بەرگی یەکەمی ئولیس: چاپی ژینا1
ئەمڕۆ (٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢) بە بۆنەی تەواوبوونی سی و پێنجەمین گۆرانیی تەمەنم و دەستپێکردنی سی و شەشەمین گۆرانی، دەرکردەیەکی نوێتری بەرگی یەکەمی ئولیسم لە هەمان بڵاوگەی پێشووتری ڕۆمانەکە: Ulysses.krd یان www.nawa.netدا بڵاو کردەوە. ئەم دەرکردەیەیان، کە بە «چاپی ژینا» ناوزەدم کردووە، لەوانەی ٢ی شوبات و ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ زۆر باشتر و بەپێزترە.
واتە هەر پێک هاتووە لە شەش ئەڵقەی ١ تا ٦ی ڕۆمانی ئولیس-ی جەیمز جۆیس، لەگەڵ ڕاڤەکانی گیفرد و سایدمان و ڤیڤیەن ئیگۆ لەسەر ئەو پێنج ئەڵقەیە.
پێش ئەم پی دی ئێفە لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ و ٢ی شوباتدا دوو پی دی ئێفی تری ئەم پەڕتووکەم بە ناونیشانی بەرگی یەکەمی تەواونەکراو و بەرگی یەکەمی تەواوکراو بڵاو کردەوە. بەڵام ئەمیان لە هەردوو ئەو دووانە باشترە.
جیاوازیی ئەم دەرکردەیە لەگەڵ ئەوەی پێش خۆی
- پێشتر هەرگیز تی کۆتایی جێناوی لکاوی کەسی دووەم و سێیەمی تاکم نەدەنووسی. وەک: «دەڵێت»، «دەهێنیت»، «دێت»، «دەکەیت». هەر بە «دەڵێ»، «دەهێنی»، «دێ»، «دەکەی» دەمنووسین. بەڵام دکتۆر میران جەلال پێی وتم کە باشترە دایانبنێم، بۆیە دامناون. جگە لە هەندێک لە هۆنراوەکاندا، یان ئەو دەقانەی لە هۆنراوەوە تێهەڵکێش کراون، ئەویش لەبەر کێش و ئاوازی هۆنراوەکە.
- هەموو ئەو ئاماژانەی بە ڕاڤەی تر درابوون، ئێستا ژمارەی ڕاڤەکانیشیان دانراوە. واتە پێشتر تەنها نووسرابوو: «بڕوانە ڕاڤەی سایمن لە ئەڵقەی شەشەمدا». ئێستا دەڵێت: بڕوانە (ڕاڤەی ٤، ئەڵقەی ٦: سایمن). هەندێک لەو ڕاڤانەی لەم بەرگەدا ئاماژەیان پێ دراوە بۆ ڕاڤەی بەرگەکانی ترن، کە هێشتا زۆربەی ئەو ڕاڤانەم وەرنەگێڕاوە بۆ کوردی. بۆیە بە شێوەیەکی کاتی نووسیومە: «ڕاڤەی #». بۆ نموونە (ڕاڤەی #، ئەڵقەی ١٥: پیرێکی سییۆن). کە ئەم ڕاڤانەم وەرگێڕا و ژمارەکانیان چەسپا، ئەو کاتە ئەو هێمای «#»ە دەکەم بە ژمارەی ڕاڤەکە.
