نووسەر: newa

  • بەربوورە ٢

    بەربوورە ٢

    بەربوورەی ٢

    بەربوورە ناوی ژانرێکی موزیکییە لە ژەندنی خۆم. پێشتر وتارێکی کورتم لە بارەیەوە نووسیوە. دەتوانیت لێرەدا کلیک بکەیت بۆ ئەوەی بیخوێنیتەوە.

    وتەیەک لەسەر ئەم بەربوورەیە

    ئەم بەربوورەیەم بە ئامێری پیانۆی کارەبایی ژەندووە، بەڵام دەنگەکەیم کردووە بە پیانۆی ئەلەکتریکی.

    واتای بەربوورە

    وشەکە بە گوێرەی فەرهەنگی وەهبی و ئەدمۆندز لە دەستەواژەی «لە بەربوورە»دا هەیە بە واتای کارێکی بێ نەخشە و بێ ئامادەکاری دێت. ڕەنگە بەرانبەر ئیمپرۆمپتو impromptuی زاراوەی موزیک بوەستێتەوە. من وەک ناو بۆ ئەم ژانرەم بە کار هێنا و لە ئایندەشدا بەربوورەی ترم دەبێت. بە هیوام چێژیان بۆ بیسەران هەبێت.

    موزیکەکە

  • بەربوورە ١

    بەربوورە ١

    بەربوورەی ١

    بەربوورە ناوی ژانرێکی موزیکییە لە ژەندنی خۆم. پێشتر وتارێکی کورتم لە بارەیەوە نووسیوە. دەتوانیت لێرەدا کلیک بکەیت بۆ ئەوەی بیخوێنیتەوە.

    وتەیەک لەسەر ئەم بەربوورەیە

    ئەم بەربوورەیەم بە ئامێری پیانۆی کارەبایی ژەندووە، بەڵام دەنگەکەیم کردووە بە ژێدارەکان. ژێدارەکان کۆمەڵەی ئەو ئامێرە موزیکییانەن کە بە ژێ دەژەنرێن، وەک کەمانچە، ڤیۆلا، چەلۆ، کۆنتراباس.

    واتای بەربوورە

    وشەکە بە گوێرەی فەرهەنگی وەهبی و ئەدمۆندز لە دەستەواژەی «لە بەربوورە»دا هەیە بە واتای کارێکی بێ نەخشە و بێ ئامادەکاری دێت. ڕەنگە بەرانبەر ئیمپرۆمپتو impromptuی زاراوەی موزیک بوەستێتەوە. من وەک ناو بۆ ئەم ژانرەم بە کار هێنا و لە ئایندەشدا بەربوورەی ترم دەبێت. بە هیوام چێژیان بۆ بیسەران هەبێت.

    موزیکەکە

  • بەربوورە

    بەربوورە

    بەربوورە1

    ساڵانی ڕابردوو ژانرێکی موزیکم بە پیانۆ دەژەند و تا ئێستاش لێی بەردەوامم، ناوم لێی نا نەستژەنی. خۆم وشەکەم بۆی داڕشت. لە نەستژەنیدا تەنها پیانۆم بە کار دەهێنا. بەڵام لە درێژەی ئەم کارەدا چەند کێشەیەکم بە دی کرد، گرنگترینیان ناونان بوو. بۆم دەرکەوت خۆبەستنەوەم بە ناونانەوە هەڵە بوو، چونکە کاتێکی ئێجگار زۆری لێم دەبرد. بۆیە بڕیارم دا دەست بکەم بە تۆمارکردنی ژانرێکی نوێ، کە ناوم لێی نا بەربوورە.

    جیاوازیی ژانری نەستژەنی و بەربوورە ئەوەیە کە بڕیارم داوە ئەم بەربوورانە ناویان نەبێت و تەنها ژمارەیەک ببێتە شوناسیان. هەروەها تەنها خۆم بە پیانۆوە نەبەستمەوە و دەنگی جۆراوجۆر تاقی بکەمەوە. بەڵام چوونیەکییەکانیان لەگەڵ نەستژەنیدا ئەوەیە کە بەربوورەش بە نۆتە نانووسمەوە و تەنها ئەو چرکەیە دەیژەنم، ئەگەرچی دامناوە هەندێک لە بەربوورەکان نەخشەیەکی گشتییان هەبێت، بە تایبەتی ڕەنگڕێژی بۆ زنجیرەی کۆردی هەندێکیان دابنێم و لە ژەندنەکەدا کەموزۆر دوای ئەو ڕەنگڕێژییە گشتییە بکەوم. بەڵام بە گشتی بەربوورەش هەر موزیکێکە و نەنووسراوەیە و بێنەخشەیە و بەرهەمی ئەو چرکەیەی ژەندنەکەم دەبێت. دەشێت بە ئامێرێک بیژەنم، یان زیاتر لە ئامێرێک.

    واتای بەربوورە

    وشەی بەربوورە بە گوێرەی فەرهەنگی وەهبی و ئەدمۆندز لە دەستەواژەی «لە بەربوورە»دا هەیە بە واتای کارێکی بێ نەخشە و بێ ئامادەکاری دێت. ڕەنگە بەرانبەر ئیمپرۆمپتو impromptuی زاراوەی موزیک بوەستێتەوە. من وەک ناو بۆ ئەم ژانرەم بە کار هێنا و لە ئایندەشدا بەربوورەی ترم دەبێت. بە هیوام چێژیان بۆ بیسەران هەبێت.


