار لە فرۆشگاکاندا ڕەفەیەک زیاتر گەڕایت بۆ ئەوەی بەرهەمێکی تورکی یان عێرانی نەکڕیت و بەرهەمێکی خۆماڵی بکڕیت… ئەو کاتە زۆر پەرۆش دەبم گوێت بۆ بگرم باسی ئەوە بکەیت دانانی ئەو ئاڵایە لەسەر قەڵا چەند قێزەونە. ئەو کاتە دەڵێم ئەم کەسە تێڕوانینێکی نەتەوەیی هەیە و بەرژەوەندیی نەتەوەکەی دەخاتە پێش هەموو شتێکەوە و ڕاکەت دەخەمە سەر چاوم و بە هەندی وەردەگرم. وای دەبینم کە دەتەوێت لەسەر ڕەگ و ڕیشەی کێشەی داگیرکراوێتی بدوێیت، نەک تەنها لە هەڵبژاردنی ڕەنگی داگیرکەرەکاندا.

ئاڵایەکە و دوو مادە؟

بەڵام کەس دەناسم دەیان جار بە منی وتووە: «ئەم ئاڵا حی*ە چییە لە فەیسبووک داتناوە؟ باوی ئاڵا و ماڵا نەماوە! ئاڵا پارچە پەڕۆیەکە!»، (چون لە هەژماری فەیسبووکەکەم ئاڵای کوردستانم لە سەری سەرەوە داناوە) کەچی لەم دوو ڕۆژەدا دەمی بووەتە بۆتە! ئێ ئەگەر ئاڵا پارچە پەڕۆیەکە، کەواتە ئاڵا سوورەکەش هەر پارچە پەڕۆیەکە! یان مەگەر لەوەشدا تەنها ئاڵای بێکەس و داماوی کوردستان پارچە پەڕۆیەکە و هی خاکدزان دەسماڵ حەریری چینیین؟ هاوڕێی فەیسبووکم دیوە (وێنەیشیم بۆی گرتووە) نووسیویە: «بابە سەدام بمایە چۆن وامان بەسەر دەهات؟!». پێی وایە ئەو کەسەی ئەو ئاڵا خوێنینەی بۆ شەوێک هەڵکردووە جاشە، بەڵام خۆی جاش نییە کە تۆپیوێکی کوردکوژ و ئەنفالچی و کیمیابارانکەر دەپەرستێت! قوڕ و گڵی ئەو گشت دونیایە ها وە بان ئەو تەختی سەرەم! جا خۆ گەر جاشایەتی پلەی باش و خراپێتیی هەبێت، باشترە جاشی زیندوویەک بیت، وەک لە هی تۆپێنراوێکی کوردکوژی ئەنفالچی!

نیشتمانپەروەری پەروەردەی دەوێت

لە ڕاستیدا نیشتمانپەروەری پێویستی بە فێربوون هەیە. بەڵێ زۆر کەس لە ناخیدا هەیە کە بەرانبەر زێدی خۆی دڵسۆز بێت و ڕێ بە داگیرکردنی نەدات، بەڵام لەبەر ئەوەی لە ئێستادا چەمکی نیشتمان و نەتەوە فراوانتر بوون، جۆر و ڕێکانی داگیرکردنیش ئێجگار زۆر بوون. کەواتە پێویستە تێگەیشتنیش لە داگیرکردن فراوانتر بێت و گوێ بۆ یەکتر بگرین تا ڕێکانی داگیرکردن بناسینەوە.

من ناڵێم ئەوەی بە کوردیی پاراو نەدوێت خائینە، ئەوەی گوێ لە گۆرانیی فارسی و عەرەبی و تورکی دەگرێت خائینە، ئەوەی دەنگی بە تەوتیز داوە خائینە، ئەوەی پێی خۆشە ئاڵای عێر-اق لە کوردستاندا بشەکێتەوە خائینە… چون پێم وایە زۆر کەس لە ڕقدا وا دەکەن و خۆیشیان بیریان لێی نەکردووەتەوە کە ئەوەی دەیکەن تا چەند خیانەت و دەستهەڵگرتنە لە کوردستانیبوون و کوردبوون. واتە زۆرێک لەو کەسانە بە ئەنقەست خائین نین، بەڵکو نائاگایانە خیانەت دەکەن و نازانن کە ئەوەی دەیکەن ڕێ بۆ داگیرکردنی زیاتر خۆش دەکات. وەک وایە بێ ویستی خۆت کەسێک بکوژیت. لە قانوونیشدا ئەم جۆرە بکوژە لەو بکوژە جیایە کە بە ویستی خۆی کەسێک دەکوژێت. بەڵام بێگومان ئەوانەی دەزانن کە ئەوە خیانەتە و هەر بیکەن، ئەوانە ئاگایانە خائینن. ئەوانە جیان لەوانەی نائاگایانە لە خیانەتدا بەشداری دەکەن. بۆیە ئەگەر جارجار لەسەر چەمکی نیشتمان بدوێین و هەوڵ بدەین فێر ببین چۆن باشتر خزمەتی بکەین و ڕێ لە هەندێک جۆری پەیپێنەبراوی داگیرکردنی بگرین، شتێکی خراپ نییە.

حیزب نیشتمان نییە!