- پەڕەنمای ئەلیکترۆنی بۆ هەموو ڕاڤەکان دانران. پەڕەنما بە ئینگلی bookmark، واتە ئاماژەدەر بە پەڕە و لاپەڕە. وەک ئەو بەنەی لە پەڕتووکدا دادەنرێت و دەخرێتە نێوان لاپەڕەکانەوە تا خوێنەر بزانێت لە کوێدا بووە. پەڕەنمای ئەلیکترۆنی بەکارتر و فرەمەبەستترە. ئەم تایبەتمەندێتییە تەنها بۆ پی دی ئێفی پەڕتووکەکەیە. ئێستا جگە لەوەی ژمارە و ئەڵقەی ڕاڤەکانیش دانراون، هاوکات ڕاڤەکان بەستراویشنەتەوە بە دەقی نووسراوەوە. بە کرتەیەک لەسەر نووسینەکە دەچیتە سەر ڕاڤەکەی، یان باسی ئاماژەبۆدراو، کە وا دەکات کاتی گەڕان کەمتر ببێتەوە. بەڵام ئاگادار بە، پێش ئەوەی کرتە لەسەر هەر شتێک بکەیت بزانە لە کوێدایت، چونکە زۆربەی جار مەرج نییە بتگەڕێنێتەوە بۆ ئەو جێیەی تیایدا بوویت. ئەگەرچی ڕاستێتیی یەک بە یەکی ئەم بەستەرانە تاقی کراونەتەوە، بەڵام هێشتا هەر ئەگەر هەیە هەڵە هەبێت، بۆیە ئەگەر هەڵەیەکت بە دی کرد، تکایە ئاگادارم بکە تا چاکی بکەم.
- ڕەنگی چەسپاوی هەموو بەستەرەکان شینن، بە هەمان ئەو ڕەنگە شینەی سەر بەرگەکە کە شینی ئاڵای گریکە. جەیمز جۆیس خۆی خوازیار بووە بەرگی ڕۆمانەکەی بە دوو ڕەنگەکەی ئاڵای گریک بێت، واتە شین بێت و بە سپی لەسەری نووسرابێت. تا ئێستا نەمدیوە وەرگێڕەکانی تر ئەم خۆزگەیەی جۆیس بە دی بهێنن، جگە لە خاتوو سلڤیا بیچ کە یەکەم کەس لە ٢ی شوباتی ١٩٢٢دا ڕۆمانەکەی بۆ بڵاو کردووەتەوە. ئەویش زۆر بە سنوورداری ئەوەی بۆ کراوە و هەموو نوسخەکانی یەکەم چاپی ئولیس بەو ڕەنگە نین. بۆیە من ئەم خۆزگەیەیم بە جێ هێنا. بە هەمان شێوە، زۆربەی هەرە زۆری دەقە بەستەردارەکانیش هەمان شینن. بەڵام سێ جار لە ئەڵقەی شەشەمدا وا ڕێککەوتووە کە پەرەگرافێک هەمووی بە تەنیا ڕاڤەیەکی هەیە و ئەم پەرەگرافە بە ڕەنگی شین بە ڕاڤەکەیەوە بەستراوەتەوە، بەڵام چەند وشەیەکی ناو ئەم پەرەگرافە ڕاڤەی تری هەیە. بۆ جیاکردنەوەی ڕاڤە بچووکەکە لە ڕاڤە گەورەکە، ڕاڤە گەورەکە ڕەنگە شینە چەسپاوەکەم پێی داوە، بەڵام ڕاڤە بچکۆلەکانی ناوی ڕەنگێکی سەوزی پستەییم پێی داوە. ئەو جیاوازیی ڕەنگانە تەنها بۆ ئاسانکردنی بینین و جیاوازیکردنە و هیچی تر.
- سەرباس بۆ بەشی ڕاڤەکان دانراوە. ئێستا خوێنەر دەتوانێت سنووری نێوان دەقی ئەڵقەکانی ڕۆمانەکە و ڕاڤەکانیان بە ڕوونتر ببینێت.
- شێوازی ئاماژەدان بە پەڕتووک و بەش و هۆنەی کتێبی پیرۆزم گۆڕی. پێشتر بۆ نموونە دەمنووسی (مەتا، بەشی ١، ه.١)، ئێستا تەنها دەنووسم (مەتا ١؛١).