    1. لە ٢ی نیسانی ٢٠٢٣دا نووسیومە. لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە. ↩︎
  • نەستژەنیی ٤٣

    نەستژەنیی ٤٣

    نەستژەنیی چل و سێیەم: خاکەلێوە

  • تۆ سەروەرمان بە

    تۆ سەروەرمان بە

    تۆ سەروەرمان بە1

    لە مانگی ١١ی ٢٠٠٦ەوە دەستم کرد بە فێربوونی موزیک و هونەر. ھێشتا دوو سێ ساڵ نەبوو خەریک بووم، کەوتمە سەرکۆنەی موزیککارانی پێش خۆم و گاڵتەم بە ھەموویان دەھات و پێم وا بوو ھیچیان ھیچیان نەزانیوە. ھەر کەموکورتییەکم لە گۆرانی یان موزیکێکی پێش خۆم بدۆزیایەتەوە لەسەریانم دەکرد بە ھەڵڵا و تەنانەت لەسەریشیانم دەنووسی. دەمەویست بە ھەموو خەڵک ڕابگەیەنم کە موزیککارانی پێش من گەمژە و دەبەنگ و نەزان بوون و سواری بوارەکە بوون و قسەی زبریشم دەکرد.

    چەند کونێکم لە ھونەردا شک دەبرد کە پڕ نەکرابوونەوە. ئیتر تەنھا ئەم شکبردنە بۆ من بەس بوو تا ھەموو موزیککاران و تەنانەت دەسەڵاتی حکومەتیش سەرکۆنە بکەم کە بۆچی بیریان بە لای ئەوەدا نەچووە ئەو کونانە پڕ بکەنەوە؟ تەنانەت سیانزە ساڵێک لەمەوبەر ئەوەندە چاوقایم بووم سەرکۆنەی شاھونەرمەندێکی وەک مامۆستا مەزھەری خالقیم کرد! وەک بڵێیت قەرزی باوکم بەسەر مامۆستا مەزھەری خالقییەوەیە و ئەو بە پارەی من دەژی!

    سەیرێکی خۆیشت بکە!

    بەردەوامیم لە بەرھەمھێنان گەیاندمی بەوەی دە ساڵ دواتر وردەوردە بیرم لەوە کردەوە کە منیش وەچەی ئەم نەتەوەیەم. باشە کە من بیرم بە لای پڕکردنەوەی ئەو کونانەدا دەچێت کە گوایە پڕ نەکراونەتەوە، بۆچی من پڕیان ناکەمەوە و ھەر بۆڵەبۆڵم دێت؟ بۆچی ھەر سەرکۆنەی ھونەرمەندانی پێش خۆم دەکەم کە بۆچی کاریان تیایاندا نەکردووە؟ ئەی من سندان لێی داوم؟ دەستم شکاوە؟ گریمان ھەر بە ڕاستی ئەوان گەمژە بوون و نەیانزانی و درکیان پێی نەکرد، کە وا نییە، بەڵام با وا دابنێین کە وایە: ئێ من تاوانەکەم لە ھی ئەوان گەورەترە، چونکە من درکم پێیان کردووە و نایانکەم!

    سەرکۆنەکردنی دەسەڵات ئاسانە

    بۆ سەرکۆنەکردنی دەسەڵاتیش، ڕۆژێک لە خۆمم پرسی: «ئەرێ بە ڕاست، تۆ کەموزۆر خۆتت بۆ ھونەر تەرخان کردووە. پاش فێربوون و ئەزموون لەم بوارەدا درکت بە ھەندێک کەموکورتی نێو هونەر کردووە. پێت وایە کاک مەسعود، کە ھونەرمەند نییە و لە بواری ھونەردا کاری نەکردووە و سەرقاڵی یەک ھەزار شتی ترە، درکی بەم کەموکورتییانەی ھونەر کردبێت؟ تۆ کە دەتوانیت و دەزانیت ئەم کەموکورتییانە چارە بکەیت، نایانکەیت. کەچی چاوەڕێ دەکەیت کاک مەسعود چارەیان بکات کە نە لێی دەزانێت و نە دەشتوانێت کەموکورتییەکان چارە بکات! ئەگەر کەسێک ھەبێت بتوانێت و بزانێت: تۆیت. ئەگەر دەسەڵاتیش بۆی دەربکەوێت کە کەموکورتی ھەن، ھەر ناچارە یەکێکی وەک تۆ بھێنێت تا کەموکورتییەکانی بواری ھونەر چارە بکەیت. کەواتە فەرموو تۆ چاکیان بکە. ئەوەندەی دەتوانیت چاک بکە و ئاوھا ھەر یەکێک وا بکات دونیا باش دەبێت.»

    ئیتر بە خۆمدا چوومەوە و بڕیارم دا ئیمپراتۆرێتییەکەم لەسەر بنەمای وێرانکردنی ئەوانی تر بونیاد نەنێم. بەڵکو لەوان بگەڕێم ھەبن و سوود لە ئەزموون و بەرھەمیان وەربگرم و خۆم خەریکی بونیادنانی خۆم بم.

    بەردەوامیم لە بەرھەمھێنان و تەمەنیش وردەوردە وایان کرد ئێستا ئاوڕێکی تر لە موزیککاران و ھونەرمەندانی پێش خۆم بدەمەوە. تەنانەت سەرسام بم بەو ھەموو کارە باش و جوانانەی ئەوان کردوویانن و من لەبەر ھەوڵدان بۆ سەلماندنی لێزانی و نمایشی دەسەڵاتی خۆم ھیچ کام لەو باشی و جوانییانەم نەدیبوو و درکم پێیان نەکردبوو! جگە لەوەی موزیککارانی پێش من بێ یارمەتیی ئینتەرنێت و لە بارودۆخ و ھەلومەرجی ئێجگار دژوارتر لە بارودۆخ و ھەلومەرجی مندا ئەوانەیان کردووە کە کردوویانن.