بەڵام بۆ ئەم مەبەستە یەکەم هەنگاو ئەوەیە ئەو وێژمانە فڕێ بدرێتە کەلاوەوە کە نیشتمان و حیزب تێکەڵاو دەکات و حیزب لە بری نیشتمان بە کار دەهێنێت. پێشتر لەسەر ئەم مژارە وتارێکم نووسیوە بە ناونیشانی لە ستایش و سەرکۆنەی شێرکۆ بێکەسدا و بە دەنگی خۆیشم خوێندوومەتەوە. لە ئایندەشدا زیاتری لەسەر دەنووسم و دەڵێم. دەبێت چیتر ئەم وێژمانە گوێی لێ نەگیرێت و خاوەنەکانیشی بدرێنە بەر دادگایی نەتەوە. چون ئەوەندەی ئەوان وێنەی نیشتمان و کوردستانیبوونیان لە نێو زەین و ئاگایی و لەبەر چاوی کورددا قێزەون کردووە و شێواندوویانن، بۆمببارانەکانی داگیرکەران ئەوەندە کورد و کوردستانیان نەشێواندووە. هەڵگرانی ئەو وێژمانەی لە بری حیزب نیشتمان بە کار دەهێنن و کوردستانیبوون و کوردبوونیان لە نێو پەی و مۆخ و مێشکی کورداندا قێزەون کردووە. زوو بێت یان درەنگ دەبێت بەرپرسیارێتیی ئەم پەیامە ژەهراوییەیان هەڵبگرن، کە ئێستا بووەتە خۆرە و گیانی کوردبوون و کوردستانیبوونمانی تەنیوە.

بەڕێزت وەک تاکێکی کورد، کە دوێنێ داوای تەوتیزت دەکرد و دژی هەژماری من بوویت؛ کە دەتەوێت بانکی ڕاشیدەین و ڕەفید (بە ئارەزوو بە هەڵەیان دەنووسم) ببن بە کەڵەگای کورد و هەموو جووڵەیەکی دراویی کورد لە عێران و حەشداقەوە چاودێری و ڕکێف بکرێت؛ کە دوێنێ هاوارت دەکرد: «هەرێم هەرێم لۆ مارێ، بەغدا بۆمان تێدەبڕێ»، ئیتر ئەمڕۆ مەیە دژی هەڵکردنی ئەو ئاڵا سوورە بیت. بە خۆتدا بچۆرەوە و کورد بە و مەکە پەیمانشکێنی.

با دەست لەناو دەست بین هەموو!

وەرە لەگەڵ من پێکەوە بە یەکسانی دژی داگیرکەر بین و ڕێی کوردستان بگرینە بەر. با کارێک بکەین ڕێ خۆش بکەین کورد ببێتە خاوەن دەوڵەت و چەکی قورس. ئەو کاتە بە فەرمانی ئەو خوا گیانە ئیتر هەموو دونیا پشیپشیمان بۆ دەکەن و هەر لەخۆوە هەموو دونیا لێمان تێدەگەن هەر بێ ئەوەشی هیچ بڵێین. هیچ پێویست ناکات زمانی خۆمان بۆ هیچ نەتەوەیەک بگۆڕین بۆ ئەوەی لێمان تێبگەن! باوەڕ بفەرمە، کە چەکی قورس و ئەتۆمت هەبوو هەر بەو فەرمانی خوایە حەز دەکەیت شەو خۆت لە ماڵەوە لەگەڵ منداڵەکانتدا زمانێک دابهێنە، سبەی هەموو جیهان لەو زمانەشت تێدەگەن!

کۆیلەیی و سەرشۆڕیی ڕاستینەش لە کاتی هێز و ئازادیدا دەردەکەون. تۆ چەند کوردپەروەر و کوردستانپەروەریش بیت، سبەی کە پێگەیەکت لە نێو میرییدا هەبوو، یان پلەی حیزبیت هەبوو، ناچاریت لەگەڵ داگیرکەرانی کورد و کوردستاندا مامەڵە بکەیت و لەگەڵیاندا هەڵبکەیت و دانوستان بکەیت. بەڵام وەک تاک هیچ ناچار نیت مامەڵەیان لەگەڵ بکەیت و ببیت بە کۆیلەیان و خۆت بخەیتە ژێر دەستیانەوە. تۆ کە وەک تاک ئازادیت عێران و ئێراق و تورکیا و سووریا بە کەڵەگای خۆت نەزانیت. هیچ نەبێت چێژ لەو ئازادییەت وەربگرە و بە سەروەری خۆتیان دامەنێ. لانیکەم تۆ وەک تاک، نەک حیزب، ئازادیت و دەتوانیت لەسەر ئاستی تاک هەموویان بە داگیرکەر بزانیت و ئەو ڕێیانەی داگیرکردنیان لێ بگریت کە پێت دەکرێت بیانگریت. سبەیش کە دەوڵەت و چەکی قورسمان هەبوو، ئەو کاتە سەیر دەکەین بزانین ئەوانەی کوردستان بە ڕێوە دەبەن، هەر وا هێمای داگیرکەرێک بەرز دەکەنەوە؟ بەڵام تا ئەو ڕۆژە بزانە، پێشینان وتوویانە: سەگی ڕەش و سپی هەر سەگن!

1. لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤دا نووسیومە. لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە. ↩︎