- بە ئامانجی پەرەدان بە وەرگێڕی کوردیی گووگڵ، هەر شەش ئەڵقەکەی ئەم ڕۆمانەم لە وەرگێڕی ناوبراودا تۆمار کرد (جگە لە ڕاڤەکان). هاوکات ئەمە بووە هۆی پێداچوونەوە بە سەرجەم ئەڵقەکاندا. بۆیە هەندێک وردە دەستکاریی دەقی ئەڵقەکان کراون، کە پێشتر وا نەبوون و وەرگێڕانەکەی ئێستام لەوەی پێشوو پێ باشتر و پەسەندتر و هەندێک جاریش وردتر و ڕاستترە. واتە بە نزیکی لە هەموو لاپەڕەیەکی ڕۆمانەکەدا (نەک ڕاڤەکاندا) وشە، دەستەواژە یان ڕستەیەکی گۆڕاو هەیە بە بەراورد لەگەڵ چاپەکانی پێشووتردا. ئەگەر گۆڕانکارییەکە زۆر زەق بووبێت ڕاڤەم لەسەری داوە.
- ناوی دیدەڵسم گۆڕی بە دێدەلس و ڕوونکردنەوەیەکیشم لەسەری نووسیوە. بڕوانە دامێنی (ڕاڤەی ١٣، ئەڵقەی ١: ستیفن دێدەلس).
- هەموو وشەیەکی شاخ بە واتای ئەو ئێسکەی بە سەری ئاژەڵەوەیە کرا بە قۆچ. ئەو شاخانەی بە واتای ئەو بەشە بەرزەی زەوی دێت کە لە بەرد و تاوێری گەورە پێکهاتوون، وەک خۆیان بە شاخ ماونەتەوە.
- لە یەکەم پەرەگرافی ئەڵقەی یەکەمدا، لە لاپەڕە ١دا «گۆیندانە بێژای» کرا بە «ئەمەی خوێند» و پەڕاوێزی «بێژان»م خستە یەکەم بەکارهێنانیەوە لە لاپەڕە ١٠دا.
- تێبینییەکم لەسەر وشەی ئۆراکڵ نووسی. بڕوانە (ڕاڤەی ٦٤، ئەڵقەی ١: ئۆمفالۆس).
- ڕستەی ناوەڕاستی لاپەڕە ١١ی ئەڵقەی یەکەم دەستکاری کرا. بڕوانە پەرەگرافی لەناو یادی سروشتدا… بە خوێنی ئەسپێی فلیقاوەی ناو جلەکانی مناڵەکان سوور بوون یان بڕوانە (ڕاڤەی ٨٢، ئەڵقەی ١: لەناو یادی سروشتدا… قەد کران).
- ڕاڤەیەکم لەسەر وشەی «شەلەنگ» نووسیوە لە ئەڵقەی یەکەمدا. بڕوانە (ڕاڤەی ٩٠، ئەڵقەی ١: شەلەنگ).
- زۆربەی وشەکانی «شاژن»م کرد بە «شا»، بە تایبەتی ئەوانەی لەگەڵ ڤیکتۆریا و ئەلیزابێثدا هاتوون. بڕوانە (ڕاڤەی ١٦٨، ئەڵقەی ١: شایەکی شێت).
- پێشتر فیکشن fictionی ئینگلیم بە «وێژەی خەیاڵی» وەرگێڕابوو و فیکشنەڵ کارەکتەر fictional characterیشم بە «کەسێتیی خەیاڵی» وەرگێڕابوو. سوپاس بۆ دکتۆر بەختیار سەجادی، دوای ڕاوێژ بە بەڕێزیان، لە کۆی پڕۆژەکەدا یەکەمیانم کرد بە «وێژەی خەیاڵکرد» و دووەمیانم کرد بە «کەسێتیی خەیاڵکرد».
- وشەی زانینخواز و زانینخوازی، کە خۆم پێکم نابوون، گۆڕیمن بە کونجکاو و کونجکاوی. کونجکاو بە گوێرەی فەرهەنگی خاڵ: «کەسێکە کە زۆر پرسیار لە شت بکا»، کەواتە کونجکاویش واتە پرسیارکردن لە شتان و ئارەزووی زانین.