    هەموو ڕێگەکان دێنەوە سەر خۆت!

    ئەو کاتانەی تەمەنم ھێندە چاوم لەسەر ڕووخاندنی ئەوانی تر و نمایشی لێزانیی خۆم بوو، ھێندە چاوم لەسەر بونیادنانی خۆم نەبوو. وەک بڵێیت دەموت: «ئەھا خەڵکینە من چەند بلیمەتم کە دەتوانم ھەڵە لە کارەکانی پێش خۆمدا بدۆزمەوە؟ سەیرم بکەن من چەند مەزنم و ئەوان چەند گەمژەن!»

    ئێستا کە ئاوڕ لەو سەردەمەی ژیانم و ئەو جۆرە بیرکردنەوەیەم دەدەمەوە بست بست بە ناخی زەویدا ڕۆ دەچم. ئێستانان مامۆستا مەزھەری خالقی بە یەکێک لە شاکانی ھونەری کورد دەزانم و خۆم بە بەختەوەر دەزانم کە لە سەردەمێکدا ژیاوم دەنگ و گۆرانیی ئەوم بیستووە. تێر تێر شەرمەزاری دەکێشم کە ڕۆژێک لە ڕۆژان لە بەرانبەر ئەو ھەموو بەرھەمە دانسقەیەی ئەو پێشکەشمانی کردووە، من پێنەزان و کەمنرخێن بووم.

    گاڵتەکردن بە کاری خەڵکانی تر، چەندێک کاڵوکرچیش بن، زۆر ئاسانە. دروستکردن و بونیادنان قورسە. ئەمە تەنھا لە موزیکدا ڕاست نییە، لە ھەموو بوارێکی تریشدا ڕاستە. ئەگەر ئەوانی پێش تۆ خراپ بوون، لە بری ھەوڵدان بۆ لەناوبردنی ئەوان و بێزراوکردنیان، فەرموو تۆ ببە بە ڕابەر و سەروەر و پێشڕەو و مامۆستامان و تۆ کارە باشەکەی خۆت بکە.

    کێ دەستی گرتوویت بۆ هونەر؟

    ڕاستیتان دەوێت؟ من بێزار بووم لەم نەریتی وێرانکردنی ئەوی ترە. ئەگەر دراماکەت پێ خراپە فەرموو کێ دەستی گرتوویت؟ تۆ یەکێکی باش بکە. درامایەکی زۆر کورت بکە، با ھەر ئەڵقەیەکی پێنج خولەک بێت، کاکە با دوو خولەک بێت، بەڵام بیکە. فیلمەکەت بە دڵ نییە؟ فەرموو کێ دەستی گرتوویت فیلمێکی باشتر بکەیت؟ فیلمێک بکە پێنج خولەک بێت، بەڵام بیکە. ئەو ھونەرە «باش»ەت نمایش بکە، نەک لێزانییەکەت لە ڕێی وێرانکردنی ئەوانی ترەوە مانۆڕ بکەیت. تەشیڕێس تەشیڕێس بێت بە کلکی کەرەکەش دەڕێسێت. نووسینەکەت بە دڵ نییە؟ یەک قەڵەم و چەند پەڕەیەکی پێویستە نووسینێکی باشترمان پێشکەش بکەیت، با ئێمەش چاو لە تۆ بکەین.

    هونەر بۆ تۆ، تۆ ڕابەرمان بە!

    دانتێ بە وێرگیلیوس دەڵێت: «ئێستاش بڕۆ، ھەردووکمان یەک ویستمان ھەیە: تۆ ڕابەریت، تۆ سەروەریت، تۆ مامۆستایت!» (دۆزەخ ٢: ١٣٩-١٤٠).

    فەرموو ھاوڕێ و ھاوپیشەم، ھەموومان یەک ویستمان ھەیە: تۆ ڕابەریت، تۆ سەروەریت، تۆ مامۆستایت، بکەوە ڕێ و ڕزگارمان بکە.


    1. لە ٢٦ی ئاداری ٢٠٢٣دا نووسیومە. لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥دا پیایدا چوومەتەوە. ↩︎

  • ٥. لۆتۆسخۆران

    ٥. لۆتۆسخۆران

    1ئەڵقەی پێنجەم: لۆتۆسخۆران

    لۆتۆسخۆران

    لۆتۆسخۆران لە ئۆدیسەدا خەڵکی وڵاتێکن کە ئۆدیسێفسن و ھاوەڵەکانی ڕێیان دەکەوێتە ئەوێ. ئەم خەڵکە لەسەر گوڵێک دەژین بە ناوی لۆتۆس. گوڵەکە وایان لێ دەکات بۆ ھەمیشە حەز بکەن لەوێ بمێننەوە و لەسەری ئالوودە دەبن. لۆتۆسخۆرانی ئولیس-ی جەیمز جۆیس زۆرن، لەوانە: لێخوڕی ئەسپەکان، ئامادەبووانی کڵێسا، سەربازەکان، خەساوەکان، خۆشۆرەکانی گەرماوەکان، تەماشاکەرانی یاریی کریکێت.

    شوێن و کات و کەسێتییەکان

    شوێن: بلووم لە ماڵی خۆیانەوە لە شەقامی ئێکلس بەرەو لەنگەرگای سێر جۆن ڕۆجەرسن دەڕوات کە لای بەری باشووری ڕووباری لیفیی ناوەڕاستی شاری دەبلنە، بەرەو پۆستەخانەکەی شەقامی وێستلاند ڕۆو دەسووڕێتەوە، پاشان بەرەو گەرماوەکەی شەقامی لەینستەر دەگەڕێتەوە – دەبلن.