- لە سەرجەم پڕۆژەکەدا هەمیشە وشەی ئاینم کرد بە دین. ئەگەرچی هەردوو وشەکە وشەی ڕەسەنی کوردین و مێژووێکی دێرینیان هەیە، بەڵام دین یەک بڕگەیە و ئەمەش وای کردووە کە داتاشینی وشەی نوێ لێیەوە ئاسانتر بێت، وەک: دینناس، دینناسی، لەدینوەرگەڕان، کە هەمیشە بڕگەیەک کەمترن و ڕەوانترن لەچاو ئاینناس، ئاینناسی، لەئاینوەرگەڕان…تد.
- لە ئەڵقەی دووەمدا «ئەن دگلن دگلن… ڕێگەی بەردینی دەبلن» و هەمان دگلنەکانی کۆتایی پەرەگرافی خوارەوەی ئەو دوو دێڕەی گۆرانییە بەناوبانگەکەم وەک شێوەی بێژانەکەی ستیفنی دەقە ماکەکە لێ کردەوە کە دەڵێت: «لەل ذە رەل ذە را… رەددی». بڕوانە (ڕاڤەی ٨١، ئەڵقەی ٢: لەل ذە… دەبلن).
- چوار پەڕەی ئەڵقەی چوارەمی وەرگێڕانەکەی خۆمم لەگەڵ وەرگێڕانەکەی کاک مەحمود زامداردا بەراورد کرد. بە سوپاسەوە بۆ بەڕێزیان، هەندێک گۆڕانکاریم لە ئەڵقەی چوارەمدا کرد: ئەمانەن:
- «شلەی خەستی هەناو»م گۆڕی بە «شۆربای خەستی هەناو».
- «هانلۆنی شیرفرۆش»م گۆڕی بە «شیرفرۆشەکەی لای هانلۆن».
وتەیەک لەسەر بەراوردی ئەوەی خۆم و زامدار
هەر جارێک کە دادەنیشتم بۆ بەراوردی وەرگێڕانەکەی ئەو و خۆم، دەنگی خۆمم تۆمار کردووە. ئەم تۆمارە دەنگییانە لای خۆم ماون. بە ئامانجی ئەوەی لە ئایندەدا دۆسێ بکرێن و ئەگەر گونجا نامیلکەیەک یان پەڕتووکێکی لێ بەرهەم بێت. ئەگەرچی هێشتا هەموو ئەڵقەکەم لەگەڵ وەرگێڕانەکەی ئەودا بەراورد نەکردووە. ئەمە ناونیشانی پەڕتووکەکەی زامدارە: ١٨ سەعات لە ژیانی مستەر بلووم بە(٤٥)دەقیقە، کتێبی گیرفانی ژمارە ٥٩، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی ٢٠٠٥.
درێژەی جیاوازییەکان
- لە سەرجەم ڕۆمانەکەدا وشەی پیاوکوژ کرا بە بکوژ. بە نموونە بڕوانە پەرەگرافی تەماشایان کرد… کوشتن هەر ئاشکرا دەبێ لە لاپەڕە ٤٧٠ی ئەڵقەی شەشەمدا. یان بڕوانە (ڕاڤەی ١٧٧، ئەڵقەی ٦: زەویی بکوژ).
- پێشتر نەمزانیبوو لە کوردیدا وشەی تیلنیشان لە بری allusionی ئینگلی چەسپێنراوە. من ئەو وشەیەم بە «لاماژە – لا ئاماژە» وەرگێڕابوو، کە خۆم وشەکەم دروست کردبوو. دواتر کردم بە درکە. بەڵام سوپاس بۆ دکتۆر بەختیار سەجادی ئەوەیشی بۆم ڕاست کردەوە کە ڕاستەکە تیلنیشانە. ئێستا ئەو وشە ناپێویستەم لابرد و هەموو لاماژە/درکەیەک کرا بە تیلنیشان و لە یەکەم بەکارهێنانیدا تێبینیم لەسەری داوە. داوای لێبوردن دەکەم.
- پێشتر درکم بە جیاوازیی نێوان وشەکانی ئوستوورە: mythology و ئەفسانە legend نەکردبوو و لە بری یەک وەرمدەگێڕان. سوپاس بۆ کاک دکتۆر بەختیار سەجادی، ئێستا ئەم دوو وشەیە چاک کرانەوە.
- پێشتر نەمزانیبوو ئایرۆنی irony لە کوردیدا بەرانبەر تەوس یان هەندێک جار درکە چەسپێنراوە. من بە توانج وەرمگێڕابوو، یان هەندێک جار ئایرۆنیک – ئایرۆنیکەڵم بە سەرسوڕهێن/سەیر/گاڵتەپێکردن وەرگێڕابوو. ئێستا هەموویانم کرد بە تەوس و تەوساوی. سوپاس بۆ دکتۆر بەختیار سەجادی و داوای لێبوردن دەکەم. تێبینی: هەموو ئەم وشانە بەر ڕاڤەکان کەوتوون، نەک دەقی ڕۆمانەکە.
- پێشتر هەمیشە punم بە وشەبازی وەرگێڕابوو، کە پێکارێکی ڕەوانبێژییە. ئەگەرچی وشەبازی هەڵە نییە، بەڵام زاراوە چەسپاوەکەی وێژەی کوردی ڕەگەزدۆزییە، کە بە عەرەبی پێی دەوترێت جیناس. لە یەکەم بەکارهێنانیشیدا تێبینیم لەسەری داوە. بڕوانە کۆتایی (ڕاڤەی ٣١٩، ئەڵقەی ٣: پغی دو پاغی).
- چوار جار لە کۆی بەرهەمەکەدا وشەکانی کۆنتێکستم بە کار هێنابوو، هەر چواریانم گۆڕی و کردمن بە کوردییەکەی، کە بەستێنە.
- هەموو هەفتەیەک کرا بە حەفتە، ئەویش لەبەر ئەوەی کە وشەکە لەسەر حەوت ڕۆ نراوە. بەڵام ئەو جارانەی لە کتێبی پیرۆزەوە هێناومە دەستکاریم نەکردووە و هەر هەفتەن.
- لە ئەڵقەی شەشەمدا دەربڕینی «ڕێکخستنەوەی ڕوانین بە ڕابردوودا»م کرد بە ڕێکخستنەوەی لەدوابینی. بڕوانە (ڕاڤەی ٤٨، ئەڵقەی ٦: ڕێکخستنەوەی لەدوابینی).
- ناوچەیەک لە دەبلن هەیە پێی دەڵێن هارۆڵدس کرۆس Harold’s Cross، من وام زانیبوو کە چوارڕێیانە، بۆیە بە چوارڕێیانی هارۆڵد وەرمگێڕابوو. بەڵام بۆم دەرکەوت هەڵە بووم و ئێستا کردمەوە بە هارۆڵدس کرۆس. بمبەخشن.
- هاوڕێیەک وتی کە وشەی «جوولەکە» وشەیەکە بۆ بێڕێزیکردن بە کار دەهێنرێت. ئەوانەی شوناسی خۆیان لەگەڵ ئەو باوەڕ/نەتەوەیەدا دەبیننەوە خوازیارن پێیان بوترێت جوو. ئەمە بۆ من سەیر بوو، چونکە پێم وا بوو کە وشەکانی جوولەکە یان جوولەک لە خودی ئەو باوەڕنەتەوەیەوە هاتوونە و کورد خۆی داینەهێناون. چونکە لە ساڵانی ڕابردوودا پەڕتووکێکی ژیننامەیی ئینگلیی هێنری ئۆرنستینم خوێندەوە، کە خۆیان جووی ئەوروپا بوون، هێنری خۆی لە هۆڵۆکۆست ڕزگاری بووە. لەو پەڕتووکەدا باسی کەسێکی خۆی دەکات کە ناوی یولەکە. واتە ئەمە ئەوە دەردەخات کە یولەک، یان جوولەک، یان جوولەکە وشەیەکی سووکایەتی نەبێت. بەهەرحاڵ، من لە کۆی ئەم ڕۆمانەدا وشەی ناوبراوم نەهێشت و هەموویانم کرد بە جوو. داوای لێبوردنیش دەکەم لە هەر کەسێک کە ئەو بەکارهێنانە ناقەستییەم برینداری کردبێت.