    کات: ١٦ی حوزەیرانی ١٩٠٤، کاتژمێر ١٠ی بەیانی.

    کەسێتییە سەرەکییەکان: بلووم، مەکۆی، بانتەم لایەنس، دەرمانسازێک.

    چی دەگوزەرێت؟

    بلووم بە لای لەنگەرگای سێر جۆن ڕۆجەرسندا تێدەپەڕێت. لەو لەنگەرگایە کار ھەیە و شتان بار دەکرێن. لەسەر ڕێکەی کوڕ و کچێکی منداڵی ھەژار دەبینێت. کوڕەکە جگەرە دەکێشێت. پاشان بە لای دوکانی گۆڕھەڵکەنێکدا دەڕوات. لەبەر پەنجەرەی دوکانێکی چادا دەوەستێت و بیر دەکاتەوە چا بکڕێت. دەیەوێت بە دزییەوە سەردانی پۆستەخانە بکات، بۆ ئەوەی بزانێت لە مەرسا کلیفردەوە نامەی بۆ ھاتووە یان نا.

    ھێنری فلاوەری ساختەچی

    بلووم لە ڕۆژنامەیەکدا بانگەوازی کردووە کە «پێویستمانە: خانمێکی تایپێستی زیرەک بۆ ھاوکاریکردنی پیاوێک لە کاری وێژەوانیدا». چل و چوار خانم پەیوەندییان کردووە بۆ ئەوەی ئەم کارە وەربگرن. مەرسا یەکێکە لەوان و بلوومیش ئەم پەیوەندییەی تا ڕادەیەک خراپ بە کار ھێناوە. ئەگەرچی ھێشتا بلووم و مەرسا یەکتریشیان نەدیوە و لەوە ناچێت بلووم حەز بکات یەکتر ببینن. بلووم ناوی خوازراوی «ھێنری فلاوەر» بۆ ئەم پەیوەندییە بە کار دەھێنێت. واتە مەرسا وا دەزانێت بلووم ناوی ھێنرییە.

    بلووم لە ڕامان لە پەنجەرەی دوکانی چاکەوە بیر لە کێڵگەی چا دەکاتەوە لە سیلان و خۆرھەڵات کە چۆن لە ساڵێکدا شەش مانگ دەنوون. لەوێوە بیر لە گەرمی و لە دەریای مردوو دەکاتەوە. دواتر بە ناڕوونی بیر لە دەستووری ئەرخەمیدس دەکاتەوە.

    بلووم ڕۆژنامەیەکی فریمانس جۆرنەڵی ئەو ڕۆژەی پێیە. فریمانس جۆرنەڵ ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەی دەبلن بووە و بلووم خۆی لەوێ کار دەکات و نوێنەری ڕیکلامسازیی ئەو ڕۆژنامەیە و ڕۆژنامەی ذە ئیڤنینگ تەلەگرافە. دواجار دەگاتە پۆستەخانەکە و کارتی ھێنری فلاوەر ڕادەست دەکات، نامەیەکی لە مەرساوە بۆ ھاتووە و دەیدرێتێ. ئینجا خۆی بە تەماشاکردنی پۆستەرێکەوە دەخڵافێنێت. پۆستەرەکە وێنەی سەربازانی سوپای تێدایە. لەوەوە بیر لە خەزووری دەکاتەوە کە لە سوپادا بووە. ئینجا بیر لە ھەندێک ڕووداوی پەیوەندیدار بە سوپا و دەبلن و شا ئێدواردی حەوتەمی بەریتانیا دەکاتەوە کە ماسۆنییە و ھەرگیز جلی ئاگرکوژێنەوە و پۆلیسی نەپۆشیوە.

    بلووم دەکەوێتەوە ڕێ و لە گیرفانیدا نامەکە دەکاتەوە، شتێکی بە دەرزی پێوە کراوە، وا دەزانێت فۆتۆیە. بەڵام ناسیاوێک دەبینێت بە ناوی مەکۆی و ئەم کارەی لێ دادەبڕێنێت.

    مووی لووت

    مەکۆی کارگێڕی وێستگەی شەمەندەفەرە و لەگەڵ لاشەدۆزی شاردا کار دەکات و یارمەتیی دەدات. ژنەکەی مەکۆی ھەر وەک ژنەکەی میستەر بلووم گۆرانیبێژە، بەڵام بلووم زۆر ڕای لێی نییە و پێی وایە لە ئاستی خاتوو ماریۆن بلووم (مۆڵی)دا نییە. بلووم حەز بەم بینینەی مەکۆی ناکات و دەیەوێت خۆی لێ بدزێتەوە، بەڵام ناتوانێت. مەکۆی بلووم دەگرێت و سڵاوی لێ دەکات و گفتوگۆیەکی ئاسایی لە نێوانیاندا ڕوو دەدات. کە مەکۆی سەرنجی جلی پرسەکەی بەری بلووم دەدات دەپرسێت کێ مردووە؟ بلوومیش پێی دەڵێت کە پاتریک دیگنەم مردووە و کاتژمێر ١١ پرسەکەیەتی، کە دەکاتە نزیکەی کاژێرێکی تر. ئینجا مەکۆی دەکەوێتە باسی ئەوەی کە چۆن ھەواڵەکەی زانیوە و پێی ناخۆش بووە.

    وەیش!