- کاک ڕێبوار قارەمانی دوو زاراوەکەی ئەریستۆی بۆم ڕاست کردەوە کە پۆتێنشەڵ potential و ئاکچواڵ actualن. ئێستا کردمن بە شیان و بەئەنجامگەیشتوو. بڕوانە (ڕاڤەی ١٦، ئەڵقەی ٢: ژووری بێکۆتا… وەلایان ناوە).
چاپی ژینا پێشکەشە بە
ئەم پێداچوونەوەیە پێشکەشە بە یادی نەمر و پڕشکۆی خاتوو ژینای گەشمەرگ، هێما و هەوێنی ئازادیی کوردستان. هەروەها بە شۆڕشگێڕ و گەشمەرگە ئازادیخوازە یادسەنگینەکانی شۆڕشی ژینای ئازادی لە ڕۆژهەڵاتی نیشتمان. دڵ و بیر و دەنگ و بینایی و هەست و سەر و پەنجە و گشت دیوی بینراو و نەبینراوی منی وەرگێڕی خاکیی ئەم پەڕتووکە لەگەڵتاندایە و بە ئێوەوە سەربەرزم. بە هیوام ستەمگای بێئاکاری مێزەربازان و ئازادیبازان و فێڵباز و فشەکەر و داگیرکەر و سەرکوتکەرانی کورد و ئازادی بۆ تاتایە بگەڕێنەوە بۆ ناو زێرابی مێژوو، کە ئەوێ جێی شایستەی خۆیانە. بژی ئازادیخوازان. بڕووخێت دەسەڵاتی درۆی پیرۆزکراو و ئوستوورە. ژن، ژیان، ئازادی. نە پانتەڕەماش، نە فیدرالی، نە کۆنفیدرالی، نە دەسەڵاتی ئوستوورە، نە کۆیلە و سەگی بەر قاپیی گەلان… تەنها: کوردستان، کوردستان، کوردستان.
لەمە باشترمان لایە
دوای ئەوەی ئەم پی دی ئێفەم بڵاو کردەوە، دەستم کرد بە بەرگی دووەم. لەگەڵیدا بەرەبەرە هەندێک گۆڕانکاری و چاکسازیی تریشم لە بەرگی یەکەمدا کرد کە لە ئەنجامی درێژەدان بە وەرگیڕانەوە فێریان بووم. بۆیە لە نەورۆزی ٢٧٢٥ی کوردیدا (٢٠ی ئاداری ٢٠٢٥) دەرکردەیەکی نوێترم بڵاو کردەوە کە لە هەر سێ پی دی ئێفەکەی پێش خۆی باشترە. لەمیاندا ناوی پڕۆژەکەم لە «ئولیس»ەوە گۆڕی بۆ «ئولیس و ڕاڤەکانی».
ئێستا دەتوانیت هەر لەم ماڵپەڕە پی دی ئێفی بەرگی یەکەم چاپی ژینا دابگریت، بەڵام ئامۆژگارییت ناکەم وا بکەیت، بەڵکو پێشنیار دەکەم دوایین دەرکردەیان دابگریت کە لە ٢٠ی ٣ی ٢٠٢٥دا بڵاوم کردووەتەوە (ئولیس و ڕاڤەکانی: بەرگی یەکەم – چاپی ژیناکان).
بۆ داگرتنی پی دی ئێفی ئەم پەڕتووکە، یان دوایین دەرکردەی، لێرەدا کلیک بکە.
- لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢دا نووسیومە. لە ١٣ی ئاداری ٢٠٢٥ پیایدا چوومەتەوە. ↩︎