    لەوبەر شوێنی بلووم و مەکۆیەوە میوانخانەیەکی لێیە. بلووم لەوبەرەوە ژن و پیاوێک دەبینێت، ژنەکە تا ڕادەیەک کەشخە و دەوڵەمەند دیارە، سواری عەرەبانەیەک دەبێت. بلووم خەیاڵی سەرجێیی لەگەڵ ئەم خانمەدا دەکات و مەکۆیش ھەر قسەی بۆ دەکات. بەڵام ترامێکی ناوشار دێتە نێوانیانەوە و بەری دیمەنەکەی لێ دەگرێت و عەرەبانەکەی خانمەکە دەڕوات. بلووم خوازیارە بە لایاندا بڕوات و جارێکی تر خانمەکە ببینێتەوە. لەم کاتەدا خۆی بە ڕۆژنامەکەیەوە سەرقاڵ دەکات و ڕیکلامێکی تێدا دەبینێت.

    فێڵەکەی مەکۆی

    مەکۆی دەیەوێت داوای باوڵێک لە بلووم بکات، بەڵام وا دیارە ئەمە کاری یەکەم جاری نییە کە داوای باوڵ لە خەڵکان دەکات و نایانداتەوە. بلووم یەکسەر باس لەوە دەکات کە خاتوو بلووم کۆنسێرتێکی ھەیە و خۆیان پێویستیان بە باوڵەکەیانە. بە کورتی بلووم باسێکی گەشتە کۆنسێرتەکەی خاتوو ماریۆنی ژنی دەکات. مەکۆی دەیبڕێتەوە و داوا دەکات کە ئەگەر بلووم چوو بۆ پرسەکە، لە لیستی ئامادەبووانی پرسەکەدا ناوی مەکۆی بنووسێت، چونکە خۆی بۆی ناکرێت بچێت بۆ پرسەکە. گوایە لەبەر ئەوە بۆی ناکرێت کە ئەنگاوتەیەکی خنکان ھەیە و دەبێت لەگەڵ لاشەدۆزەکەدا بچن بە دەنگیەوە. بەھەرحاڵ، بلووم بەڵێنی پێ دەدات کە وا دەکات و مەکۆی دەڕوات.

    بلووم دڵنیا نییە لەوەی مەکۆی ڕۆیشتووە و پێی وایە بۆ سیخوڕی دەورەی داوە. بە دزییەوە خۆی دوا دەخات و ھەندێک ڕیکلامی سەر شەقامەکە دەخوێنێتەوە کە ڕیکلام بۆ نمایشێکی شانۆیی دەکات. لەو ڕیکلامەوە بیر لە ھەندێک ئەکتەر و شانۆگەری دەکاتەوە. ھەروەھا بیر لە باوکی و ھاملێت و بە تایبەتی دیمەنێکی شانۆگەرییەک دەکاتەوە، کە باوکی وتەکانی ئەو شانۆنامەیەی ئەزبەر بووە. ئینجا تەماشا دەکات و ئەرخەیان دەبێت کە مەکۆی ڕۆیشتووە.

    نامەکە

    بلووم بە دوای پەناگایەکدا دەگەڕێت تا نامەکەی لێ بخوێنێتەوە. بە لای ھەندێک ئەسپدا دەڕوات و بە دەم خۆیەوە گۆرانیی ئۆپێرایەکی مۆتسارت دەبێژێت، کە ھەوای «لا چی دارێم لا مانۆ»یە. دەچێتە شەقامی کەمبەرلاند و تەماشایەکی چواردەوری خۆی دەکات و نامەکەی مەرسا دەخوێنێتەوە.

    لا چی دارێم لا مانۆ

    مەرسا دەڵێت بۆ بینینی ھێنری (بلووم) زۆر پەرۆشە. زمانی نامەکەی مەرسا لە ڕووکەشدا ئاساییە، بەڵام واتای ناڕاستەوخۆی ھەیە کە ئاماژەی سەرجێییان تێدایە، یان ھیچ نەبێت بلووم وا دەیخوێنێتەوە. ئینجا بلووم بیر لە سەرجێیی دەکاتەوە لەگەڵیدا و نامەکە دەخاتەوە گیرفانی. بیر لە ئەگەری یەکتربینین دەکاتەوە، بەڵام وا دیارە بلووم نایەوێت بیبینێت. بۆی دەردەکەوێت ئەوەی وای زانی فۆتۆتە و بە دەرزی نراوە بە نامەکەوە، گوڵ بووە، نەک فۆتۆ. دەرزییەکەی فڕێ دەدات و بیر لە پەیوەندیی نێوان خانمان و دەرزی دەکاتەوە کە ژنان دەرزییان زۆرە. لە ناوی مەرساشەوە بیرێکی کورت لە مەرسای نێو ئینجیل دەکاتەوە کە مەرسا و مریەم دوو خوشکی لەعازر بوون و ھاوڕێی عیسا بوون و عیسا سەردانی کردوون. پاشان زەرفی نامەکە دەدڕێنێت و پارچەکانی بەسەر شەقامەکەدا بڵاو دەکاتەوە. بیر لەوە دەکاتەوە ئەگەر ئەوە چەکێکی بانک بووایە ئاوھا بە ئاسانی دەیدڕاند؟ ئینجا بیر لە لۆردی خاوەنی بیرەخانەی گینیس دەکاتەوە کە چەکێکی حەوت ژمارەیی گۆڕیوەتەوە و بیر لە قازانجی بیرە دەکاتەوە.

    کڵێسای کاسۆلیک چۆنە؟

    بلووم بە دەم ڕێوە دەگاتە کڵێسایەکی کاسۆلیکی بە ناوی ئۆڵ ھالۆس. تەماشای ئاگادارینامەکەی بەردەرگاکەی دەکات. لەوەوە بیر لە ھەندێک کاری مژدەبەری بۆ وڵاتی چین و لەوەشەوە بیر لە بوودیزم و بوودا دەکاتەوە. بەراوردێکی کورتی نێوان بوودا و عیسا دەکات.

    بۆنەی ماس لە کڵێساکەدا دەگێڕرێت و ئەمیش بەشداریی تێدا دەکات. بلووم تەماشای چواردەوری خۆی دەکات. لەم سەرنجانەی بلوومەوە تێدەگەین کە بلووم زۆر لە دینی کاسۆلیک نازانێت و زۆر بە سرووتەکانیان ئاشنا نییە. ئینجا سەرنج لە نزا لاتینییەکانی قەشەکە دەدات و ھەوڵ دەدات لێیان تێبگات. نانەڕەقەکەی ماسی کاسۆلیک بە نانی فەتیرەی جووەکان بەراورد دەکات. بە ھەڵە وا بیر دەکاتەوە کە خەڵکان لە ماسی کاسۆلیکدا شەراب دەخۆنەوە و بە سەرخۆشی دێنە دەرەوە، کە ئەمە ڕاست نییە. سەرنج لە زۆربەی کارەکانی قەشە و باوەڕدارەکان دەدات و بۆ ئەو پرسیارن کە داخۆ ئاماژەکانیان چین و لە چی دەچن؟ پرسیاری جۆراوجۆری تریش لە مێشکیدا دەورووژێن.

    بۆ ساتێک بیر لەوە دەکاتەوە کە لەوانەشە ئێستا مەرسا لەو پەرستگایە بێت. دیسان بیر لە شەراب و پەیوەندییەکەی بە پەیداکردنی پارە و باوەڕەوە دەکاتەوە. سەرنجی ئەوەش دەدات کە بە داخەوە کڵێساکە ھیچ موزیکێک پێشکەش ناکات. لەمەشەوە بیر لە چەند ژەنیارێکی بەناوبانگی دەبلن دەکاتەوە و نمایشێکی مۆڵیی ژنیشی بە بیر دێتەوە کە زۆر نایاب کارێکی موزیکیی جاکینۆ ڕۆسینی (١٧٩٢-١٨٦٨)ی بێژاوە بە ناونیشانی ستابات ماتێر. ئاوھاش بیر لە ھەندێک لە موزیکە نایابەکان دەکاتەوە. پاشان بیر لە کاری ڕەبەنگاکانیش دەکاتەوە کە خەساویان لە کۆڕەکانیاندا ڕاگرتووە: واتە منداڵیان بە منداڵی خەساندووە تا کە گەورە بوون دەنگیان گڕ نەبێت و ھەر ئەو ئەدگارە منداڵییانە لە دەنگیاندا بمێنێت، بۆ ئەوەی لە کۆڕی سروودە دینییەکاندا بتوانن شوێنی خانمان بگرنەوە.

    ستابات ماتێر-ی ڕۆسینی

    پاشان قەشەکە دوایین نزاکان دەکات. بلوومیش بیر لە تۆکمەیی ڕێکخراوەیی دینی کاسۆلیک دەکاتەوە. قەشەکە دەڕوات و سرووتەکە تەواو دەبێت.

    سابوون و کرێم

    بلووم لە کڵێسا دەردەچێت و بەرەو دوکانێکی دەرمانساز دەچێت. لەو دوکانە چاو بە ھەندێک لە شووشەواتەکاندا دەگێڕێت و بیر لە داو و دەرمان دەکاتەوە. پاشان داوای کرێمێک لە دەرمانسازەکە دەکات، کە نزیکەی دوو حەفتە لەوەوبەر بۆ مۆڵیی ژنی داوە بە کرد، ئێستا دانەیەکی نوێی لێ دەوێت. دەرمانسازەکە پێی دەڵێت دوایی بۆی بێتەوە. بلووم پێش دەرچوونی داوای سابوونێکی لیمۆ دەکات و ھەڵیدەگرێت و لە دوکانەکە دەردەچێت.

    لەسەر شەقامەکە کەسێک دەبینێت بە ناوی بانتەم لایەنس و گفتوگۆیەکی کورت لە نێوانیاندا ڕوو دەدات. لایەنس ڕۆژنامەکە لە بلووم وەردەگرێت و بە دوای ھەواڵی جامی زێڕینی ئەسپسوارییەکەی ئەو ڕۆژەدا دەگەڕێت، چونکە بانتەم لایەنس دەیەوێت گرەو لەسەر ئەسپێک بکات تا پارە بباتەوە، واتە قومار دەکات.

    زمان بوەستێت سەر ڕەحەتە

    لێرەدا بلووم قسەیەک دەکات کە دواتر لە درێژەی ڕۆمانەکەدا زۆر لەسەری دەکەوێت. بلووم دەیەوێت بانتەم لایەنس بەوە لە کۆڵ خۆی بکاتەوە کە ڕۆژنامەکەی بداتێ، بۆیە دەڵێت: «دەتوانیت بیبەیت بۆ خۆت» و «خۆم خەریک بوو فڕێی بدەم». بلووم ھیچ مەبەستێکی ناڕاستەوخۆی لەم قسەیە نییە، بەڵام دواتر ئاماژەی ناڕاستەوخۆی ئەم ڕستەیە خراپ لێک دەدرێتەوە. ئەم ڕستەیە لە وەرگێڕانە کوردییەکەدا زۆر ڕوون دەرناچێت. لە نێو ئەو جامە زێڕینەدا ئەسپێک ھەیە بە ناوی «ثرۆئەوەی». ثرۆئەوەی بە ئینگلی واتە «فڕێ بدە» یان «فڕێدەر». ھەر ئەو ئەسپەشە کە دواتر دەبێتە براوەی جامە زێڕینەکە. بانتەم لایەنس وا ئەو قسەیەی بلووم وەردەگرێت کە ناڕاستەوخۆ پێی دەڵێت: «گرەو لەسەر ثرۆئەوەی بکە». بەڵام لەبەر ئەوەی بلووم لە ڕۆژنامەدا کار دەکات و دەتوانێت زانیاریی نھێنی لەسەر ئەسپەکان بزانێت، بۆیە نایەوێت و نابێت ڕاستەوخۆ سووسە بداتە خەڵکان کە گرەو لەسەر چ ئەسپێک بکەن و نەکەن. ھەرچۆنێک بێت، بانتەم لایەنس سوپاسی دەکات و ڕۆژنامەکەی بۆ بە جێ دەھێڵێت و دەڕوات. بەڵام بلووم بە ھیچ شێوەیەک نازانێت کە ئەم قسە ئاساییەی کردی دواتر لە ئەڵقەی دوازدەیەمدا چ باجێکی دەبێت.

    پاشان بلووم بیر لە گرەوی سەر یاری دەکاتەوە. دەگاتە شەقامی لەینستەر کە گەرماوێکی تورکی لەوێ ھەیە. لەوێدا پۆستەری بۆنەیەکی وەرزشیی دووچەرخەسواری دەبینێت کە دوانیوەڕۆی ھەمان ڕۆژ لە زانکۆ ساز دەدرێت. بلووم بیر لەوە دەکاتەوە کە ئەو ڕیکلامە زۆر خراپە و دەکرا باشتر کرابا. لەوێوە پیاوێک دەبینێت کە بە «کەڕەناژەن» بیری لێ دەکاتەوە، سڵاوێکی لێ دەکات.

    باوکە شۆڕەکەی ھەزاران

    ئینجا بیر لەوە دەکاتەوە کەشوھەوا زۆر خۆش و بەھەشتییە و ماڵی ئەوەیە لەم کەشوھەوایەدا یاریی کریکێت بکەیت. بە کورتی بیر لە کریکێت و یەک دوو ڕووداوی ئەم یارییە دەکاتەوە. لە کۆتاییدا دەگاتە گەرماوەکە و خۆی دەشوات.


    1. ٢٥ی ئاداری ٢٠٢٣ نووسیومە. ١٤ی ئاداری ٢٠٢٥ پیایدا چوومەتەوە. ↩︎
  • هاتی ئاواتی دێرین

    هاتی ئاواتی دێرین

    هاتی ئاواتی دێرین

    هاتی ئاواتی دێرین، قیبلەی دڵم لە لات بوو

    موئنیسم لە دووریی تۆ، یادی ئەخیر نیگات بوو

    تا زیندووم لە بیرمە ئەو ڕۆژە وەک کەو فڕیت لە هێلانەی دڵ،

    بازی باڵسووتاوی خەیاڵم لە شوێنت مەنزڵ بە مەنزڵ

    وێڵ و ئاوارەی دێ و شاران بوو، مەجنوون هەرد و کۆساران بوو.

     

    چاوەڕێت بووم تا هاتی، هیوام، ئاواتی گیانم،

    ئێستا کە تۆم لە لای سەرخۆش و کامەرانم،

    هەرچەندە دوور بووم لە باڵای تۆ، لە ڕوخساری ئاڵوواڵای تۆ،

    من سوێند دەخۆم بە چاوی جوانت، بە زولفانی پەرێشانت،

    ناوت ڕووناکیی دەخستە دڵ لە شەوی تاری هیجرانت.

    جەژنی نەورۆزی ٢٧٢٣ی کوردیتان پیرۆز بێت. ئەم گۆرانییەشم بە دیاری لێ وەربگرن.

    گۆرانییەکی مامۆستا مەزهەر خالقییە

    هۆنراوەی: عوسمان ئەحمەدی

    ئاواز: حەسەن یوسف زەمانی

    لە گۆرانییەکەدا وشەیەک بە هەڵە دەڵێم، دەقەکە دەڵێت «تا زیندووم لە بیرمە ئەو ڕۆژە»، من دەڵێم: «تا دەمرم لە بیرمە ئەو ڕۆژە». بمبەخشن.

  • کوردی بۆ کورد لە ڕوانگەی بێگانەوە

    کوردی بۆ کورد لە ڕوانگەی بێگانەوە

    کوردی بۆ کورد لە ڕوانگەی بێگانەوە[1]

    هەزار و یەک شەو، نەک هەزار و یەک شەوە

    لەم ڕۆژانەی ڕابردوودا وەرگێڕانەکەی مامۆستا جەوهەر مەحمود داراغام دی بۆ پەڕتووکی «ألف ليلة وليلة» و ناونیشانە کوردییەکەی «هەزار و یەک شەوە» بوو. دەستی مامۆستا جەوهەر دەگووشم و سوپاسی دەکەم و کەسێکی پڕبەرهەمە و خزمەتێکی گەورەی بە بواری وەرگێڕان کردووە و بەردەوامیش دەیکات.

    پێم وا نییە ئەگەر شتێک بڵێم لەسەر تەنها وشەیەکی هەڵبژێرراوی بەڕێزیان ئیتر ببێتە هۆی ئەوەی بەرهەمەکانی بێنرخ بکەم. بە پێچەوانەوە، من دەزانم کە وەرگێڕان هەموو خولەکێک دەتخاتە بەردەم بڕیار و تۆش وەک وەرگێڕ بەردەوام بڕیار لەسەر هەڵبژاردنی وشە دەدەیت. هەندێک جار بڕیارەکان نایاب دەردەچن. زۆر جار دروست دەردەچن و هەندێک جاریش، بە تایبەتی کە ڕای دووەم (واتە لە کەسێکی ترەوە) دەبیستیت، ڕەنگە بە بڕیارەکەتدا بچیتەوە و بۆت دەربکەوێت بڕیارێکت هەڵە بووە. من خۆم بە سەدان و لەوانەشە ئەگەر بژمێررێت بگاتە هەزاریش، بڕیارم لەسەر وشە داوە. ئێ لەم هەموو بڕیارە یەکێکیان هەر هەڵە دەبێت. هەر خۆم ئێستا دەتوانم ددان بە سێ چوار وشەدا بنێم کە بە هەڵە بڕیارم لەسەریان داوە. بۆیە پێم وایە ئەمە زۆر ئاسایی بێت و من تەنها ڕوانگەی خۆم دەخەمە ڕوو.

    پێم وایە مامۆستا جەوهەر لە ڕوانگەی «ليلة»ی عەرەبییەوە وشەی «شەوە»ی کوردیی بە کار هێنابێت و بڕیاری لەسەر دابێت. «شەوە» لە کوردیدا «دەردێکە تووشی منداڵی ساوا دەبێ ئەندامی شین دەکاتەوە و دەمرێ». واتایەکی تریشی هەیە کە «بەردێکی زۆر ڕەشی جوانی لووسی بەنرخە ژنان دەیکەن بەملوانکە». هەردوو پێناسەکەم لە فەرهەنگی خاڵەوە هێناوە. لام وا بێت هەمان ئەو بەردە بەنرخە «شەوەنگ»یشی پێ دەڵێن، بە ئینگلی دەبێتە Jet و خۆم لە وەرگێڕاندا بە کارم هێناوە. ئەو بزوێنە کورتە بە کۆتایی وشەکەوە «تائی تەئنیسی ساکینە»ی عەرەبیی سەر «ليلة»یە و هاتووەتە سەر «شەو» و کردوویە بە «شەوە». بە هیوام مامۆستا جەوهەر لە چاپەکانی داهاتوودا ئەم وشەیە چاک بکاتەوە و بیکاتەوە بە «هەزار و یەک شەو».


    (لێرە بە دواوە لەسەر کارەکەی مامۆستا جەوهەر نادوێم، بەڵکو باسی نموونەی تری خەڵکی تر دەکەم)

    شاژن، نەک شاژنە

    بەڵام ئەم دیاردەیە لە زۆر شوێنی تر هەیە. بۆ نموونە لە نووسینی پەڕەیەکی فەیسبووکدا بینیم نووسیویانە: «شاژنە عالییە» و لە دانەیەکی تردا نووسیویانە «شاژنە ئەلیزابێس». کە ئەو بزوێنە کورتەی کۆتایی وشەی «شاژنە» ئەویش هەر «تائی تەئنیسی ساکینە»ی عەرەبیی سەر «ملکة»یە و هاتووەتە سەر «شاژن» و کردوویەتی بە «شاژنە». من پێشتر (لە پەڕەی ئولیسی سەر فەیسبووک) سەرنجێکم سەبارەت بە «شاژن» نووسیوە و تێڕوانینی خۆمم خستووەتە ڕوو.

    دەبێت لە دیدی کوردییەوە بڕوانرێتە کوردی

    ئەم تێڕوانینەی کە لە چاویلکەی زمانێکی ترەوە دەڕوانرێتە وشەی کوردی تەنها ئاستی دەنگ ناگرێتەوە، بەڵکو ئاستی داڕشتەی ڕۆنانی وشەش دەگرێتەوە. بۆ نموونە پێشتر وشەی «تەختەکلیل»یان لە بەرانبەر «کیبۆرد keyboard»ی ئینگلی دانابوو. بەڵام شتەکە نە تەختەیە و نە کلیلیشی لەسەرە! ئەمیش وەرگێڕانێکی (هەڵەی) وشە لێکدراوە ئینگلییەکەیە، کە تیایدا وەرگێڕ وشەی کی keyی بە «کلیل» و بۆرد boardی بە «تەختە» وەرگێڕاوە و بە کوردی بە تەک یەکەوە دایناونەتەوە و تەنها جێیەکانی گۆڕیوە، لە بری «کلیلتەختە»، کردوویە بە «تەختەکلیل». پێشتریش لەسەر ئەم وشەیەم نووسیوە و لە ماڵپەڕەکەمدا هەیە و خۆم وشەی «دوگمەبەند»م بۆی داڕشتووە، کە پێم وایە کاری خۆی دەکات. ئەمە جگە لەوەی کیبۆرد شتێکە دوگمەی لەسەر بێت. تەنانەت بە پۆلێک لە ئامێرە موزیکییەکانیش دەوترێت «کیبۆردەکان keyboards» وەک ئەو ئامێرەی خۆم دەیژەنم (پیانۆ) و هاڕپسیکۆرد و سێلێستا و سایزەر. ئەو کات دەتوانین لە کوردیشدا بەم ئامێرانە بڵێین «دوگمەبەندەکان»، نەک «ئامێرە تەختەکلیلییەکان».

    بەهەرحاڵ، کورت و پوخت: خوازیارم وەرگێڕان و نووسەران، ئیتر چ لە کەناڵە مێدیاییەکاندا بێت (بە پەڕەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیشەوە)، یان لە نێو دونیای وێژە و پەڕتووکدا بێت، هەوڵ بدەن لە دیدی خودی کوردییەوە بڕواننە زمانی کوردی.


    [1] لە ٢٠ی ئاداری ٢٠٢٣دا نووسیومە.

  • نەستژەنیی ٤١

    نەستژەنیی ٤١

    نەستژەنیی چل و یەکەم: بە یادی ماملێ